ابر

وضعیت: «تأییدشده»
ابر۱ ‎abr‎ [گونۀ دیگر: آبر، اور؛ مصحف: اثر۲؛ <فارسی میانه ‎abr‎ (قس فارسی میانه مانوی ‎aβr‎)، از ایرانی باستان ‎*abra-‎، از هندواروپایی ‎*n̥bhro-‎. اوستایی ‎awra-‎ «ابر (باران‌زا)، باران». خُتَنی ‎ora‎ «آسمان». بلوچی ‎haur‎ «باران‌». سنسکریت ‎abhrá-‎ «ابر (باران‌زا)، باران».>]
‌یک‌. (اسم) ۱. توده‌ای از قطره‌های بسیار ریز آب یا ذرات یخ معلق در جَو به رنگ‌های سفید، خاکستری یا سیاه که تا ارتفاع چندکیلومتری بالاتر از سطح زمین در آسمان دیده می‌شود و انواع بارش، مانند برف و باران را پدید می‌آورد.
ق۴. ابری پدید نی و کسوفی نی / بگْرفت ماه و گشت جهان تاری (رودکی، ۱۰۳۲) ║ ق۵. اگر اندک بارانی ببارد، تا دو سه روز از ناودان‌ها آب می‌دَود، چنان‌که هوا صافی شود و ابر نماند هنوز قطرات باران همی‌چکد (ناصر خسرو۲، ۴۶) ║ ق۶. دودی که سر از مطبخ جود تو برآورد / آماده‌تر از ابر بُوَد زادن غم را (انوری، ۱‏/۷‏) ║ ق۷. در این سخن بودیم که ابری برآمد ... بارانی عظیم آمد و دراثناء آن تگرگ بسیار بارید (عوفی۳، ۱۸۳) ║ ق۸. ناگاه خورشید جهان‌افروز از زیر ابر پیدا شد (رشیدالدین فضل​الله۱۳، ۲‏/۸۲۹‏) ║ ق۹. در آن راه دره‌ای است عمیق، بسیاردرخت که پیوسته آنجا ابر و میغ و بارندگی می‌باشد (شرف‌الدین یزدی، ۲‏/۱۲۴۴‏) ║ ق۱۰. اگر آفتاب در وقتِ برآمدن صافی بُوَد، یا آنکه پیش ‌از طلوع آفتاب قطعه‌های ابر متفرق پیدا شود، ... علامت تأخیر باران بُوَد (عبدالعلی بیرجندی، ۵) ║ ق۱۱. هوا درغایت لطافت بود و پردۀ ابر حجاب نور ... گشته، بارش آهسته ترشح می‌نمود (جهانگیر، ۵۷) ║ ق۱۲. بادی عظیم و صاعقه و طوفانی ظاهر گشته، ابری چند در آسمان نمودار و به غرّیدن و جستن برق شروع در بارندگی نمود (محمد مروی، ۳‏/۱۰۰۳‏) ║ ق۱۳. آن شب به سبب ابر و باران به‌غایت تاریک بود (میرزا ابوطالب، ۳۴۳) ║ ق۱۴. آن‌هنگام آفتاب غروب کرده و ابری با رعدوبرق در افق ظاهر شده (طاهر میرزا۲، ۵۷۲) ║ ۱۳۱۵ش. در این ‌وقت ستاره‌های رنگ‌پریده پشت توده‌های ابر ناپدید می‌شدند (هدایت۱، ۲۹) ║ ۱۳۳۸ش. ابرِ فشرده‌ای آمد و رگبار شدید و زودگذری شروع شد (محمود۶، ۵) ║ ۱۳۸۰ش. به آسمان نگاه کردم. آبی بود، بی حتی یک لکۀ ابر (پیرزاد۱، ۲۹۳)
۲. توده‌ای از غبار، بخار، دود و مانند آن‌ها که به هوا برخاسته‌است.
ق۴. یکی ابر بست ازپی گَرد سُم / برآمد خروشیدن گاودُم (فردوسی، ۳‏/۱۱۲‏) ║ ۱۳۴۴ش. پیوتر ... در میان ابر کوچکی از گردوخاک ناپدید شد (به‌آذین۵، ۱‏/۳۱۴‏) ║ ۱۳۶۸ش. آنتوان برای رسیدن به پلکان از میان ابری از دودهای نیم‌گرم گذشت (نجفی۱، ۲‏/۷۷۳‏) ║ ۱۳۷۳ش. ساعتی بعد، سه لودر و چهار گریدر ابری غلیظ از گَردوخاک برپا می‌کنند (محمدعلی۱، ۳۰) ║ ۱۳۷۹ش. شیشه را توی کاسه خالی کرد و با انگشتش آن را هم زد. بعد هم کاسه را روی سنگ‌های داغ خالی کرد؛ ابری غلیظ به‌ هوا رفت (چهل‌تن۱، ۶۶)
۳. (مجاز) آسمان.
ق۴. ازو شادمانی و زو مستمند / گهی بر زمین گه بر ابر بلند (فردوسی، ۳‏/۱۹۴‏) ║ ق۵. در بال عقاب آمد آن تیر جگردوز / وز ابر مر او را به ‌سوی خاک فروخواست (ناصر خسرو۱، ۱‏/۵۲۴‏)
۴. (مجاز) موی سفید یا سیاه.
ق۴. برآمد ابر پیریت از بُن گوش / مکن پرواز گِردِ رود و بگماز (کسایی، ۱۰۲) ║ ق۹. سوگند به آن دو ابر مه‌پوش / کش جای گرفته بر بناگوش (جامی۳، ۲‏/۳۴۴‏) ║ ق۱۰. ز سیمای قصب در ماهتاب افتاده جان‌ها را / برآ ای {تصحیح قیاسی؛ متن: برآری} ابر مشکین سایه‌پوشِ طلعت مه شو (وحشی، ۱۴۳)
۵. (مجاز) شمشیر، به‌سبب خونباری و خون‌ریزی آن.
ق۴. یکی ابر دارم به چنگ اندرون / که همرنگ آب است و بارانْش خون (فردوسی، ۱‏/۳۳۳‏) ║ ق۵. کشید ابر بیجاده ‌بار از نیام / برانگیخت شبرنگ و برگفت نام (اسدی۳، ۲۵۰) ║ ق۶. در آتش نبرد برآری ز خصم دود / زآن آب‌خون بخار و زآن ابرخون مطر (مختاری، ۱۷۶)
۶. (پزشکی کهن) زایدۀ سفیدرنگی که روی قرنیۀ چشم ایجاد و باعث تاری و کاهش بینایی می‌شود؛ سحاب؛ غمام (بعضی این را همان بیماری اخیلوس می‌دانسته‌اند که نسبت به ابر در لایۀ سطحی‌تر قرنیه به‌وجود می‌آید).
ق۶. سپیده که بر چشم افتد دو گونه باشد، یکی بر ظاهر طبقۀ قرنیه افتد آن را ابر گویند و سحاب نیز گویند (جرجانی۱، ۳۵۶)
۷. (مجاز) (تصوف) حجاب صفات نفسانی که مانع از شهود تجلیات الهی می‌شود.
ق۷. ابر حجابی را گویند که سبب {ظ: مانع} وصول شهود باشد به‌واسطۀ اجتهاد که بنمایند (عراقی، ۴۲۰) ║ ق۸. ابر حجابی را گویند که مانع وصول بُوَد به‌واسطۀ اجتهادی که می‌نماید (شرف‌الدین تبریزی، ۷۴)
۸. (نقاشی) نقشی به شکل ابر (معنای یک.۱) که از شش یا هفت اصل نگارگری به‌شمار می‌آمده‌است.
ق۱۰. ز ابر و واق اگر آگاه باشی / چو نیلوفر فرنگی‌خواه باشی (صادقی بیک۱، ۳۴۸) ║ به‌هم ابر و فرنگی گونه‌گونه / ز سیمرغ آمد و ا‌ژدر نمونه (عبدی بیک، ۸۷) ║ ق۱۱. در خط، شش قلم اصل است، درین فن نیز هفت اصل معتبر است: اسلامی، ختائی، فرنگی، فصالی، ابر، واق، گره (قاضی میر احمد، ۱۳۲) ║ ۱۳۵۳ش. شش اصل نقاشی عبارت است از اسلیمی، خطائی، فرنگی، فصالی، ابر، گره (رضا مایل، ۱۳۲) ║ ۱۳۸۰ش. کلمۀ ابر علاوه‌بر معنای خود به تذهیب‌های برگرفته از سنگ مرمر نیز اطلاق می‌شود (جمیله دبیری: نامۀ بهارستان، ش۳‏/۶۸‏)
۹. قطعه‌ای از اسفنج طبیعی یا مصنوعی که برای شست‌وشو یا ساختن تشک، مبل، صندلی، عروسک و مانند آن‌ها به‌کار می‌رود.
ق۱۴. علی ابری در دست گرفته و او را در سرکه فروبرده و آمد پهلوی اسب‌ها و شقیقه‌ها و منخرین آن‌ها را قدری مالش داد (طاهر میرزا۲، ۶۴۰) ║ ۱۳۰۰ش. اسباب حمومتون حاضره، آقا. فقط ابر پیدا نکردم، عوضش سنگ‌پا گذاشتم براتون (مقدّم، ۳۴) ║ ۱۳۳۸ش. ماه‌منیر کنار کمد توالت ایستاده ... بود و ... با ابر و صابون سینه و پشت خود را ... پاک می‌کرد (پزشکزاد۳، ۱۱۶) ║ ۱۳۷۱ش. با یک تکه ابر و کمی آب می‌شود این نقاشی‌ها را از روی رنگ روغنی دیوار پاک کرد (چهل‌تن۲، ۵۹) ║ ۱۳۷۹ش. بیرون دستگا‌ه موج‌پز را می‌توان با ابر نرم و آب‌صابون یا مایع ظرف‌شویی شُست (دریابندری۱، ۲‏/۱۷۹۸‏)
۱۰. (نجوم) تودۀ قابل تشخیصی از ذرات معلق یا گاز، مانند مجموعۀ گازها و غبار موجود در سحابی.
