وضعیت: «در حال اصلاحات ویراستاری»
سپر separ [گونۀ دیگر: اسپر؛ <از فارسی میانه spar>]
یک. (اسم) ۱. از آلات جنگی قدیمی و معمولاً فلزی، چرمی و چوبی که جنگجویان برای محافظت از خود در برابر ضربات شمشیر، نیزه، تیر و مانند آن‌ها در مقابل سینه یا بالای سر خود می‌گرفتند ؛ اسپر ۱(espar).
ق۴. دیلمان ... حرب با سپر و زوبین کنند و مردمانی‌اند خوش (حدود العالم، ۱۴۳) ║ ق۵. ایشان مردمی گرسنه و برهنه و جاهل بودند. هرکه به نماز می‌آمد البته با سپر و شمشیر بود (ناصر خسرو۲، ۱۴۵) ║ ق۶. بسیار با هم بکوشیدند، پس تیغ‌های الماس‌رنگ و سازندۀ جنگ برآوردند و سرها در سپر کشیدند (سمک، ۲/۴) ║ ق۸. ایشان از بام به زیر آمدند و سپرها در روی کشیدند و جنگ‌های سخت کردند و عاقبةالامر کشته شدند (رشیدالدین فضلالله۱۳، ۲/۱۰۳۷) ║ ق۹. از بیم جان سپر در سر کشید تا شاید که آن حمله را دفع کند. مَلِک بهمن ... چنانش ضربی بر روی سپر زد که سپر در دست او به دو نیمه شد (بیغمی۱، ۵۰۹) ║ ق۹؟. سپر بر سر آورد آن نامور / به فرقش فروکوفت آن بدگهر (مادح، ۲۰۵) ║ ق۱۰. آن جناب سپر در سر کشیده، عمرو شمشیری بر آن زد چنانچه اثر زخمی به سر آن سرور رسید (حافظ حسین، ۲/۴۷۳) ║ ق۱۱. از جنبش ابروی تو خورشید هراسد / جایی که تو شمشیر کِشی جای سپر نیست (فیّاض لاهیجی، ۳۸۶) ║ ق۱۲. از تیغ نگاهت دل آیینه دونیم است / هرچند زِ فولاد سپر داشته باشد (بیدل، ۱/۸۹۴) ║ ق۱۳. زره در بر، خود بر سر، گوش‌پوش آهنین تا به دوش، شمشیری مقوّس با جفتی پیشتو در کمر، سپری از پوست کرگدن بر کتف، نیزه‌ای پرچم‌دار در دست، همانا با قضا و بلا مبارزت می‌کرد (میرزا حبیب۱، ۳۹) ║ گرشاسپ گفت: بفرمای تا یک دست سلاح حرب ازجهت من بسازند، از گرز و شمشیر و سپر و نیزه و تیر و کمان، آنگاه بر تخت زنده‌فیل بنشینم (هفت لشکر، ۴۲) ║ ۱۳۱۲ش. سلاح‌های ناراحتی مثلِ تیر و کمان و سپر و زوبین و کلاه‌خود و خفتان و از این‌جور چیزها به‌جانِ آن‌ها بستند و زور و عضلات آن‌ها را تشویق کردند (هدایت۶، ۱۴۴) ║ ۱۳۳۳ش. یک نیزه و یک سپر ... درکنارِ اطاق دیده می‌شد (مدنی۱، ۳۲۳) ║ ۱۳۵۳ش. پهلوانی که به جای شمشیر، تفنگی ... داشت کلاهش از آهن نبود. زره به‌تن نداشت. سپری هم برسر نکشیده‌بود. بی موزه و اسب، پهلوان امروزی بود (دولت‌آبادی۶، ۵۱) ║ ۱۳۸۲ش. در صفحات اول فهرست... ثبت شده‌بود... اشیای دیگر مثلِ ده‌ها انگشتری، سپر، خنجر، بازوبند، خود فولادین، خود چرمین، زره یک‌تکه فولادی (ابوتراب خسروی، ۲۱۰)
۲. قطعه‌ای از جنسِ فلز یا فایبرگلاس که آن را در قسمت جلو و عقب بدنۀ خودرو برای ایمنی و کاهش آسیب‌دیدگی خودرو به هنگام تصادف و برخوردهای جزئی نصب می‌کنند (مصوب فرهنگستان، ۱۳۹۲، در برابر bumper).
۱۳۳۳ش. اسمال مانند مار لابه‌لای آن‌ها پیچ می‌خورد و گاهی از رویِ سپرِ اتومبیل‌ها بالا می‌رفت و پائین می‌آمد (مدنی۱، ۳۸۰) ║ ۱۳۶۲ش. کمربندم را درمی‌آورم و شروع می‌کنم به بستن اگزوز ورآمده به زیر سپر عقب (فصیح۱، ۲۲۳) ║ ۱۳۸۷ش. تاکسیِ فورد زردرنگ باسرعت، از جلوِ سپرِ تراک، مویی رد می‌شود و بوقِ شیپوری و گودلاکِ راننده را با تک‌بوق جواب می‌دهد (امیرخانی، ۴۷۲)
دو. (صفت) (درمورد چیزی یا کسی) که از کسی یا چیزی دربرابر خطرات محافظت می‌کند.
ق۴. ز هر بد توی پیش ایران سپر/ همیشه چو سیمرغ گسترده پر (فردوسی، ۳/۳۶۱) ║ ق۵. سپسِ آن پسران رو، پسرا، زآنکه ترا / پسران علی و فاطمه ز آتش سپرند (ناصر خسرو۱، ۱/۶۶) ║ ق۶. عدل تو پیش خلایق ز بلاها سپر است / لاجرم پیش تو از فضل خدای‌ست سپر (امیر معزی، ۲۱۷) ║ ق۷. این چهار خصلت سپری است که راهزنان را دفع کند و بازدارد عوارض‌های راه‌زننده (مؤیّد خوارزمی، ۳/۱۵۹) ║ ق۸. چو ز آه دردمندان سوی تو رود بلایی / به میان سپر شوم هم، ره آن بلات جویَم (امیر خسرو۴، ۶۱۳) ║ ق۱۱. در قیامت سپر آتش دوزخ گردد / از دِرَم مُهری اگر بر لب سایل زده‌ای (صائب، ۶/۳۳۱۵) ║ ق۱۲. ناتوانی که به‌جز مرگ ندارد سپری / به چه امید سر از تیغ قضا می‌پیچد؟ (بیدل، ۲/۳۴) ║ ق۱۳. ز تیر حادثه و خشم چشم بد او را / عنایت و نظر حق سپر شدند و پناه (سروش، ۱/۵۸۰) ║ ۱۳۴۹ش. شهر که آسوده می‌زیست، با خدا به‌آشتی، بر اعتمادِ نوح که سپر و سایه‌بانِ قوم بود (بهآذین۳، ۷۹) ║ ۱۳۷۹ش. کتک‌های پدرم بدتر بود. مادرم سپر می‌شد تا کمربندِ چرمی ـ سگکِ کمربندِ چرمی ـ به سروصورتم نخورد (محمود۲، ۱/۲۱۰)
ترکیبات دیگر: سینه سپر کردن