وضعیت: «در دست پیشه و صنعت»
سقا(ء) saq(q)â(’) [جمع: سقایان]
یک. (صفت، اسم) کسی که کار و شغل او سقایی است.
ق۵. آب خوردنی از نیل باشد. سقایان به اشتر نقل کنند (ناصر خسرو۲، ۷۹) ║ ق۶. روایت کردند از وهب که گفت سقایی بود در زمان پیغامبر علیه‌السلم مردمان را آب دادی (ابونصر خانقاهی، ۱۱۱) ║ ق۷. گاه‌گاهی چنان شوم که از همه بیچاره‌تر شوم چون گدایی و سقّایی و مزدوری (بهاء ولد، ۱/۱۵۵) ║ ق۸. در رشت سقایی بود که آب به مردم شهر خود می‌دادی و به غیری نه. چه، به زعم اعتقاد خود همه را کافر پنداشتی (ابن بزّاز، ۱۰۳۲) ║ ق۹. می‌کند ابر گهربار کفت با مفلسان/ آنچه با لب‌تشنۀ وامانده سقّا می‌کند (بدر شیروانی، ۲۸۱) ║ ق۱۰. لب به سد احتیاط تر سازد/ مَشکِ سقای کویت از کوثر (وحشی، ۲۱۹) ║ ق۱۱. سقایان هم‌چنین کردند و آب بسیار پاشیدند و فیل به‌آهستگی از آن ورطه خلاص یافت (بداؤنی، ۲/۱۶۳) ║ فرمان همایون شد، آن‌که ... حوض بلغار را پر آب کرده در بارگاه نصب نمایند و چهل نفر سقا را قرار دادیم که از هرکجا که پادشاه والا‌جاه سوار شود پیش‌پیش آب بپاشند (عالم‌آرا۲، ۴۰۸) ║ ق۱۲. شاه فرمود: یاران، سقاها را ببرید و آب‌ها بریزند تا این آتش ساکت بشود... به‌قدر دوهزار مشک پُر از آب [آورده]... که آتش را ساکت گردانند (حسین کرد۱، ۱۶۰) ║ ق۱۳. یک سنگ در صحرای به آن وسعت که همه سنگلاخ بود یافت نمی‌شود و هر یوم سقاها آب‌پاشی می‌نمایند.{س۲} (ایران۱، ۳/۲۴۷۵) ║ با همتت ای دادگر دریای اعظم در نظر/ آبی‌ست اندر رهگذر از مشک سقا ریخته (قاآنی، ۷۴۴) ║ سقا و فراش ریخته مشغول اطفای نایره و خراب کردن سقف سوخته هستند (ناصرالدین شاه۱، ۱۹۳) ║ ق۱۴. شهر مکه ... آبش آب قنات است که سقاها با مشک‌ها می‌برند (فراهانی، ۲۳۹) ║ ۱۳۰۵ش. سقا با مشکِ آب بالا آمده و ظرفِ برنجی را پیش آورده آب یخ سَبیل به مسافرین پیش‌نهاد می‌کرد، پیرزنان و این دو زن هریک جرعه‌ای نوشیدند (مشفق۲، ۱۰۱) ║ ۱۳۳۴ش. سقاهای مشک به دوش تنبان‌ها را بالا پیچیده زانو و ماهی‌چه‌ها را بیرون انداخته با پاهای برهنه خیابان‌ها را آب‌پاشی کرده‌اند (جمالزاده۵، ۸۱) ║ جوان‌ها ... از سقای سر راه یا آجیل‌فروشی و تنقل‌فروش آن‌جا چیزی می‌گرفتند (نفیسی۱، ۷۳۲) ║ ۱۳۶۲ش. خواهر علی کربلایی محمد... خبرش هست که به‌صیغة یک سقا درآمده و دُوروبر صحن می‌چرخد (دولت‌آبادی۱، ۳/۸۹۳) ║ ۱۳۸۰ش. نمونه‌ای از متن واقعۀ شهادت عباس در جُنگی احتمالاً متعلق به قرن سیزدهم هجری قمری: «علم‌داران سپاه ناله و آه و لواکشان شاه اشک و سپاه، سقایان دیدۀ اشگ‌بار، و تشنه‌کامان از جفای روزگار، بی‌دستان شمشیر الم، و بال‌شکستگان دیار ستم بدین‌گونه روایت کرده‌اند که چون در صحرای کربلا جناب حضرت عباس صدای العطش تشنگان... پس حضرت عباس به فرمودۀ برادر روی به میدان نهاد و در برابر لشکر شقاوت‌اثر آمد و ایستاد» (شهیدی، ۵۰۴)
دو. (اسم) علوم کهن.
ق۶. السَّقّاء: بنجشک سقا (تفلیسی۱، ۱/۸۵) ║ سقا مرغی است ملون (محمد طوسی، ۵۲۹) ║ ق۷. مرغانی که سقا خوانند پیوسته بر آن درخت‌ها نشینند (ابن اسفندیار۱، ۱/۸۷) ║ ق۸. قمری و سقا و هدهد و سار/ باهم همه در نوا و گفتار (شاهین شیرازی: اشعار یهودیان، ۱۷۳)
سه.