ابری

وضعیت: «تأییدشده»
ابری ‎abri‎ [<← ابر۱ + -ی (سازندۀ صفت/ قید)>]
‌یک‌. (صفت) ۱. (درمورد هوا، آسمان و مانند آن‌ها) پوشیده از ابر.
ق۱۰. روز ابری بود، سحاب مانند چشم عاشقان اشک‌فشانی می‌نمود (واصفی، ۱‏/۳۴‏) ║ ق۱۱. دوستان روزی که چشم از روی می روشن کنید/ گر هوا ابری نباشد یاد چشم من کنید (دانش مشهدی: صیادان معنی، ۵۵۲) ║ ق۱۴. روزی ابری و تیره بود (طاهر میرزا۲، ۱۳۰۰) ║ ۱۳۰۹ش. باد سرد می‌وزید. هوا ابری و گرفته بود (هدایت۴، ۱۳) ║ ۱۳۴۳ش. طرف‌های غروب ... هوا ابری و تیره بود (ساعدی۱، ۲۹۴) ║ ۱۳۸۳ش. سر بلند کرد به آسمان نگاه کرد که ابری بود (پیرزاد۲، ۸۲)
۲. (معمولاً درمورد کاغذ یا صفحه) دارای نقشی با رنگ‌های گوناگون و درهم شبیه به سایه‌روشن تکه‌های ابر در آسمان.
ق۱۱. چو وصف چمن کار منشی شود/ ز رنگینیَش کاغذ ابری شود (اشرف مازندرانی، ۱۳۷) ║ ق۱۲. ز دود کلفت دل رنگ نامه‌ام ابری ا‌ست/ مگر به او خبر از چشم تر دهد کاغذ (بیدل، ۲‏/۲۵۱‏) ║ ۱۳۷۹ش. کاغذهای یک کتاب به‌تناوب، سفید، رنگی (رنگ‌های گوناگون)، زرافشان، ابری و غیره است (جمیله دبیری: نامۀ بهارستان، ۲‏/۴۵‏)
۳. دارای رنگی به‌صورت آمیزه‌ای از رنگ‌های گوناگون و با نقشی درهم شبیه به تکه‌های ابر یا امواج آب.
ق۱۲. کواکب سحابی لُنگ ابری بر کمر بسته با سبوی شفق از خم مینای سپهر تشنگان مجلس را آب می‌بخشید (مهدی استرآبادی، ۲۶۵) ║ الوان رنگ‌مختلف گل می‌کند داغ از دلم/ سیمابی و گردابی و ابری و گل‌گون می‌شود (نجیب کاشانی، ۳۰۱) ║ ۱۳۶۲ش. عبدوس ... به هزار افت‌وخیز توانسته‌ بود ... دارای یک مادیان ابری بشود (دولت‌آبادی۱، ۱‏/۱۹‏)
۴. شبیه ابر در شکل ظاهری.
۱۳۶۹ش. وهاب عطرپاش را فشار داد. گرته‌ای ابری رویِ گونه و موهایِ زبر و کوتاه او نشست (علیزاده، ۱‏/۳۹‏)
۵. ساخته‌شده از اسفنج مصنوعی.
۱۳۴۴ش. دربینِ راه به‌ اندازه‌ای لنگۀ دمپایی ابری و دوبنده افتاده ‌بود که جای خالی در زمین خیابان‌ها نمانده ‌بود (شهری۶، ۱‏/۴۰۸‏) ║ ۱۳۵۰ش. معتمدی تشک ابری را ... به‌اصرار زیرِ من می‌اندازد (به‌آذین۴، ۱۴۲) ║ ۱۳۷۹ش. با همان چند جمله توانستم آن لانۀ ریخت‌وپاش را مجسم کنم: شیشه‌های خالی روی ‌میز ... دمپایی ابری، ملافۀ چروک و دو شاخه گل تروتازۀ توی گلدان را (اخوّت۲، ۷۰)
۶. (درمورد مایعات) کدر و غیرِ شفاف.
۱۳۷۹ش. این حالت تاری مختصر یا ابری بودن جزو خصلت‌ شربت‌های ایرانی است (دریابندری۱، ۱‏/۴۵۶‏) ║ در آمریکا برای ابری کردن بعضی نوشیدنی‌های زلال اندکی سفیدۀ تخم‌مرغ زده به آن‌ها اضافه می‌کنند (دریابندری۱، ۱‏/۴۵۶‏)
‌دو‌. (اسم) ۱. (هیئت و نجوم کهن) مجموعه‌ای از ستارگان بسیار کوچک و نزدیک به یکدیگر که همچون ابر یا غباری روشن به نظر می‌رسد و بعضی منجمان قدیم آن‌ها را یک ستاره به‌شمار می‌آورده‌اند؛ سحابی.