‌دو‌. (صفت) ⇅ ابری‏‌یک‌. ۱.
ق۵. پگاه خاستن آید نشان مرد درو / که روز ابر همی باز بِه ‌رسد به شکار (ابوحنیفۀ اسکافی: بیهقی۱، ۳۶۲) ║ ق۶. به روز ابر به نور رُخت چو از خورشید / سپید و خشک شود دیرشستۀ تو به‌گاه (سوزنی۱، ۳۲۹) ║ ق۷. این قیاسات و تحرّی روز ابر / یا به‌ شب مر قبله را کرده‌ست حَبر (مولوی۲، ۱‏/۲۱۰‏) ║ ق۹. طلوع اختر کاچی به روز ابر بوَد / از آنکه کوکب بختش ستارۀ زحلی‌ است (اطعمه، ۱۰۲) ║ ق۱۱. در هوای ابر لازم نیست در مینا شراب / می‌کند هر قطره باران کار صد دریا شراب (صائب، ۱‏/۴۳۴‏) ║ ق۱۲. روز ابرم مکن از باده‌کشی منع، نجیب / که به ما بیشتر این آب ‌و هوا می‌افتد (نجیب کاشانی، ۱۸۸) ║ ق۱۳. در چهارم این ماه ناگاه هوا ابر شده و رعدوبرق و بارندگی شدید شروع کرده (وقایع‌اتفاقیه، ۳‏/۱۷۸۷‏) ║ ق۱۴. هوا ابر بود (طالبوف۲، ۲۰۷) ║ ۱۳۱۵ش. هوا دوباره ابر و باران خفیفی شروع شده ‌بود (هدایت۱، ۳۱) ║ ۱۳۲۵ش. در زمستان وقتی ‌که هوا ابر است از جای خود جُم نخور (صبحی، ۲‏/۶۸‏) ║ ۱۳۵۰ش. خیلی دلم می‌خواست سری هم به پشتِ‌بام بزنم و یک‌خرده کفترهای اصغرآقا را تماشا کنم. اما هوا ابر بود و لابد کفترها رفته‌ بودند جا (آل‌احمد۳، ۳۳) ║ ۱۳۷۴ش. خداوند ... فرمان داد، هوا ابر شود، باران فروبکوبد (دولت‌آبادی۲، ۳‏/۵۷۳‏)
ابرِ آبدار
(مجاز) ابر باران‌زا؛ ابر پرباران.
ق۶. حامل ابر آبداری تو / به همه کار کامکاری تو (سنایی۴، ۴) ║ ز سطح قلزم طبع و دلت تصاعد کرد / روان و تَرّ و بلند، ابر آبدار سخن (ظهیر فاریابی، ۱۴۳) ║ ق۱۲. ساقی رگ ابر آبداری برخاست / گویا که ز چشم میگساری برخاست (حزین، ۵۲۳)
ابرِ آتشین
⇅ ابر سوزان.
ابر آذار (آذار: آذاری)
⇅ ابر بهار.
ق۵. ابر آذاری برآمد از کرانِ کوهسار / بادِ فروردین بجنبید از میانِ مَرغزار (منوچهری، ۳۶) ║ ق۶. رونق بُستان عمرت باد تا این شعر هست / کابر آذاری همی در بوستان لشکر کشد (انوری، ۱‏/۱۳۹‏) ║ ق۷. شک نیست که بوستان بخندد / وقتی که بگرید ابر آزار (سعدی۳، ۴۷) ║ ق۸. آفتاب جهان‌تاب در نقطۀ حمل که بیت‌الشرف اوست به نفحات نسیم بهاری و قطرات مدامع ابر آذاری زمین را سندس اخضر و کوهسار را یلمق احمر درپوشاند (رشید‌الدین فضل‌الله۶، ۱۶۷) ║ ق۹. در بهار ابر آذار در کنار جویبار و دامن کوهسار به جلوه‌گری درآمده (ابوبکر طهرانی، ۹۲) ║ ق۱۰. گر ز باران ابر آزاری/ سپهی را کند سپرداری - نگذارد که تیر آن باران / بر سپه بارد و سپه‌داران (وحشی، ۳۷۰) ║ ق۱۱. در فصل بهار که از آثار رشحات ابر آزار، عروسان لاله و ازهار، بر طرف چمن و گلزار برقع شرم از عذار گشودند ... (محمود افوشته‌ای، ۴۷۵) ║ ق۱۲. ز فیض ابر آزاری زمین مرده شد زنده / ز لطف باد نوروزی جهان پیر شد برنا (هاتف، ۲۱) ║ ق۱۳. چون باد بهار و ابر آذار جهانی را از نو جوانی داد (قائم‌مقام۱، ۲۰۹) ║ ق۱۴. ای ابر آذار طرف چمنزار بگری چو من زار / چون آتش زردشت پُر کن لاله در اطراف گلزار (عارف، ۴۳۰) ║ ۱۳۲۰ش. سحر ابر آزاری آمد ز دریا / به طرْف چمن کرد گوهرفشانی (اعتصامی، ۶۶)
ابرِ آذر (آذر: آذری)
⇅ ابر آذار.
ق۴. پَرخشَش به‌ کردار تابان‌درخشی / که پیچان [متن: بی‌جان] پدید آید از ابر آذر (منجیک: اسدی۲، ۲۲۳) ║ ق۶. اگرنه کلک او شد نافِ آهو / وگرنه طبع او شد ابر آذر - چرا بارد به نطق آن درّ دریا / چرا ساید به نوک این مشک اذفر؟ (انوری، ۱‏/۲۲۶‏) ║ ق۸. گریه در شوق رخی همچون نگار / همچو ابر آذری خواهیم کرد (جهان‌ملک، ۱۷۴) ║ ق۹. در آمل ساکن خواست بودن تا ... سوی حضرت اعلی به‌سان ابر آذری نه بل آذرگشسب‌آسا پریدن گیرد (مرعشی، ۳۹۱) ║ ق۱۱. جودش بدان رسیده که گر نسبتی دهم / دست جواد او را با ابر آذری ـ بیچاره ابر از عرق انفعال خویش / ریزد به خاک مایۀ صد بحر اخضری (طالب آملی، ۱۰۹) ║ ق۱۳. خسرو خاور حسن‌شه آن‌که هست / دست جودش رشک ابر آذری (قاآنی، ۷۶۱)
ابر آلتواستراتوس
⇅ ابر فرازپوشنی.
ابر آلتوکومولوس
⇅ ابر فرازکومه‌ای.
ابر استراتوس
← پوشنی.
۱۳۶۵ش. در هوای مرطوب پایدار اکثر اوقات ابر استراتوس تشکیل می‌گردد (رشد آموزش جغرافیا، ش۷‏/۶۵‏) ║ ۱۳۹۰ش. در این ساعت، مه‌های وزشی از فراوانی بیشتری برخوردارند و همراه با ابرهای استراتوس به منطقه وارد می‌شوند (صلاحی ـ محمدی: پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، ش۷۷‏/۷۸‏)
ابر استراتوکومولوس
← پوشن‌کومه‌ای.
ابر اُور‌ت (ort)
(نجوم) تودۀ کروی‌شکلی، شامل بیش از ۱۰۰ میلیارد ستارۀ دنباله‌دار، که لبۀ بیرونی منظومۀ شمسی را در پیرامون کمربند کویپر و سیاره‌ها تشکیل می‌دهد.
ابر بارا
⇅ ابر باران‌زا.
ابر باراپوشنی
(علوم جو) ابری تیره و خاکستری که‌ پایۀ آن در ارتفاع حدود دو کیلومتر از سطح زمین است و اغلب به‌صورت لایه‌ی ضخیم تمام آسمان را می‌پوشاند و کم‌وبیش به‌طورِ مداوم از آن باران و برف می‌بارد؛ ابر نیمبواستراتوس؛ باراپوشنی؛ نیمبواستراتوس.
ابر باران‌زا
(علوم جو) ابری به رنگ خاکستری تیره‌ که به بارش منجر می‌شود؛ ابر بارا.
ابر بلا (بلا: بلاه)
(مجاز) به اعتقاد قدما ابری که با خود عذاب الهی را می‌آورده‌است.
ق۴. که آن ترک در جنگ نراژدهاست / دم‌آهنج و در کینه ابر بلاست (فردوسی، ۱‏/۳۴۷‏) ║ ق۵. چون جدّ خود شمشیرزن / ابر بلا اندر وغی (ناصر خسرو۱، ۱‏/۵۵۰‏) ║ ق۶. گر سال و ماه ابر بلا بارد و عنا / نَبْت ستم نروید اندر زمین تو (سوزنی۱، ۲۶۰) ║ ق۸. اگرچه ابر بلای سپهر زنگاری / فشاند بر گُل زردم سرشک گلناری (ابن یمین، ۵۲۴) ║ ق۹. ریخت بالای وی از سر تا قدم / چل صباح ابر بلا باران غم (جامی۳، ۱‏/۴۴۱‏) ║ ق۱۰. زمین‌ و ‌زمان شد چو ابر بلاه / نبود از دو سو هیچ پیدا سپاه (ناشناس: ابومسلم‌نامه، ۴‏/۱۴۲‏) ║ ق۱۱. به کشت خشمگینان آتش از ابر بلا ریزد / به‌قدرِ تلخ‌رویی زهر از تیغ قضا ریزد (صائب، ۳‏/۱۴۸۲‏) ║ ق۱۳. بترسم که خویشان ما در هلا / بتازند بر ما چو ابر بلا (سروش، ۲‏/۸۷۳‏) ║ ق۱۴. اگر شوند ز پس، درپی است ابر بلا / اگر روند به ‌پیش، اندر است کوه خطر (ادیب‌الممالک، ۲‏/۱۹۵‏)
ابر بلابار
⇅ ابر بلا.
ق۵. ازیشان هریکی ببر بلاجوی / سر شمشیرشان ابر بلابار (عنصری۱، ۴۰) ║ ق۹. هر دو سپاه کینه‌خواه چون دو ابر بلابار ... به دو فرسنگی یکدیگر رسیده (اسفزاری، ۲‏/۲۱۹‏)
ابر بودن
پوشیده بودن آسمان از ابر.
