اتباع

وضعیت: «تأییدشده»
اتباع ‎etbâ’‎ [<عربی>]
(اسم) ۱. چیزی را مشمول قاعدۀ چیز دیگری دانستن.
ق۶. وجه کسر همزه آن است که ماقبل آن مکسور است، چون حرکت ماقبل کسره بود، همزه را نیز مکسور کردند اتباع را (میبدی، ۵‏/۴۲۷‏)
۲. ‌الف‌- (زبان‌شناسی) کلمه‌ای معمولاً بی‌معنا که قبل یا بعد از اسم یا صفت می‌آید و معمولاً در برخی از حروف، به‌ویژه حرف آخر، و وزن با آن اسم یا صفت همانند است و گاهی با واو عطف به آن اضافه می‌شود، و برای تأکید یا گسترش معنا یا بیان مفهوم جنس به‌کار می‌رود؛ گاهی به مجموع آن کلمه و کلمۀ قبل یا بعد از آن نیز اطلاق می‌شود (امروز به غلط آن را اَتباع تلفظ می‌کنند).
ق۵. داس‌ودلوس اتباع است چون خراب‌ویباب (اسدی۱، ۱۲۵) ║ ماک ... اتباع است چنان‌که گویی خاک‌وماک (اسدی۲، ۳۰۲) ║ ق۶. نفریه معنی ندارد؛ او را کلمۀ اتباع گویند که عرب را رسم است که سخنی بگوید بمعنی، کلمت بی‌معنی با وی ضمّ کنند (ابن‌قضاعی، ۶۱۶) ║ ۱۳۸۵ش. اتباع معمولاً برای تأکید یا گسترش معنی اسم یا صفت همراه آن ها می‌آید، یا نوعی مفهوم جنس و قسم از آن به دست می‌آید: رخت‌وپخت یعنی رخت و امثال آن (حسن احمدی گیوی: حافظ، ش۳۰‏/۲۵‏)
‌ب‌- (زبان‌شناسی) آوردن کلمه یا کلماتی از این گونه.
ق۱۴. در مقام تکرار و اتباع، حرف اول از کلمۀ دوم را قلب به میم کنند، مثل پشم‌مشم و کشک‌مشک، مگر آنکه حرف اول از کلمۀ اولی میم باشد (قاسمی کرمانی، ۳۳۸) ║ ۱۳۷۹ش. مؤلفان لغت‌نامۀ فارسی ظاهراً مقولۀ اتباع را جزء هویت ترکیب تلقی نمی‌کنند (مصطفی موسوی راد: زبان و ادبیات فارسی، ش۳۰و۳۱‏/۱۶۶‏)
اتباع کردن
(معمولاً با حرف اضافۀ به) ؛ ↑ اتباع‏۱.
ق۶. آنان که هر دو مضموم خواندند، اتباع کردند ضمه را به ضمه (ابوالفتوح، ۶‏/۱۰‏) ║ ق۷. اما بعد از علم ما به آنچ احوال کواکب ثابته اقتضای آن می‌کند، باید کی اتباع کنیم آن را به آنچ لازم می‌شود کواکب خمسه را (قطب‌الدین شیرازی۱، فنّ دوم‏/۱۵۳‏) ║ چون شناختیم در آنچ از پیشرفت اختلافاتی کی عارض می‌شود در حرکت شمس ما اتباع آن کنیم به قول در آنچ عارض می‌شود قمر را (قطب‌الدین شیرازی۱، فنّ دوم‏/۶۶‏)