وضعیت: «در دست علوم کهن»
سدسی sodsi
(صفت، اسم) (هیئت و نجوم کهن) نوعی اسطرلاب که درجات آن بر مبنای شش مشخص شده است.
ق۷. در میان مقنطرات عددها نوشته بود متزاید تا به نود که به سمت رأس رسد و تزاید آن اعداد در اصطرلاب‌ها مختلف بود، در سدسی شش شش می‌افزایند و در ثلثی سه سه و در نصفی دو دو و در اصطرلاب تام یک یک و در زیر مقنطرات [که] قسم تحت‌الارض بود قوس‌ها خرد به دوازده قسمت کرده باشند شش در جانب راست میا افق مغرب و خط وسط‌السماء و شش دیگر در جانب چپ میان افق مشرق و خط وسط‌السماء [و] آن را خطوط ساعات معوجه و ساعات زمانی خوانند و باشد که قوس‌های دیگر کشیده باشند که نقطۀ ص با هم رسند و آن را دوایر سموت خوانند، و بسیار بود که آن قوس‌ها در قسم تحت‌الارض [نیز] برکشند و بر عنکبوت دائرۀ تمام بود بروج دوازده‌گانه بر آنجا نوشته آن را منطقة البروج خوانند، و هر برجی مقسوم بود با جزاء شش [شش] در سدسی و سه‌سه در ثلثی و برین قیاس و بر سر جدی زیادتی بود که در برابر اجزاء حجره می‌گردد آن را رأس‌الجدی خوانند، و زواید دیگر باشد که بر هر یک نام کوکبی از ثوابت نوشته باشند آن را شظایای کواکب خوانند هر یک شظّیه کوکبی و مری کوکب نیز گویند (خواجه نصیر۶، ۲) ║ در میان مقنطرات عددها نوشته بود متزاید تا به نود که به سمت رأس رسد و تزاید آن اعداد در اصطرلاب‌ها مختلف بود، در سدسی شش شش می‌افزایند و در ثلثی سه سه و در نصفی دو دو و در اصطرلاب تام یک یک و در زیر مقنطرات [که] قسم تحت‌الارض بود قوس‌ها خرد به دوازده قسمت کرده باشند شش در جانب راست میا افق مغرب و خط وسط‌السماء و شش دیگر در جانب چپ میان افق مشرق و خط وسط‌السماء [و] آن را خطوط ساعات معوجه و ساعات زمانی خوانند و باشد که قوس‌های دیگر کشیده باشند که نقطۀ ص با هم رسند و آن را دوایر سموت خوانند، و بسیار بود که آن قوس‌ها در قسم تحت‌الارض [نیز] برکشند و بر عنکبوت دائرۀ تمام بود بروج دوازده‌گانه بر آنجا نوشته آن را منطقة البروج خوانند، و هر برجی مقسوم بود با جزاء شش [شش] در سدسی و سه‌سه در ثلثی و برین قیاس و بر سر جدی زیادتی بود که در برابر اجزاء حجره می‌گردد آن را رأس‌الجدی خوانند، و زواید دیگر باشد که بر هر یک نام کوکبی از ثوابت نوشته باشند آن را شظایای کواکب خوانند هر یک شظّیه کوکبی و مری کوکب نیز گویند (خواجه نصیر۶، ۳) ║ ق۸. هر برجی در اسطرلاب سدسی به اجزای شش‌شش مقسوم بُوَد و در ثلثی سه‌سه و علی‌هذا (شمس‌الدین آملی، ۳/۴۶۲) ║ درمیانِ مقتطرات اعداد نوشته‌باشد متزاید تا به نود قِسم که به سمت‌الرأس رسد و تزاید آن اعداد در اسطرلاب‌ها مختلف بُوَد و در سدسی شش‌شش افزایند و در ثلثی سه‌سه و در نصفی دو‌دو و در اسطرلابِ تام یک‌یک (شمس‌الدین آملی، ۳/۴۶۳) ║ بنگرند تا مابین خطِ اول و موضع آفتاب چند درجه است و آن درجات را در اجزای تعدیل ضرب کنند و حاصل را بر تفاوت اجزای منطقه که آن شش است در اسطرلابِ سدسی و سه در ثلثی قسمت کنند به‌عددِ خارجِ قسمت از نشان اول که بر مری کرده‌باشند (شمس‌الدین آملی، ۳/۴۶۷)