ق۸. خواجه را اتفاق طرف بخارا شد ... آن روز هوا ابر بود ... باران باریدن گرفت (صلاح بخاری، ۱۹۶) ║ ق۱۰. اگر ... وقت غروب آفتاب ابر شود و بعد از غروب یا پیش از آن ابر بُوَد، این همه علامت تأخیر باران بُوَد (عبدالعلی بیرجندی، ۵) ║ ق۱۳. از قضای الهی ابر بود و باران می‌بارید و رعد‌و‌برق جَستن می‌کرد (هفت لشکر، ۷۵) ║ ق۱۴. صبح از خواب برخاستیم، هوا ابر بود ... و خیال بارندگی داشت (ناصرالدین شاه۳، ۳‏/۲۷۳‏) ║ ۱۳۱۱ش. هوا ابر بود. بخار کم‌رنگی روی شیشه‌های پنجره را گرفته و از پشت آن شیروانی خانة همسایه دیده می‌شد (هدایت۵، ۲۴) ║ ۱۳۵۰ش. هوا ابر بود و لابد کفترها رفته بودند جا (آل‌احمد۳، ۳۳)
ابر بهار (بهار: بهاران، بهاری)
ابری که در فصل بهار پدید می‌آید و معمولاً پرباران‌ و همراه با رعدوبرق است.
ق۴. مخواهید باژ اندر آن بوم ‌و رست / که ابر بهاران به باران نشُست (فردوسی، ۷‏/۹۸‏) ║ ق۵. ابر بهار و باد صبا نگذرند / با بخت گشته بر در و بر روزنش (ناصر خسرو۱، ۱‏/۴۴۰‏) ║ ق۶. به دُرّ و مشک ز ابر بهار و باد شمال / موشّح است زمین و معطر است جبال (امیر معزی، ۴۴۸) ║ ق۷. طفل گیا‌ شیر خورد شاخ جوان گو ببال / ابر بهاری گریست طرف چمن گو بخند (سعدی۳، ۷۱) ║ ق۸. درهنگام بهار و ایام ربیع ... گل رعنا بر نرگس نابینا می‌خندید و ابر بهاری بر گل کم‌بقا می‌گریست (ثغری، ۱۵۷) ║ ق۹. بغرّید برسانِ ابر بهار / چو شیری که بیند به میدان شکار (عبدالرزاق سمرقندی، ۲‏/۸۳‏) ║ ق۱۰. چشم من کز گریه نابیناست، چون بیند رُخَت؟ / از تماشای چمن ابر بهاران را چه حظ؟ (هلالی، ۹۸) ║ ق۱۱. دگرباره کز فیض ابر بهار / گل و لاله سر کرد از کوهسار ـ برآمد بنات نبات از زمین / زمین گشت رشک سپهر برین (محمود افوشته‌ای، ۳۴۶) ║ ق۱۲. ز ابر بهاری به کوه‌وکمر / زبس کرده فیض طراوت اثر ... (بیدل، ۳‏/۶۵۰‏) ║ ق۱۳. دیگر روز ... ربع و دمن در جامۀ {متن: جامعۀ} دیبا و باغ و راغ با چهرۀ زیبا ابر بهاری رشتۀ لؤلؤ می‌گسیخت (رضاقلی خان، ۸‏/۵۳۲‏) ║ ۱۳۱۸ش. زبس ای دیده سر کردی شب غم اشک‌باری را / به ‌روز خویش بنشاندی من و ابر بهاری را (فرّخی یزدی، ۸۲) ║ ۱۳۳۰ش. صبحدم بر رخ گل آب زند ابر بهار / تو دگر بر گل روی از مژگان آب مزن (بهار، ۱‏/۶۲۳‏) ║ ۱۳۶۰ش. تنها همین ز بارش ابر بهار نیست / گر دست ‌و صورت و بَر و اندام تر شود (حالت۱، ۱۵۳)
ابر بهارگاه
⇅ ابر بهار.
ق۴. عاجز شود از اشک و غریو من / هر ابر بهارگاه با بختو (رودکی، ۱۰۶۸)
ابر بهمن (بهمن: بهمنی)
ابری که در زمستان و غالباً ماه بهمن در آسمان پدیدار می‌شود و معمولاً همراه با بارش بسیار است.
ق۴. گل بهاری بت تتاری نبید داری چرا نیاری / نبید روشن چو ابر بهمن به‌ نزدِ گلشن چرا نباری [متن: نیاری]؟ (رودکی، ۱۰۲۶) ║ پس آنگه سوی خان قارن شدند / همه دیده چون ابر بهمن شدند (فردوسی، ۱‏/۳۰۵‏) ║ ق۵. ای ابر بهمنی نه به چشم من اندری / تن‌ زن زمانکی و بیاسای و کم گری (فرّخی، ۳۸۰) ║ ق۶. بی مه روی تو چشمم همچو ابر بهمن است / بی شب زلف تو رازم همچو روز روشن است (جمال‌الدین اصفهانی، ۴۳۹) ║ ق۷. بر سر ما آمد ابر بهمنی / همچو سلطان‌ بر سپاه ارمنی (کمال‌الدین اصفهانی، ۶۰۵) ║ ق۸. صبح است و ژاله می‌چکد از ابر بهمنی / برگ صبوح ساز و بده جام یک‌منی (حافظ، ۱‏/۹۵۶‏) ║ ق۱۱. قطره‌ای هرگز سراغ خار خشک ما نکرد / وای بر کشتی که با او ابر بهمن دشمن است (شفائی، ۳۰۵) ║ ق۱۲. هوای ابر خواهد نغمۀ تر ناله‌ای سر کن / نسیم‌آسا سبک‌سیر است ابر بهمن ای قمری (حزین، ۴۴۷) ║ ق۱۳. دست تو ابر بهمن و تیغ تو آذرخش / لطف تو روح‌بخش بُوَد قهر تو مُذیب (سروش، ۱‏/۴۸‏) ║ ق۱۴. با روی پُر ز خنده اگر ابر بهمنی / بخشش همی‌نماید من ابر بهمنم (ایرج میرزا، ۳۷) ║ ۱۳۱۸ش. زال گردون را نباشد گر سر رویین‌تنی / جوشن رستم چرا پوشد ز ابر بهمنی؟ (فرّخی یزدی، ۱۸۰) ║ ۱۳۳۰ش. طلایۀ لشکر خزان از دو طرف عیان شد / چو ابر بهمن ز چشم من چشمۀ خون روان شد (بهار، ۲‏/۱۳۱۷‏) ║ ۱۳۶۰ش. آن ز روی وجد می‌خندد چو برق آذری / وین ز فرطِ غصه می‌گرید چو ابر بهمنی (حالت۱، ۳۸۲) ║ ۱۳۷۴ش. تار سپید منگر، بر تارک چلیپا / گردون ز ابر بهمن، افشانده گَرد سیمم (یک دریچه آزادی: بهبهانی، ۸۳۷)
ابر پَرسا
(علوم جو) ابری مرتفع، متشکل از بلورهای یخ، به شکل تکه‌های سفید پرمانند یا نوارهای باریک جداازهم؛ ابر سیروس.
ابر پَرساپوشنی
(علوم جو) ابری مرتفع، متشکل از بلورهای یخ که اغلب به شکل پردۀ نازک و شفافِ تقریباً سفیدرنگ همه یا بخشی از آسمان را می‌پوشاند و پیرامون ماه یا خورشید هاله ایجاد می‌کند؛ ابر سیرواستراتوس.
ابر پَرساکومه‌ای
(علوم جو) ابری مرتفع، متشکل از بلورهای یخ که به‌صورتِ مجموعه‌ای از ابرهای سفیدِ کوچک به‌شکلِ تکه‌های پنبه با آرایشی منظم دیده می‌شود؛ ابر سیروکومولوس.
ابر پستانی
(علوم جو) ابری که همراه ‌با ابرهای دیگر به ‌صورت برجستگی‌های پستان‌مانند آویخته در زیر ابرها دیده می‌شود.
ابر پشته‌ای
⇅ ابر کومه‌ای.
ابر پنبه‌ای
⇅ ابر کومه‌ای.
۱۳۶۲ش. در آن‌سوی جنگل یک ‌رشته ابر پنبه‌ای به‌ دنبال هم می‌دویدند (باستانی، ۲‏/۷۸۶‏)
ابر پوشن‌کومه‌ای
← پوشن‌کومه‌ای.
ابر پوشنی
← پوشنی.
ابر پول‌شمار
قطعه‌ای اسفنج کوچک در داخل ظرف مخصوص که برای نم‌دار کردن نوک انگشت برای شمارش اسکناس، برگه‌های کاغذ و مانند آن‌ها به‌کار می‌رود.
ابرِ تار «در حال تأیید» (تار: تاری)
ابر تیره‌رنگ، متراکم و بارنده.
ق۵. تخت سقلاطون گشاید ابر تاری در چمن / فرش بوقلمون نماید باد مشکین بر کمر (ازرقی، ۱۴) ║ ق۱۳. به گَرد اندرون آتش از نعل رخش / درخشان چو از ابر تاری درخش (سروش، ۲‏/۸۷۸‏) ║ ق۱۴. دمان ابر تاری چو پیلان جنگی / وزان باد صرصر چنان پیلبان‌ها (ادیب‌الممالک، ۲‏/۱۷‏) ║ ۱۳۱۸ش. بس در این سرمای سخت و روز برف و ابر تار / گرم شد هنگامۀ انگشت و چوب و روشنی (فرّخی یزدی، ۱۸۰)
ابرِ تاریک
⇅ ابرِ تار.
ق۴. ببارید از آن ابر تاریک برف / زمینی پر از برف و بادی شگرف (فردوسی، ۵‏/۲۴۹‏) ║ ق۷. که خورشید تابان از‌او می‌دمید / مر آن ابر تاریک را بردرید (زراتشت‌نامه، ۷) ║ ۱۳۳۸ش. ابر تاریکم و از گریۀ اندوه پُرم / حسرت دیدن خورشید فراموشم باد! (سرمۀ خورشید: نادرپور، ۲۹۶) ║ ۱۳۴۷ش. افسوس که ستارۀ بخت من توی یه شب بارونی بیرون اومد و تا اومد نور بندازه، ابر تاریک ناکومی اونو به ‌زیر خودش کشید (شهری۴، ۶۸)
ابرِ تر
ابر پرباران.
