برایستادن

وضعیت: «در حال اصلاحات ویراستاری»
برایستادن ‎baristâdan, -’istâdan‎
(فعل لازم) ۱. (معمولاً با حرف اضافۀ بر، به) ← ایستادن ‏۴؛ براستادن ‏۲؛ برایستیدن‏۱.
ق۴. ریاح به مدینه شد و بر طلب کردن ایشان برایستاد (بلعمی۲، ۴‏/۱۱۰۷‏) ║ ق۵. یا قوم من تمام بکنید کَیْل و ترازو به عدل و بمکاهانید مردمان را چیزهای ایشان و سخت برمَاِیسْتِید اندر زمین بر فساد کردن (اسفراینی، ۳‏/۱۰۳۶‏) ║ ق۶. بگو یا محمد پند می‌دهم‌تان به یک پند ... که به استدلال برایستید ازبهر خداوند دوگان دوگان و یگان یگان (ابوحفص نسفی، ۲‏/۸۱۵‏) ║ ق۸. بلاد خراسان در اهتمام اوست و علی‌پاشا که خال است به کار دیار بکر و بغداد و موصل و عراق عرب برایستاده (محمد بن علی شبانکاره‌ای: مجمع‌الأنساب، ۲۹۰)
۲. ← ایستادن‏۲۴.
ق۴. پیغمبر علیه‌السلام دید که دشمن غلبه گرفت و کار تنگ برایستاد (بلعمی۲، ۳‏/۲۷۲‏)
۳. ← ایستادن‏۱۲.
ق۴. چشم برهم نهاد و چشم فراز کرد؛ پیغامبر ... برِ او برایستاد و همی‌گفت: یا عم، این یک سخن با من بگوی و خویشتن را از دوزخ آزاد کن (تفسیر طبری، ۵‏/۱۱۰۴‏)
۴. (معمولاً با حرف اضافۀ بر، برپیِ) ← ایستادن‏۷.
ق۵. اسفندیار پسر گشتاسب بر دین زردشتی برایستاد و اندر آن مبالغت‌ها کرد (گردیزی، ۱۳) ║ ق۶. «فمن تبع هدای» می‌گوید هر‌کس‌ که پی برد به پیغام و نشان من و برایستد برپی راهنمونی من بر زبان فرستادۀ من (میبدی، ۱‏/۱۵۷‏)
۵. ← ایستادن‏۳۱.
ق۵. بَگیَرید آنچ دادیم شما را از توریت به قوّت و نیروا و دایم برایستادن (شنقشی، ۱۶) ║ ق۶. این جرم خود کرده‌ام کی به تمایم نبشته‌های خویش پیش آن نمایم بر [نه] ایستاده‌ام و امروز که نتیجۀ تقصیر خود می‌بینم به جرم خویش معترفم و بر قدم استغفار و توبه واقف (میهنی، ۸۱)
۶. (با حرف اضافۀ را) ← ایستادن ‏۳۵؛ براستادن‏۹.
ق۵. مَی آن خواهند کی فرَوکشند نور خدای را اُو باطل کنند دین خدای را به نس‌هاشان و زُوان‌هاشان و برنه‌ایستد خدای را مگر کی تمام کند نورِش را و آشکارا کند دینش را دین مَسُلمانی را، او گرچه دشخوار دارند کافران (شنقشی، ۲۳۲) ║ زنی که اندر عقد نکاح تو نباشد با هر که نشیند ترا باک نباشد. باز چون اندر عقد تو آمد مر ترا برنایستد که با کسی سخن گوید (مستملی، ۲‏/۷۴۴‏) ║ محب را از حبیب جدا ماندن برنایستد (مستملی، ۳‏/۱۳۵۶‏)
۷. ← ایستادن ‏۲۷؛ براستادن ‏۳؛ براستادن‏۸.
ق۵. نه اُو به حقّ آفریدگار تُه که نه مصدقان و مخلصان باشند اندر نهان تا آنگه کی به داوری و حکم تو براَیستند اندر آن چیز کی جنگ اوفتیدست میان ایشان، آنگه نیاوند اندر تنها و دل‌هاشان تنگی وُ شکَیّ ز آنچ داوری کرده باشی میان اَیشان و تا آنگه کی بپذیرند داوری تو را و گردن نهند پذیرفتنی و گردن نهادنی (شنقشی، ۱۱۷)
۸. ← ایستادن ‏۳؛ براستادن‏۱.
ق۵. و گفته شد یا زمین فروخور آب ترا و یا آسمان بازایست و فروشد آب و گزارده شد کار و برایستاد کشتی بر کوه جودی و گفته شد دوری بادا مر گروه ستمکاران را (قرآن ماهان، ۱۵۹)
۹. ← ایستادن‏۲۱.
ق۵. یعکفون: روی‌فاکرده بُدَند و بریستاده بودند (قرآن ۱۰: فرهنگنامۀ قرآنی، ۴‏/۱۸۲۹‏)
۱۰. ← ایستادن‏۳۸.
ق۵. عذر بی‌منفعت نهادن چیست / پیش دانش برایستادن چیست (مسعود سعد، ۲‏/۸۳۱‏)
۱۱. (درمورد امری) تفکر و تأمل کردن در آن ؛ براستادن ‏۵؛ فروایستادن‏۵.
ق۵. غلامان حصیری در این مرد پریدند و وی را قفایی چند سخت قوی بزدند و قباش پاره شد. و بوالقاسم پسرش بانگ بر غلامان زد ... و ازین مرد بسیار عذر خواست و التماس کرد تا ازین حدیث با خداوندش نگوید ... مرد که برایستاد، نیافت در خود فروگذاشتی ... آمد تازان تا نزدیک خواجه احمد و حال بازگفت (بیهقی۱، ۱۹۸)
۱۲. ← ایستادن‏۱۴.
ق۶. از اهل‌کتاب کس است که اگر ... وی را امین داری بر دیناری ندهد و بازدارد ... مگر که هماره بر طلب آن برایستی (ابوحفص نسفی، ۱‏/۱۱۷‏) ║ ق۷. لم یصرّوا: همواره برنه‌ایستند (قرآن ۶۲: فرهنگنامۀ قرآنی، ۴‏/۱۷۹۵‏) ║ ق۸. أصرّوا: همواره برایستادند (قرآن ۹۱: فرهنگنامۀ قرآنی، ۱‏/۱۶۵‏)
۱۳. ← ایستادن‏۶.
ق۶. آنگه گفته‌است: «و هم ابن‌البرقی در کتاب آورده‌است که: وثب عمر الی أتان فنکحها معنی آنکه عمر روزی به خری برایستاده بود (عبدالجلیل رازی۲، ۲۵۶) ║ استوی: برایستاد (قرآن ۲۷: فرهنگنامۀ قرآنی، ۱‏/۱۴۲‏) ║ ق۷. استوی: برایستاد راست (قرآن ۶۱: فرهنگنامۀ قرآنی، ۱‏/۱۴۲‏)
۱۴. ← ایستادن‏۱۰.
ق۷. یستئخرون: برایستند (قرآن ۵۹: فرهنگنامۀ قرآنی، ۴‏/۱۷۵۵‏)
۱۵. ← ایستادن ‏۹؛ براستادن‏۷.
ق۸. به هرکجا که نشستم برایستاد خیالت / ز هر طرف که برفتم غم تو بر اثر آمد (نزاری، ۱‏/۱۱۱۱‏)
۱۶. ← ایستادن‏۳۰.
ق۹. یقومان: بربایستند (قرآن ۹۸: فرهنگنامۀ قرآنی، ۴‏/۱۸۶۹‏)