ابریشمی

وضعیت: «تأییدشده»
ابریشمی ‎abrišami,abre:,-šo-‎ [<← ابریشم + -ی (سازندۀ صفت/ قید)>]
‌یک‌. (صفت) ۱. (درمورد پارچه، لباس، فرش، تار برخی سازها و مانند آن‌ها) از جنس ابریشم.
ق۵. در جامۀ ابریشمی نماز روا نبینند (ابوالمعالی علوی، ۵۰) ║ ق۶. چون وقت خوردن حرام فرارسد هرچه پیش آید بخوری و جامه هرچه پیش آید ابریشمی و به تصاویر درپوشی (ژنده‌پیل۱، ۱۶۸) ║ ق۷. بهشتی دیدند آراسته ... و فرش‌های رومی و ابریشمی گسترده و در صدر مجلس منقل نهاده (جرفادقانی، ۳۲۰) ║ ق۸. کف دست چپ را از جامۀ ابریشمی بپوشانَد و در انگشتان خود بیاض‌البیض مروّق بمالند (شمس‌الدین آملی، ۳‏/۱۷۸‏) ║ ق۹. هر عیّاری را پنج خروار شکر و نبات و یک خروار [قماش] ابریشمی و نرمینه رسید (اسفزاری، ۲‏/۶۸‏) ║ ق۱۰. آن‌مقدار ... چینی فغفوری و قالی ابریشمی و خیمه‌های منقّشِ رنگین ظاهر شد که هرگز ... در خزانۀ خیال هیچ‌کس نگذشته بود (خواندمیر۲، ۴۱۵) ║ ق۱۱. پارچه‌های ابریشمی سفید آورده می‌سوزند و می‌گویند که بدین فعل، مرده را راحت می‌دهیم (محمد زمان، ۶۷) ║ ق۱۲. بیوتات و مهمانخانه‌جات و میان روضۀ منوّره را به فروش ابریشمی و نمدهای کرمانی زیب و زینت داد (محمد مروی، ۱‏/۲۶۸‏) ║ ق۱۳. هنوز هم اغلبی از مردم نمی‌دانند که مثلاً از اجناس ابریشمی و پشمی و پنبه و غیره در ایران چه عمل می‌آید (دولت علیّه، ۲‏/۱۱۳۶‏) ║ ق۱۴. شال ابریشمی را از کمر باز کرده به گردن دختر انداخت (عارف، ۱۵۳) ║ ۱۳۰۷ش. لحاف و متکای خود را که پاکیزه بود، میان لحاف‌پیچ ابریشمی بسته بود (آقا نجفی، ۴۵) ║ ۱۳۴۸ش. پارچۀ سفید چلوار یا ابریشمی که دوسه ذرع درازا و پهنایش بود، روی سر عروس از دو سوی می‌گرفتند (کتیرایی۱، ۱۵۰) ║ ۱۳۶۸ش. پیرمرد ... با دستمال ابریشمی سفیدی که همیشه در جیب داشت، گوشه‌های چشمشان را پاک می‌کرد (بهمن‌بیگی، ۴۱) ║ ۱۳۸۰ش. عبایی که امام‌خوان در تکیۀ دولت می‌پوشید ابریشمی و شانه‌زری بود (شهیدی، ۳۸۸)
۲. منسوب یا مربوط به ابریشم (معنای۱).
ق۱۱. این همان مُلک باشد که آن را مُلک ابریشمی می‌گفتند یا شهر ابریشم، زیراکه در این مُلک آن مقدار ابریشم حاصل می‌شود که ... به اطراف دنیا و ممالک دیگر می‌برند (محمد زمان، ۳)
۳. (مجاز) (درمورد مو، پوست و مانند آن‌ها) بسیار نرم، لطیف، صاف و درخشنده، مانند ابریشم.
۱۳۲۳ش. پیرمرد ... با آن موهای انبوه سفید و ابریشمی ... به اطاقم قدم می‌گذاشت (جمالزاده۴، ۱۳۲) ║ ۱۳۵۴ش. شهربانو برای من همان‌طور زنده‌اس، جوونه، موهای ابریشمی بلوطی، چشم‌های میشی خوش‌حالت (احسان طبری۱، ۱۷۴) ║ ۱۳۷۴ش. بر زلفک ابریشمی‌شان / این کاکل زرین ذرت ـ نور و نسیم آهسته با هم / سرگرم کار نقره‌سایی (یک دریچه آزادی: بهبهانی، ۸۸۴)
‌دو‌. (اسم) پوششی نازک و لاستیکی که مردان هنگام رابطۀ جنسی، برای جلوگیری از بارداری زن یا محافظت در برابر انتقال بیماری، بر روی آلت تناسلی خود می کشند؛ کاندوم.
۱۳۳۲ش. این جهان‌گشای عالی‌مقام دراثر سوءاستعمال ابریشمی بود که بچه‌اش پا نمی‌گرفت (هدایت۹، ۱۱۸) ║ ۱۳۳۶ش. شاپسر گفت: داداش چهار تا ابریشمی. رضا پولشو بهش بده (شعله​ور، ۲۶)
ترکیبات: دستمال ابریشمی، کاغذ ابریشمی