ق۶. زین ابر تر چو باران بیرون شو و سفر کن / زیرا که بی سفر تو هرگز گهر نگردی (عطار۳، ۶۲۳) ║ ق۷. کسی کو یار صبر آمد سوار ماه و ابر آمد / مکن باور که ابر تر گدای ناودان باشد (مولوی۱، ۲‏/۲۶‏) ║ ق۱۰. به دشت غم نم صد ابر تر رسید و نرُست / گیاهی از تف آهم در آن حدود هنوز (محتشم، ۲‏/۱۲۰۷‏) ║ ق۱۱. جامه بر تن سبز چون سرو و صنوبر می‌کند / زاهدان خشک را ابر تر مازندران (صائب، ۶‏/۳۶۱۳‏) ║ ق۱۲. دامن‌کشان ز هر طرفی ابر تر رسید / چون خانۀ حباب هوا بی‌غبار شد (حزین، ۲۰۱)
ابر تصویر
(نقاشی) نقش ابر یا تصویری مانند آن.
ق۱۱. کند چه نشوونما دانۀ زمین‌گیری / که در گذار ندیده ‌است ابر تصویری (صائب، ۶‏/۳۵۳۶‏) ║ گریه ظاهر نشود دیدۀ حیرت‌زده را / ابر تصویر به صحرای دگر می‌بارد (قاسم مشهدی: نصرآبادی، ۱‏/۴۷۴‏) ║ ق۱۲. به مژگان تا به‌ کی باید فسردن / چو وهم از ابر تصویر آب خوردن (بیدل، ۳‏/۵۳۵‏)
ابر تموز (تموز: تموزی)
ابری که در ماه تموز یا در فصل تابستان در آسمان پدیدار می‌شود و معمولاً زودگذر، ناپایدار و بدون باران است.
ق۶. بی‌نوا‌تر ز ابر‌های تموز / سردنُس‌تر ز باد‌های خزان (سنایی۱، ۴۴۶) ║ ق۷. به ‌بوی گل‌شکرِ لطف اوست اینکه به ‌طبع / سرشک ابر تموزی بخار بربندد (اسفرنگی، ۱۷۷) ║ بدخواهت ار ز درد دَمی سرد برکشید / ابر تموز برف دهد در هوای فید (همگر، ۵۶۲)
ابرِ جود
۱. (مجاز) بخشش و سخاوت بسیار.
ق۵. ز ابر جود او بیدا شود مانندۀ دریا / ز تفّ تیغ او دریا شود مانندۀ بیدا (قطران، ۲۸) ║ ق۶. عالمی کز ابر جودش در بهار نعمتند / حاسدان را صاعقه در خان‌ومان افشانده‌اند (خاقانی۱، ۱۰۹) ║ ق۷. ای ز شرم ابر جودت حاتم طی کرده خوی / وی ز رشک [متن: رشگ] بحر فضلت صاحب ری گشته خوار (فرید احول، ۷۵) ║ ق۸. ز ابر جودش ار فصلی بخوانَد در چمن بلبل / بپوشد بوستان از سبزه کسوت‌های بارانی (خواجو، ۱۲۵) ║ ق۹. دریا اگر ز بی‌گهری کف برآورد / سازی ز ابر جود به یک دم توانگرش (عصمت بخارائی، ۱۳۴) ║ ق۱۱. شاه دریادلِ کان‌کف که ز ابر جودش / ناف خون‌بستهٔ کان در رگ دریا می‌سوخت (زلالی، ۹۴) ║ ق۱۲. شود ابر جودش چو دریانوال / محیط عَدَن را نماید سراب (لامع، ۵۳۶) ║ ق۱۳. نعل خنگش بر حجر ساید حجر گردد گهر / ابر جودش بر شَمَر بارد شَمَر کوثر شود (سروش، ۱‏/۱۶۸‏) ║ ق۱۴. چون تو در حَرّ تموز از ابر جود خویشتن / صدهزاران تشنه را سیراب کردی از عطا (ادیب‌الممالک، ۲‏/۳۹‏)
۲. بسیار بخشنده و سخاو‌تمند.
ق۹. ابر جود است و کرم لیک پی یک قطره / بخل‌ورزیش بدین تشنه‌جگر دیر کشید (جامی۱، ۲‏/۵۶۳‏) ║ ق۱۱. چنین عطایی از چون تویی عجب باشد / که ابر جودی و بحر عطا به عالم در (شفائی، ۵۴)
ابر دُرافشان (دُرافشان: دُرفشان)
۱. (مجاز) ابرِ بارنده، با قطره‌هایی مانند دانه‌های مروارید.
ق۵. ابر درافشان به گردون بر همی‌بندد کِلَل / باد مشک‌افشان درختان را همی‌بندد حُلَل (قطران، ۱۹۹) ║ ق۶. تا باد گلفشان گذرد بر چنار و سرو / تا ابر درفشان گذرد بر حضیض و تل (انوری، ۱‏/۲۹۳‏) ║ ق۷. قطره‌ای کابر درافشان به بحار افشاند / باز در کام صدف دُرّ درفشان گردد (همگر، ۴۸۲) ║ ق۸. سفیده‌دم چو دُر از ابر درفشان بچکد / به کام لاله و سوسن زلال جان بچکد (امیر خسرو۴، ۴۶۱) ║ ق۹. سرو را بر طرف جوی از فیض ابر درفشان / حلۀ سبز زمردرنگ در بر تازه شد (جامی۱، ۱‏/۴۰۵‏) ║ ق۱۰. تا قطرۀ باران نیسان از نشیمن خود که پردۀ ابر در‌افشان است مفارقت اختیار ننماید ... در حبس صدف نپاید، سرافرازان تخت سلطنت را درّهًْ‌التاج نشود (امینی هروی، ۶۱) ║ ق۱۱. گل بر ستاک گلبن نوخیز شسته ‌روی / از رشحه‌ای که می‌چکد از ابر درفشان (شفائی، ۱۰۹) ║ ق۱۲. از اثر تبسّمت جان به روان من شکفت / ریزش ابر درفشان زنده کند بلی گیاه (لامع، ۴۷۶)
۲. بسیار بخشنده و سخاوتمند.
ق۶. دلت گاه سخا بحر عمیق است / کفت در جود ابر درفشان است (قمر اصفهانی، ۱۳۹) ║ ق۹. خلف صدق او امیر محراب ترخان را که در بزم و بخشش ابر درفشان بود ... حضرت خاقان سعید عنایت فرمود (عبدالرزاق سمرقندی، ۲‏/۳۵۷‏) ║ ق۱۱. هر دم و مکری که هست جز دم جان‌بخش تو / موج سراب فناست ابر درافشان تویی (صائب، ۶‏/۳۴۱۸‏) ║ ق۱۳. شه بخشندۀ عادل، گهربخشای دریادل / که دست همتش ابر درافشان است پنداری (فروغی بسطامی، ۲۷۷)
ابر دُربار (دُربار: دُرربار)
⇅ ابر دُرافشان‏۱.
ق۴. به بخشش چو ابری بُوَد دربار / بُوَد پیش او گنج دینار خوار (فردوسی، ۶‏/۵۶۲‏) ║ ق۵. یاقوت سرخ شد زمی از ابر دربار / شاخ درخت دارد و یاقوت و دُر بار (قطران، ۱۷۸) ║ ق۶. آن ابر درربار ز دریا که برآید / پر کرده ز درّ و درم و دانه دهان را (سنایی۱، ۲۹) ║ ق۷. از‌آن‌پس گر خوهی چون ابر دربار / همی کش بر هوا دامان و می‌رو (سیف فرغانی، ۲‏/۲۵۴‏)
ابر ربیعی
⇅ ابر بهار.
ق۵. ابر ربیعی را مادّتِ رطوبت اندک‌تر و لطیف‌تر باشد (قراضه، ۱۱۳)
ابر رحمت
۱. (مجاز) بسیار مهربان و بخشنده.
ق۵. تو ابر رحمتی ای شاه ز آسمان هنر / همی‌بباری بر بوستان و شورستان (عنصری۱، ۲۴۰) ║ ق۶. ای مبارک ابر رحمت بر همه گیتی ببار / ای همایون بدر دولت بر همه عالم بتاب (امیر معزی، ۶۸) ║ ق۹. تو ابر رحمتی آن بِه که گاهی / کنی در حال لب‌خشکان نگاهی (جامی۳، ۲‏/۳۰‏) ║ ق۱۰. ز جرعۀ کرمت بیشتر فشان بر من / تو ابر رحمتی، آخر ببار بهتر ازین (هلالی، ۱۵۴) ║ ق۱۱. ز مشت خار ما ای ابر رحمت سرگران مگذر / که با آن کثرت از هر موجه‌ای دریا خبر گیرد (صائب، ۳‏/۱۴۴۷‏) ║ ق۱۲. ابر رحمت چمن رعیت‌پروری، ... شاه سلیمان (نجیب کاشانی، ۶)
۲. (مجاز) مهربانی و بخشندگی بسیار.
ق۶. خسروا، ابر رحمت تو کجاست / تا ز فیضش به فتح باب رسم (ظهیر فاریابی، ۲۱۷) ║ ق۷. میان خاک سیه زرّ سرخ آمده بار / ز ابر رحمت تو هر کجا که باریده (وراوینی، ۱‏/۱۹‏) ║ ق۸. نمی‌کنم گِله‌ای لیکن ابر رحمت دوست / به کشتزار جگرتشنگان نداد نمی (حافظ، ۱‏/۹۴۰‏) ║ ق۹. پروردۀ ابر رحمت توست / همچون گل و لاله خاروخاشاک (جامی۱، ۱‏/۵۳۳‏) ║ ق۱۱. از آن به خاک بر ابر نموده‌ام خود را / که خاکسارنواز است ابر رحمت ‌دوست (صائب، ۲‏/۸۸۱‏) ║ ق۱۲. مشو غافل ز ابر رحمتِ من / که نوری گشته گم در ظلمت من (بیدل، ۳‏/۴۴۰‏) ║ ق۱۳. این عقدِ گهر ... از رشحات سحاب خاطر سلطانی و تراوش ابر رحمتِ سبحانی است (منشی حضور: ناصرالدین شاه۱، ۱۹)
۳. (مجاز) ابری که از آن باران می‌بارد و باعث فراوانی نعمت می‌شود.