ق۵. هََقعه ... سه ستاره است ... و جا‌یگاهشان سر جوزاست ... بطلمیوس هر سه را یک ستارۀ ابری بنگاشت (بیرونی، ۱۰۹) ║ مجرّه را پارسیان راه کهکشان خوانند ... و او جمله شدن بسیار ستارگان است از جنس ستارگان ابری (بیرونی، ۱۱۵) ║ این هزاروبیست‌ودو [ستاره] بر چهل‌وهشت صورت‌ نهاده‌اند. از اول پانزده، و از دوم چهل‌وپنج و از سیّم دویست‌وهفت ... و از ششم پنجاه‌وهفت، و تاریکی یکی، و ابری پنج، بیرونِ سه ذوابه (شهمردان۲، ۵۳۰)
۲. ⇅ ابروباد‏۲.
ق۱۱. مولانا ... در کاغذ رنگ کردن و ابری‌های مختلف نادر عصر بود (رسالۀ کاغذ۲، ۵۱۹) ║ ۱۳۸۱ش. ابری: کاغذی که با درآمیختن رنگ‌های گوناگون نقوشی درهم و شبیه ‌به ابر یا امواج آب بر آن پدید آرند (ایرج افشار: نامۀ بهارستان، ۶‏/۳۴۷‏)
۳. رنگی مرکب از رنگ‌های گوناگون و با نقشی درهم شبیه به تکه‌های ابر یا امواج آب.
ق۱۱. آنچه استادان رنگی قرار داده‌اند، بعضی مفردات و بعضی مرکبات است ... و بعضی درهم، که عبارت از ابری باشد (رسالۀ کاغذ۲، ۵۱۵) ║ ق۱۲. پادزهر معدنی ... گویند الوان مفردۀ آن شش است: زرد و سفید و سبز ... و الوان دیگر مانند ... زرد و سیاه و ابری ملون بدان الوان (عقیلی خراسانی، ۱۹۸)
۴. گیاهی تقریباً علفی از تیرۀ کاسنیان، دارای برگ‌های قلب‌شکل یا مثلثی و گل‌های کوچک پُرپَر به رنگ‌های آبی، سفید و صورتی که ۴۰ تا ۶۰ گونه دارد، اغلب در آمریکای مرکزی می‌روید و گونۀ آبی‌رنگ آن در ایران کاشته می‌شود.
ق۱۱. از سر شیشه اگر پنبه بگیرد ساقی/ گل ابری شود از گریۀ مستانۀ ما (صائب، ۱‏/۲۷۷‏) ║ ۱۳۹۰ش. ابری از جمله گل‌های بهاره و تابستانه است (اینترنت)
ابری آبی
نوعی کاغذ ابری‌ که با رنگ و آب بدون مواد چسبنده بسازند.
۱۳۷۰ش. کاغذ ابری به‌لحاظِ چگو‌نگی ساخت آن دو نوع دارد: ۱. ابریِ آبی ۲. ابریِ آهاری. در ساختن ابری آبی، از رنگ‌های معصفر، زردچوبه، مرکب و نیل بهره می‌برده‌اند (مایل هروی، ۷۴۰) ║ ۱۳۸۶ش. ابری آبی: در این روش همراه با رنگ‌ها از بستمان استفاده نمی‌شود و به جای لعاب تنها آب به‌کار می‌رود. در این روش مواد موجود تنها آب و رنگ هستند و نام ابری آبی نیز بدین سبب برای آن برگزیده شده‌است (مرجان محمدی‌نژاد: آینهٔ خیال، ش۱‏/۵۶‏)
ابری آهاری
نوعی کاغذ ابری که با مواد آهاردار مانند نشاسته بسازند.
۱۳۷۰ش. کاغذ ابری به‌لحاظِ چگونگی ساخت آن دو نوع دارد: ۱ـ ابریِ آبی. ۲ـ ابریِ آهاری ... در ابری آهاری ابری‌سازان معاصر به این ترتیب عمل کرده‌اند ... (مایل هروی، ۷۴۰) ║ ۱۳۸۶ش. امروزه برای ساخت ابری آهاری بدین روش عمل می‌شود ۲۰۰ گرم کتیرا را در ۳ لیتر آب به‌خوبی حل می‌کنند ... (مرجان محمدی‌نژاد: آینهٔ خیال، ش۱‏/۵۶‏)
ابری پوست‌ماری
نوعی کاغذ ابری با نقشی شبیه‌به پوست مار.