ق۱۱. وقت گلشن خوش که گل‌ریزان ابر رحمت است / چشم پل روشن که آب امسال سرشار آمده‌ست (صائب، ۲‏/۵۸۰‏) ║ ق۱۳. جو ترش ... زراعتش به این قرار است: اگر شیار بهاره دارد تخم بر آن پاشیده با خیش زیر گِل نموده با توکل به خداوند، ابر رحمت آن را آبیاری نماید، و الا دو سه شیار زده تخم بپاشد (نوری، ۱‏/۴۳۴‏) ║ ق۱۴. ابر رحمت جمله دارالمرز را سیراب کرد / فارغ از میراب کرد (نسیم شمال، ۱‏/۲۶۶‏) ║ ۱۳۵۵ش. گرنه طوفان بلا برخیزد از آفاق دور / ابر رحمت کی گذر بر کشتزاران آورَد (شام بازپسین: نادرپور، ۶۴۶)
ابر سوزان
(علوم زمین) مخلوطی از گاز داغ و خاکستر سوزان و موادی دیگر که به‌سرعت از آتشفشان در حال فوران به بیرون پرتاب می‌شود و در دامنۀ آن به‌حرکت درمی‌آید (مصوب فرهنگستان، ۱۳۸۲، در برابر nuée ardent).
ابر سیاه (سیاه: سیه)
۱. ابر تیره و بسیار متراکم که بارش بسیار دارد.
ق۴. یخچه می‌بارید از ابر سیاه / چون ستاره بر زمین از آسمان (رودکی، ۱۰۲۱) ║ ق۵. ز نارنگ و برگش چمن گشت ناری / ز ابر سیاه آسمان شد دخانی (قطران، ۳۷۹) ║ ق۶. چون ‌که هوا سرد شود یک ‌دو ماه / برف سپید آورد ابر سیاه (نظامی۲، ۱۴۶) ║ ق۷. منم ابر سیه اندر شب غم / که روز عید را دل‌شاد کردم (مولوی۱، ۳‏/۲۴۰‏) ║ ق۸. من بنده‌ام و تو شاه، من ابر سیه تو ماه / من آه زنم تو راه، من ناله کنم تو خواب (خواجو، ۳۷۶) ║ ق۹. ابر سیه گو سحر روزن مشرق ببند / مطلع خورشید بس چاک گریبان تو را (جامی۱، ۲‏/۴۷۷‏) ║ ق۱۰. اگر ... در وقت غروب آفتاب بر یسار او ابر سیاه بود ... علامت باران بُوَد (قاسم هروی۱، ۷۲) ║ ق۱۱. به گَردش آر می پرده‌سوز را ساقی / که شد ز ابر سیه، عنبرین نقاب هوا (صائب، ۱‏/۳۲۵‏) ║ ق۱۲. اگر ابر سیاهی قطره‌پیماست / کواکب‌ریزی دامان شب‌هاست (بیدل، ۳‏/۵۳۷‏) ║ ق۱۳. اگر ... در وقت غروب ابر سیاه آفتاب را بپوشد ... این‌همه علامت باران است (نوری، ۱‏/۲۷۱‏) ║ ق۱۴. ابر سیاهی از افق بالا آمده‌ بود و صدای رعد می‌شنیدیم ... و باران شدید بارید (ناصرالدین شاه۲، ۱۰) ║ ۱۳۳۰ش. بهارا بهل تا گیاهی برآید / درخشی ز ابر سیاهی برآید (بهار، ۱‏/۲۸۶‏) ║ ۱۳۶۳ش. ابر سیاه، لحظه‌به‌لحظه تیره‌تر می‌شد و رگبار و باد، اریب می‌باریدند و می‌توفیدند (آقایی۱، ۳۷۶) ║ ۱۳۷۷ش. از پنجره آسمان را نگاه کردم. چند لکه ابر سیاه ولگرد بود و باقی آسمان صافِ صاف بود (قاسم‌زاده، ۷۷)
۲. (مجاز) آسمان.
ق۴. سرت گر بساید به ابر سیاه / سرانجام خاک است ازو جایگاه (فردوسی، ۱‏/۳۰۷‏) ║ که آمد ز ترکان سپاهی پدید / به ابر سیه گردشان بررسید (فردوسی، ۳‏/۱۳۷‏)
۳. (مجاز) موی سیاه.
ق۸. پردۀ ابر سیاه از مه تابان بگشای / روز را از شکن طرّۀ شبگون بنمای (خواجو، ۳۴۵) ║ ق۱۱. دور کن ابر سیه از بر خورشید جمال / ای رُخت صبح وصال و شب هجران کاکل (شفائی، ۵۷۹)
۴. (مجاز) لشکر بزرگی که حرکت آن گردوغبار بسیار ایجاد می‌کند.
ق۱۱. ز درگاه سالار ایران‌سپاه / بیامد یکی تند ابر سیاه (ناشناس: منوچهر نقال۲، ۱۰۱)
ابر سیراب
ابر متراکم و باران‌زا.
ق۱۰. به مژگان ابر سیرابم بشارت کوه و صحرا را / که در هر قطره آب دیده دریایی دگر دارم (نظیری، ۲۹۲) ║ ق۱۱. ابر سیرابی که بر خارا کند گوهر نثار / وز ندامت تر نگردد، التفات عام اوست (صائب، ۲‏/۵۵۲‏)
ابر سیرواستراتوس
⇅ ابر پَرساپوشنی.
ابر سیروس
⇅ ابر پَرسا.
ابر سیروکومولوس
⇅ ابر پَرساکومه‌ای.
ابر شدن
۱. ابری شدن آسمان.
ق۱۰. اگر ... در وقت غروب آفتاب ابر شود و بعد از غروب یا پیش ‌از آن ابر بُوَد این ‌همه علامت تأخیر باران بُوَد (عبدالعلی بیرجندی، ۵) ║ ق۱۲. توبه‌کاران، ابر شد تمهید مهمانی کنید / شمع مینا را سرانگشت پشیمانی کنید (نجیب کاشانی، ۳۱۸) ║ ق۱۴. چون ابر شده ‌بود، چتر برداشتم (فروغی۱، ۳۵۰) ║ ۱۳۳۳ش. به‌نظرم هوا ابر شده و آسمون‌قرنبه راه افتاده، برگردیم بریم شهر (مدنی۱، ۱۱۲)
۲. در اصطلاح برخی از اهل تصوف، اخم کردن.
ق۸. درویش باید که ... وقت وقت دندان سپید کند و آن را درویشان گویند که آفتاب برآمد، یعنی که خندید و خوشدل شد، و به‌ خلاف این کسی را که ترش شود گویند ابر شد تا نااهلان ندانند (باخرزی، ۲‏/۱۲۷‏)
ابر صدفی
(علوم جو) ابری شبیه ابر پَرسا که اغلب در زمستان و در عرض‌های جغرافیایی بالا ظاهر می‌شود و وقتی خورشید چند درجه پایین‌تر از افق باشد، رنگارنگ به‌نظر می‌رسد.
ابر فرازپوشنی
(علوم جو) ابری خاکستری یا آبی در ارتفاع حدود سه کیلومتر از سطح زمین به شکل لایه‌لایه یا یکنواخت با ضخامت‌های مختلف که اغلب تمام آسمان را می‌پوشاند؛ ابر آلتواستراتوس.
ابر فرازکومه‌ای
(علوم جو) ابری سفید یا خاکستری در ارتفاع حدود سه کیلومتر از سطح زمین، به شکل نوارها یا توده‌های گِرد شبیه تکه‌های پنبه و دارای سایه‌روشن؛ ابر آلتوکومولوس.
ابر قبله
ابری که در سمت قبله دیده می‌شود و آن را پرباران می‌دانسته‌اند.
ق۱۱. می‌رسم از کعبه گریان می‌کشان عشرت کنید / همچو ابر قبله باران در قدم داریم ما (دانش مشهدی: صیادان معنی، ۵۳۳) ║ همچو ابر قبله دارد گریه‌ها در آستین / پردۀ نیلوفری بر گوشۀ ابروی یار (صائب، ۵‏/۲۱۹۷‏)
ابر کاغذ
⇅ ابروباد‏۱.
ق۱۰. خواجه‌ عبداللّه خوش‌نویس و منشی اعلا بوده، افشانِ غبار و رنگ‌آمیزی ابر کاغذ از اختراع اوست و به دیگر فضایل اتّصاف داشته‌اند (محمود بن محمد، ۳۱۱)
ابر کومولوس
⇅ ابر کومه‌ای.
ابر کومولونیمبوس
⇅ ابر کومه‌ای‌بارا.
ابر کومه‌ای
(علوم جو) ابر سفید و کم‌ارتفاع با قاعده‌ای تخت که سطح بالایی آن شبیه گل کلم است و به‌صورت تکه‌های بزرگ و متراکم پنبه‌مانند دیده می‌شود؛ ابر پنبه‌ای؛ ابر کومولوس؛ ابر پشته‌ای.
ابر کومه‌ای‌بارا
(علوم جو) ابری بسیار متراکم و کم‌ارتفاع به‌شکلِ توده‌های ضخیم شبیه کوه، با قسمت پایینیِ تیره و قسمت بالاییِ سفید مایل به آبی که معمولاً پیش از طوفان ظاهر می‌شود و به صاعقه، بارش‌های رگباری سنگین و تگرگ منجر می‌شود؛ ابر کومولونیمبوس.
ابر کهن
اسفنج.
ق۱۲. اسفنج ... به فارسی ابر مرده و ابر کهن ... نامند (عقیلی خراسانی، ۱۲۵)
ابر گران (گران: گرانبار)
ابر متراکم و پرباران.
ق۴. اوست آن‌که بفرستد باد را پراکنده پیشِ رحمت او، تا چون گران گشت ابر گران، آب دهیم آن را شهری را مرده (تفسیر طبری، ۲‏/۵۰۶‏) ║ ق۵. در چهرۀ او روزبهی بود پدیدار / در ابر گرانبار پدیدار بُوَد نم (فرّخی، ۲۳۹) ║ ق۶. باز بر اوج سخن تازم و موجی بزنم / زآن‌ که چون ابر گران‌بار دفین عدنم (اخسیکتی، ۲۲۳) ║ الهَیدَبُ: ابر گران به باران و نزدیک به زمین (کرمینی۱، ۱‏/۷۶۸‏) ║ ق۷. یک قطره بُوَد، در ابر گران / در بحر فتد، یابد گهری (مولوی۱، ۷‏/۲۴‏) ║ ق۱۱. پُر از دُر چون صدف ابر گرانبار / ترشّح در هوا آمد پدیدار (شاپور طهرانی: فخرالزمانی، ۵۳۷)
ابر گریان (گریان: گرینده)
(مجاز) ابر باران‌ریز؛ ابر بارنده.
ق۴. به نوبهاران بستای ابر گریان را / کی از گریستن اوست این زمین خندان (رودکی: رادویانی، ۳۴) ║ ق۵. ابر گریان را سرشگ از لؤلؤ لالا که کرد / باد پویان را نسیم از عنبر سارا که کرد؟ (قطران، ۴۲۵) ║ ق۶. ابر گرینده به یک گریه گهر می‌ریزد / غنچه بر شاخ ز بس خنده سپر می‌آرد (عطّار۳، ۷۶۷) ║ ق۷. ز ابر گریان شاخ سبز و تر شود / زآنک شمع از گریه روشن‌تر شود (مولوی۲، ۱‏/۲۷۳‏) ║ ق۸. برآنم کابر گرینده ازاین‌پس پیش اشک من / حدیثِ چشم سیل‌افشان نرانَد گر حیا دارد (خواجو، ۲۶۵) ║ ق۱۰. دیده‌ای کو ساخت پرخون دامنم بی ‌لعل یار / می‌نماید ابر گریان بر کنار لاله‌زار (واصفی، ۱‏/۹۴‏) ║ ق۱۱. نشاط از غم، غم از شادی طلب گر بینشی داری / که برق خنده‌رو در ابر گریان جایگه دارد (صائب، ۳‏/۱۴۳۱‏) ║ ۱۳۳۸ش. ابر گریان غروبم که به خونابۀ اشک / می‌کشم در دل خود، آتش اندوهی را (سرمۀ خورشید: نادرپور، ۲۹۵)
ابر گوهربار (گوهربار: گهربار)
۱. (مجاز) ابر بارنده، با قطره‌هایی مانند دانه‌های جواهر.
ق۵. نو کن سخنی را که کهن شد به معانی / چون خاک کهن را به بهار ابر گهربار (ناصر خسرو۱، ۱‏/۳۷۷‏) ║ ق۶. کند برگ درختان را به ماه مهرگان زرین / چو گردد ابر گوهربار بر کهسار سیم‌افشان (قوامی، ۱۳۴) ║ ق۸. به‌واسطۀ ابر گوهر‌بار نهال یاسمین لؤلؤ با مینا در یک سلک کشید (سیف هروی، ۵۷۶) ║ ق۹. ابر گوهربار برای مقدم فصل بهار گل‌های گوناگون بر روی هوا بسته (عبدالرزاق سمرقندی، ۲‏/۴۹۲‏) ║ ق۱۱. از صدف صد تشنه‌لب را سر به جانش می‌دهد / بحر اگر سیراب سازد ابر گوهربار را (صائب، ۱‏/۳۱‏) ║ ق۱۴. ز ابرهای گهربار و از نسیم بهار / جمیع باغ و چمن گشت پُر ز نقش‌ونگار (نسیم شمال، ۱‏/۲۲۴‏) ║ ۱۳۶۰ش. ابر گوهربار تا زد خیمه بر طرف گلستان / هر گلی در گوش کرد از دُرّ و گوهر گوشواری (حالت۱، ۳۵۰)
۲. (مجاز) بسیار بخشنده و سخاوتمند.
ق۵. کف او ابر گهربار بُوَد وقت سخا / تیغ او شیر روان‌خوار بُوَد گاه غضب (قطران، ۴۴) ║ ق۶. فلک خوانَد تو را ابر گهربار / مَلَک خوانَد تو را ببر دلاور (امیر معزی، ۷۹۳) ║ ق۷. به‌حیرت گفت: کای ابر گهربار / نسنجد کفّۀ من این‌قَدَر بار (امیر خسرو۱، ۹۴) ║ ق۱۱. نواب خاقان ... آن ابر گوهربار از بحر وجود شاه مغفور صفی ‌میرزا عروج نموده (وحید قزوینی، ۲۰)
ابر گوهرپاش (گوهرپاش: گهرپاش)
⇅ ابر گوهربار‏۲.
ق۵. تو ابر گهرپاش و دینارباری / تو خورشید تابان و بدرالدجایی (مسعود سعد، ۲‏/۷۳۲‏) ║ ق۶. باد عنبربیز بین کز روضۀ حور آمده‌ست / ابرِ گوهرپاش بین کز چشمۀ نور آمده‌ست (جمال‌الدین اصفهانی، ۶۹) ║ ق۸. به روز رزم بُوَد تیغش آب آتش‌بار / به‌ گاه بزم بُوَد کلکش ابر گوهرپاش (ابن یمین، ۴۴۲)
ابر لایه‌ای
← پوشنی.
ابرِ مایه‌دار «در حال تأیید»
(مجاز) ابر پرباران.
ق۱۳. حضرت نایب‌السلطنه ... دستش در عطا ابر مایه‌دار است (دنبلی، ۲۰۳)
ابر مرده
اسفنج.
ق۱۲. اسفنج ... به فارسی ابر مرده و ابر کهن ... نامند (عقیلی خراسانی، ۱۲۵)
ابر مَطیر
۱. ابر بارنده؛ ابر باران‌زا.
ق۵. ز چیزها به دو چیز است رنگ‌وبوی بهار / یکی به باد صبا و دگر به ابر مطیر (عنصری۱، ۳۵) ║ ق۶. آنچه فکرت همی از عقل تو یابد گه نظم / به همه عمر نیابد صدف از ابر مطیر (سنایی۱، ۲۸۲) ║ ق۷. تا بگریاند عدو را خندۀ تیغش به رزم / تا بخنداند جهان را گریۀ ابر مطیر _ باد از رأی رفیعش ملک دائم ابتسام / باد از شمشیر تیزش منصب دولت خطیر (ناشناس: عوفی۸، ۱۶۰) ║ ق۸. ابر مطیر را با عطای این شاه تشبیه کردن محض خطاست (ثغری، ۷) ║ ق۹. ز دریا برآورد ابری چو قیر / سر مشک بگشاد ابر مطیر (شرف​الدین یزدی، ۱‏/۷۵۸‏) ║ ق۱۱. از لب خشکند سوهان درشتی‌های نفْس / وز دو چشم خون‌فشان ابر مطیر عالمند (صائب، ۳‏/۱۲۶۷‏) ║ ق۱۲. به تراوش ابر مطیر ... غنچه‌ها ... آغاز شکفتن نمود (محمد مروی، ۲‏/۴۴۶‏) ║ ق۱۳. ایا مظفر شاهی که تیغ در کفِ تو / بُوَد چو برق یمانی میان ابر مطیر (سروش، ۱‏/۳۴۷‏) ║ ۱۳۳۰ش. بوستان بشکفت و بلبل برکشید از دل صفیر / همچو چشم من گهرپالای شد ابر مطیر (بهار، ۱‏/۵۴‏)
۲. (مجاز) بسیار بخشنده و سخاوتمند.
ق۸. سخن باران و دل ابر مطیر است / سخن لولوِ دریای ضمیر است (عماد فقیه، ۱۵۹) ║ ق۱۱. بر تو عالم چون ننازد؟ آفتابی آفتاب / وز تو گلبن چون نبالد؟ ابری و ابر مطیر (فیّاض لاهیجی، ۱۸۶) ║ ق۱۳. پادشا ابر مطیر است و تواَش نایب‌مناب / اندر آن کشور ببار ای نایب ابر مطیر (سروش، ۱‏/۳۳۹‏)
ابر نوبهار (نوبهار: نوبهاران، نوبهاری)
⇅ ابر بهار.
ق۵. از ابرنوبهار چو باران فروچکید / چندین هزار لاله ز خارا برون دمید (منوچهری، ۱۸۳) ║ ق۶. گر من گیاه سبزم و تو ابر نوبهار / هل تا گیه بجوشد بر من بهار رو (سنایی۱، ۱۰۰۴) ║ ق۷. با زمین مرده ابر نوبهاری کی کند / آنچه با من بوی زلف یار سرکش می‌کند؟ (همام، ۹۴) ║ ق۸. بر سر گلزار مدحش در خزان عمر خویش / گوهرافشانی کنم مانند ابر نوبهار (ابن یمین، ۹۶) ║ ق۹. من آن خاکم که ابر نوبهاری / کند از لطف بر من قطره‌باری (جامی۳، ۲‏/۶۶‏) ║ ق۱۰. چه حاصل زآنکه ابر نوبهاری؟ / که هرگز قطره‌ای بر کس نباری (هلالی، ۲۹۱) ║ ق۱۱. تا حکم شرع‌پرور او منع باده کرد / تکلیف می به کس نکند ابر نوبهار (واعظ، ۴۸۸) ║ ق۱۲. به دیدار تو محتاج آن‌چنانم / که دهقانان به ابر نوبهاران (طبیب اصفهانی، ۱۳۷) ║ ۱۳۲۰ش. در موسم گل ابر نوبهاری / بر سرو و گل و لاله اشک‌بار است (اعتصامی، ۲۴)
ابرِ نوروزی (نوروزی: نوروز)
⇅ ابر بهار.