ق۱۴. سبعه سیاره: ... کاغذ فرنگی، متن زرافشان قرمز، حاشیه ابری پوست‌ماری (فهرست سلطنتی، ۸۴)
ابریِ درهمی
نوعی کاغذ ابری که نقش‌ آن بر اثر چکانیدن رنگ بر مایع ساخته شود و تغییری در آن ندهند.
۱۳۷۰ش. ابری‌ای که ازرویِ این رنگ‌ها به‌حاصل می‌آمده به‌علتِ آنکه نقش رنگ‌ها بر رویِ کاغذ مرکب و درهم بوده در عرف ابری‌سازان به ابریِ درهمی شهرت یافته‌است (مایل هروی، ۷۴۰)
ابری زرافشان
نوعی کاغذ ابری که در حالت خیس بودن به آن محلول زر بپاشند و پس از خشک کردن کاغذ، روی آن مهره بزنند تا درخشان‌تر شود.
۱۳۷۰ش. گونه‌ای دیگر از ابری وجود دارد که از آن به ابریِ زرافشان یا ابریِ زرّین تعبیر می‌کنند (مایل هروی، ۷۴۰) ║ ۱۳۸۶ش. کاغذ ابری دارای انواع گوناگونی همچون ابری زرافشان و ابری نقش‌دار است (مرجان محمدی‌نژاد: آینهٔ خیال، ش۱‏/۵۶‏)
ابری زرین
⇅ ابری زرافشان.
۱۳۷۰ش. گونه‌ای دیگر از ابری وجود دارد که از آن به ابریِ زرافشان یا ابریِ زرّین تعبیر می‌کنند (مایل هروی، ۷۴۰) ║ ۱۳۷۸ش. ابری زرین، ابری‌سازی با استفاده از طلای حل‌کرده [است] (محمدمهدی هراتی: کتاب ماه هنر، ش۱۲‏/۶۲‏)
ابری شانه‌ای
نوعی کاغذ ابری با نقش راه راه و شبیه به دندانه‌های شانه.
۱۳۷۰ش. ابری‌ای که دارای این‌گونه نقش‌ها بوده به‌مناسبتِ نقشی که داشته‌است نام‌گذاری می‌شده‌است؛ مانند ابریِ طرّه‌ا‌ی ... یا ابری شانه‌ا‌ی (مایل هروی، ۷۴۰) ║ ۱۳۸۴ش. شانه را می‌توان به رنگ آغشته کرد و در محلول کتیرا کشید پس خطوط و حالتی که در رنگ باقی می‌مانند را به روش معمول به کاغذ انتقال می‌دهند به این نوع کاغذ ابری شانه‌ای می‌گویند (فرانک امیری: رشد آموزش هنر، ش۴‏/۳۸‏)
ابری طرّه‌ای
نوعی کاغذ ابری با نقش شبیه امواج مو با خطوط نازک.
۱۳۷۰ش. ابری‌ای که دارای این‌گونه نقش‌ها بوده به‌مناسبتِ نقشی که داشته‌است نام‌گذاری می‌شده‌است؛ مانند ابریِ طرّه‌ا‌ی (مایل هروی، ۷۴۰)
ابری طوماری
نوعی کاغذ ابری با نقش پیچیده، شبیه به طومار یا اسلیمی.
۱۳۷۰ش. ابری‌ای که دارای این‌گونه نقش‌ها بوده به‌مناسبتِ نقشی که داشته‌است نام‌گذاری می‌شده‌است؛ مانند ابریِ طرّه‌ای ... و یا ابریِ طوماری (مایل هروی، ۷۴۰)
ابری نقش‌دار
نوعی کاغذ ابری‌ دارای شکل و نقش‌ سفید حاصل از مایع کتیرا و نقش ابری.
۱۳۷۰ش. گونه‌های دیگر ابری نیز درمیانِ ابری‌سازان معمول بوده‌است. از آن جمله است ابریِ نقش‌دار (مایل هروی، ۷۴۰) ║ ۱۳۸۶ش. در ساخت کاغذهای ابری نقش‌دار ابتدا طرح موردنظر با محلول کتیرا بر روی کاغذ بدون نقش طراحی می‌گردد (مرجان محمدی‌نژاد: آینهٔ خیال، ش۱‏/۵۶‏)
ترکیبات دیگر: ستارۀ ابری؛ کاغذِ ابری؛ کوکبِ ابری؛ گلِ ابری