ق۵. ابر نوروزی بگرید وز سرشک چشم او / گل ز گلبن بازخندد در چمن معشوق‌وار (فرّخی، ۱۶۹) ║ ق۶. چشم همچون ابر نوروز آمدش / آه همچون برق جانسوز آمدش (عطار۸، ۲۰۳) ║ ق۷. اگر نه چشم فرهاد است گریان ابر نوروزی / رخ گل باد همچون چهرۀ شیرین چرا دارد؟ (لویکی، ۱۰۳) ║ ق۸. چنان می‌گریم از شوقت شب‌ و روز / که بر باغ و گلستان ابر نوروز (عماد فقیه، ۲۳۵) ║ ق۹. بشکاف دلم چو ابر نوروز / وین روز سیاه من برافروز (مکتبی، ۵۱) ║ ق۱۰. پیام نو‌بهاری تا نگوید ابر نوروزی / کلید باغ را کی شاخ گل دندانه می‌سازد؟ (نظیری، ۱۳۱) ║ ق۱۱. دَمت گیرا مباد ای ابر نوروزی، بگو تا کی / برای غیر گوهر، وز برای ما خزف سازی (مسیح کاشانی: صیادان معنی، ۳۲۸) ║ ق۱۲. همیشه‌ تا شود از فیض ابر نوروزی / به رنگ بخت تو سرسبز کوهسار و اُلنگ ـ موافقان تو مانند انجم و افلاک / به یکدگر همه همراز و یکدل و یکرنگ (تأثیر، ۳۸) ║ ق۱۳. ابر نوروزی علم بر گنبد اخضر زند / سبزه‌های نوبهاری از زمین سر برزند (سروش، ۱‏/۱۳۸‏)
ابر نیسان (نیسان: نیسانی)
⇅ ابر بهار.
ق۵. چکیده ژاله بر لاله به کوه از ابر نیسانی / شکفته لاله بر سبزه به دشت از باد آزاری (قطران، ۳۸۹) ║ ق۶. تا بُوَد پُر جوی و حوض و چشمه و دریا ز آب / در چمن‌ها گر نبارد ابر نیسان، گو مبار (سنایی۱، ۲۳۷) ║ ق۷. باد نوروزی به صحرا مشک و عنبر می‌برد / ابر نیسانی ز دریا دُرّ و گوهر می‌کشد (فرید احول، ۵۶) ║ ق۸. قطره‌ها کز ابر نیسان می‌چکد / چون گهر در کان بُستان می‌چکد (سیف هروی، ۵۷۵) ║ ق۹. ابر نیسان خوبان بوستان را به زیور دُرّ و گوهر بیاراست (عبدالرزاق سمرقندی، ۱‏/۱۶‏) ║ ق۱۰. ابر نیسان به کوهسار آمد / باز آبی به‌ روی کار آمد (هلالی، ۲۴۷) ║ ق۱۱. تا ریزش ابر نیسانی نباشد، غواص دُر از صدف برنمی‌آرد (وحید قزوینی، ۱۸) ║ ق۱۲. ابر نیسان گر به باغ زندگی بارد نجیب / نخل امّید تو در این باغ پَرپَر می‌شود (نجیب کاشانی، ۲۹۲) ║ ق۱۳. الا تا ابر نیسانی همه‌ساله بیاراید / به گل‌های نوآیین کوه و دشت و باغ و بستان را _ بزی شاد و شکفته‌رخ همه سال و مهت فرخ / بیارای از بتان خلّخی خرگاه و ایوان را (سروش، ۱‏/۲۸‏) ║ ق۱۴. در بهار صدف‌ها از ته دریا روی آب می‌آیند و از ابر نیسان یک یا دو مروارید صورت قطرۀ باران به جوف صدف می‌افتد (طالبوف۲، ۱۶۴) ║ ۱۳۳۰ش. بهار قطعۀ فرخ شنید و خرم گشت / چو کشت خشک ز ترشیح ابر نیسانی (بهار، ۲‏/۱۲۶۴‏)
ابر نیمبواستراتوس
⇅ ابر باراپوشنی.
ابر و باد و مه و خورشید (و فلک)
(مجاز) دنیا و هستی و همۀ چیز‌های موجود در آن که در موفقیت یا شکست کسی یا انجام گرفتن یا نگرفتن امری مؤثرند (برگرفته از شعر معروف سعدی که به‌صورت مَثل درآمده‌است: ابر و باد و مه و خورشید و فلک درکارند / تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری).
ق۱۴. گفتم: تو از زحمات ابر و باد و مه و خورشید و فلک منتفع می‌شوی، همۀ کائنات را تیول تَعَیُّش خود می‌دانی و نمی‌خواهی موری از مساعی تو حظی داشته‌ باشد (طالبوف۲، ۱۷۲) ║ ۱۳۳۴ش. اگر مقداری برگ را در پای یک درخت بریزند، مدت‌ها وقت لازم است تا در اثر ابر و باد و مه و خورشید و سایر عوامل پوسیده و کم‌کم قسمتی از آن جذب درخت شود (جزایری، ۱۱۲) ║ ۱۳۷۲ش. چشم‌ بد ‌دور! ابر و باد و مه و خورشید و فلک به ‌مراد ایشان می‌گردند (به‌آذین۱، ۲‏/۱۷۶‏) ║ ۱۳۸۲ش. ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کار و تکاپو بودند تا کسانی ‌که امیدوار بودند به‌ نام دین، نابرده رنج گنج ببرند، خدمتگزار و انقلابی باشند و من جنایتکار و ضد انقلاب (جعفری، ۲‏/۶۴۲‏)
ابرهای ماژلان (ماژلان: ماژلانی)
(نجوم) دو کهکشان کوتولۀ نامنظم کوچک که در مداری بر گرد کهکشان راه شیری در گردش‌اند؛ قس: کهکشان نامنظم (مصوب فرهنگستان، ۱۳۸۳، در برابر magellanic clouds).
بر ابر برآمدن «در حال تأیید»
⇅ به ابر اندرآمدن‏۱.
ق۹. هیاهوی گُردان برآمد بر ابر / برفت از دل ‌و مغز هر مرد صبر (ناشناس: بیغمی، ۲‏/۵۲۹‏)
به ابر اندرآمدن «در حال تأیید»
۱. (مجاز) (درمورد صدا، فریاد و مانند آن‌ها) قدرت و شدت بسیار پیدا کردن و طنین‌انداز شدن آن.
ق۴. زمین آمد از نعل اسپان به ‌جوش / به ابر اندرآمد ز گُردان خروش (فردوسی، ۲‏/۳۹۳‏) ║ به ابر اندرآمد خروش سپاه / پشوتن بیامد به ایوان شاه (فردوسی، ۵‏/۴۲۸‏) ║ به ابر اندرآمد دم کرّه‌نای / جرنگیدن گرز و هندی‌درای (فردوسی، ۶‏/۳۱۹‏)
۲. (مجاز) (درمورد نیزه، درفش، درخت و مانند آن‌ها‌) بلند شدن و بالا رفتن آن تا ارتفاع زیاد.
ق۴. ز خاکی که خون سیاوش بخورد / به ‌ابر اندرآمد یکی سبز نرد (فردوسی، ۲‏/۳۷۵‏) ║ به ‌ابر اندرآمد سنان درفش / درفشیدن تیغ‌های بنفش (فردوسی، ۲‏/۳۹۴‏)
به ابر اندرآوردن «در حال تأیید»
۱. (مجاز) (درمورد صدا) ایجاد کردنِ آن با شدت و قدرت بسیار چنان‌که تا دوردست‌ها شنیده شود.
ق۴. سپهبَد چو رستم، سپهدار طوس / به ابر اندرآورده آوای کوس (فردوسی، ۳‏/۲۶۸‏)
۲. (مجاز) (درمورد چیزی یا کسی) بلند کردن و به هوا بردن آن تا ارتفاع زیاد.
ق۴. برآویخته با یکی شیرمرد / به‌ ابر اندرآورده از باد گَرد (فردوسی، ۲‏/۳۹۶‏) ║ کمربند گیرمْش و از پشت زین / به ابر اندرآرم زنم بر زمین (فردوسی، ۵‏/۵۴‏) ║ به ابر اندرآورد برّنده تیغ / جهان‌جوی شد سوی راهِ وریغ (فردوسی، ۸‏/۸۲‏) ║ مغاتوره چون شد به دشت نبرد / ز هامون به ابر اندرآورد گَرد (فردوسی، ۸‏/۱۷۴‏)
به ابر اندرافراشتن «در حال تأیید» (اندرافراشتن: اندرافراختن)
۱. (مجاز) (درمورد بنا) بسیار بلند و مرتفع ساختن آن.
ق۴. به هر گوشه‌ای گنبدی ساخته / سرش را به ابر اندرافراخته (فردوسی، ۲‏/۳۱۴‏) ║ ق۹. حصار و طلسمی چنین ساختم / ز مردی به ابر اندرافراختم (ناشناس: بیغمی، ۱‏/۸۲۰‏)
۲. (مجاز) (درمورد نیزه، درفش و مانند آن) بلند کردن و بالا بردن آن تا ارتفاع زیاد.
ق۴. سپه یکسره نعره برداشتند / سنان‌ها به ابر اندرافراشتند (فردوسی، ۱‏/۱۴۱‏) ║ شبیخون سگالیده و ساخته / سنان‌ها به ابر اندرافراخته (فردوسی، ۱‏/۱۴۲‏) ║ بفرمود تا سرْش برداشتند / به نیزه به ابر اندرافراشتند (فردوسی، ۱‏/۱۵۱‏) ║ ز روی زمین تخت برداشتند / ز هامون به ابر اندرافراشتند (فردوسی، ۲‏/۹۷‏)
۳. (مجاز) (درمورد صدای بوق، کوس و مانند آن‌ها) ایجاد کردن آن با شدت و قدرت بسیار چنان‌که تا دوردست‌ها شنیده شود.
ق۴. بدین رزمگه بر سپهدار طوس / به ابر اندرافراختی بوق و کوس (فردوسی، ۳‏/۲۳۶‏)
۴. (مجاز) (درمورد کسی) بزرگ داشتن او و ارج و قرب دادن به او.
ق۴. یکی را دَم اژدها ساختی / یکی را به ابر اندرافراختی (فردوسی، ۱‏/۱۱۰‏)
به ابر برآمدن «در حال تأیید»
۱. ⇅ به ابر اندرآمدن‏۱.
ق۴. سر سنجه را ناگه از تن بکند/ خروشش برآمد به ابر بلند (فردوسی، ۴‏/۳۵۴‏) ║ ق۵. ز فتراک بگشاد پیچان کمند/ برآمد خروشش به ابر بلند (برزونامه، ۱۲۶)
۲. به بیشترین حد و اندازه یا نهایت شدت‌ رسیدن.
ق۴. میان تنگ چون شیر و بازو ستبر/ همی فرّ تاجت برآید به ابر (فردوسی، ۶‏/۴۸۱‏)
به ابر برآوردن «در حال تأیید» (برآوردن: بردن؛ بربردن)
۱. (درمورد کسی) بزرگ داشتن او و ارج و قرب دادن به او.
ق۴. یکی را برآرد به ابر بلند / یکی زو شود زار و خوار و نژند (فردوسی، ۵‏/۴۸۰‏) ║ همان کس که بردش به ابر بلند / فرود آوریدش به خاک نژند (فردوسی، ۷‏/۳۷۳‏)
۲. (درمورد صدا) ایجاد کردن آن با شدت و قدرت بسیار، چنان‌که تا دوردست‌ها شنیده شود.
ق۴. پوپک دیدم به حوالی سرخس / بانگک بربرده به ابر اندرا (رودکی، ۹۶۷)
توی ابرها بودن (بودن: زندگی کردن)
(مجاز) تصوری غیر‌واقعی، ساده‌لوحانه و خوشبینانه از دنیای اطراف داشتن و در خیال و توهم زندگی کردن.
۱۳۷۷ش. تو همیشه توی ابرها بودی؛ باروکِ کامل: تیز و پُر از شکستگی و ستون، سخت و نفوذناپذیر (سناپور۱، ۱۰۱) ║ ۱۳۸۱ش. او ... جواب دادنش طوری است که انگار توی ابرها برای خودش زندگی می‌کند (سناپور۲، ۷۵)
چون ابر «در حال تأیید» (چون: چو، چن)
۱. (مجاز) برای بیان سخاوت و بخشندگی زیاد کسی به‌کار می‌رود.
ق۴. به بالا بلند و به بازو ستبر / به مردی چو شیر و به بخشش چن ابر (فردوسی، ۷‏/۴۹۶‏) ║ ق۶. چو ساخت باز نشیمن به ‌دست چون ابرت / خروس چرخش در زیر پَر نمی‌یابد (یوسف‌ کاتب: عوفی۱، ۱‏/۹۳‏)
۲. (مجاز) (درمورد اسب) برای بیان چالاکی و سرعت زیاد آن در حرکت به‌کار می‌رود.
ق۵. به پستی چو آب و به بالا چو ابر / شناور چو ماغ و دلاور چو ببر (اسدی۳، ۶۱) ║ ق۹. به هیکل چو فیل و به هیبت هژبر / به پستی چو سیل و به بالا چو ابر (شرف​الدین یزدی، ۱‏/۴۲۴‏)
۳. (مجاز) برای بیان شدت و زیادی گریه کردن به‌کار می‌رود.
ق۵. همی‌گفت زین‌سان و گریان چو ابر / دریده دلش پردۀ هوش و صبر (یوسف و زلیخا، ۱۰۵)
چون ابرِ بهار (چون: چو، مانندِ؛ بهار: بهاران)
۱. (مجاز) برای بیان شدت و زیادی گریه به‌کار می‌رود.
ق۴. که بگریستی بر مسیحا به‌زار / دو رخ سرخ و مژگان چو ابر بهار (فردوسی، ۸‏/۱۰۶‏) ║ ق۵. دوصد سال پیوسته گرینده بود / چو ابر بهار اشک‌بارنده بود (یوسف و زلیخا، ۴۷) ║ ق۶. اشک‌ریز آمدم چو ابر بهار / ساقیا هین بیا و باده بیار (عطّار۳، ۳۲۱) ║ چشم‌هاشان چون ابر بهاران، ... روی‌هاشان از بی‌خوابی به رنگ زعفران (میبدی، ۷‏/۵۳۹‏) ║ ق۸. باد خندان گل اقبال تو از آب حیاط / باد گریان ز حسد خصم تو چون ابر بهار (ابن یمین، ۱۰۹) ║ ق۱۱. مشهور شدم به گریه چون ابر بهار / در خون جگر غوطه زدم مژگان‌وار (طالب آملی، ۹۴۶) ║ ق۱۳. آن گل بی‌خار در گلزار دل مپسند لیک / دیده‌ای بایست چون ابر بهاری داشتن (صفای اصفهانی، ۱۰۸) ║ ۱۳۱۸ش. چون ابر بهار چشم خون‌بار من است / چون غنچۀ نشکفته دل‌ زار من است (فرّخی یزدی، ۲۱۱)
۲. (مجاز) برای بیان شدت خشم و جوش‌وخروش کسی به‌کار می‌رود.
ق۹؟. بگفت این و آمد چو ابر بهار / چو تندر خروشید آن نابکار (مادح، ۲۷) ║ ق۱۰. در روز شنبه نهم ذی‌قعده، آن دو لشکر قیامت‌اثر، مانند ابر بهاران، جوشان و خروشان، به یکدیگر رسیدند (روملو، ۱‏/۱۳۴‏) ║ ق۱۲. نامداران بهرام‌انتقام ... چون ابر بهاران در جوش و رعدوار در خروش، و سیلاب‌وار از بالای کوه سرازیر گردیده (محمد مروی، ۱‏/۲۵۳‏)
در ابرها سیر کردن
⇅ توی ابرها بودن.
۱۳۶۲ش. این جوان که همیشه به ‌نظرم در ابرها سیر می‌کرد و اصلاً از کارهای زمینی و خاکی چیزی سر درنمی‌آورد، به‌عنوان اسیر جنگی شوروی در چنگ آلمانی‌هاست (کلانتریان، ۱۹۷)
روی ابرها راه رفتن
(مجاز) خیلی خوشحال بودن.
۱۳۵۷ش. پسر صنم با جیب پُرپول روی ابرها راه می‌رفت. فرصت غم‌خواری نداشت (دولت​آبادی۳، ۴۰۸) ║ ۱۳۷۰ش. شما دو تا دارید روی ابرها راه می‌روید ... ولی منِ بدبخت روی این زمین سفت ‌و سخت دارم سُم می‌کوبم (شیرزادی، ۱۴۷)
مثلِ ابر (بهار) گریه کردن (مثلِ: به‌سانِ، به‌کردارِ، به‌مانندِ، چو، چون، عینِ، مثِ، همچو؛ بهار: بهاری، نوبهار، نیسان؛ گریه کردن: گرستن، گریستن، اشک ریختن، اشک باریدن)
(مجاز) بسیار و با شدت گریه کردن.
ق۵. به ناخن رخ و روی خستن گرفت / چو ابر بهاری گرستن گرفت (یوسف و زلیخا، ۳۶) ║ ق۶. چون ابر بهار می‌گری زار / تا خاک ز خون کنی گِل از ما (عطّار۳، ۵) ║ ق۸. از آن اشک ریزم چو ابر بهار / که از گل برآرم تو را لاله‌وار (سلمان ساوجی، ۵۷۷) ║ ق۹. کرد بسی گریه چو ابر بهار / خادمه بر جان جوان فگار (صوفی هروی، ۵۵) ║ ق۱۰. حلیمه ... زارزار بگریست همچو ابر بهار و آنچه بر سرِ او گذشته ‌بود، تمام را بازگفت (ابومسلم‌نامه، ۱‏/۵۶۷‏) ║ ق۱۱. در این گلشن از دیدۀ اعتبار / بگرییم بر خود چو ابر بهار (واعظ، ۶۵۱) ║ ق۱۲. چشمم که به‌سان ابر نیسان گرید / تنها نه بر آن نوگل خندان گرید (میرزا ابوطالب، ۱۰) ║ ق۱۳. دید که شاهزاده ... به‌مانند ابر نوبهار گریه می‌کند (آورده‌اند، ۲۷۰) ║ اهل‌بیتش را ببین گریند چون ابر بهار / گشته‌ام خونین‌جگر رخسارشان شد لاله‌رنگ (تعزیه، ۱‏/۴۸۲‏) ║ ابوالحارث از زاریش زارزار / گرستی به‌کردار ابر بهار (سروش، ۲‏/۹۰۴‏) ║ ق۱۴. ناله‌ها می‌کشید از دل زار/ اشک می‌ریخت همچو ابر بهار (لاهوتی، ۳۱۵) ║ ۱۳۱۲ش. می‌آید پیش من و درددل می‌کند و مثل ابر بهار از سوز عشق اشک می‌ریزد (حجازی۲، ۳۶۵) ║ ۱۳۳۳ش. برای مصائبی که بر آن‌ها وارد می‌آمد محزون می‌شدیم و گاهی دسته‌جمعی مثل ابر بهار اشک می‌ریختیم (مینوی۱، ۳۳۱) ║ ۱۳۵۷ش. بلقیس مثِ ابر بهار اشک می‌ریخت (چهل‌تن۳، ۷۵) ║ ۱۳۶۳ش. مادربزرگ عین ابر بهار اشک می‌ریخت و به هق ‌و هق افتاده‌ بود (مرادی کرمانی، ۴۸) ║ ۱۳۷۹ش. زری مثل ابر بهار اشک می‌ریزد (محمود۲، ۲‏/۶۶۹‏)
ترکیبات دیگر: آبِ ابر؛ آفتاب (به) زیرِ ابر نماندن؛ رگ ابر؛ پوششِ ابر؛ ماه پشتِ ابر نماندن