وضعیت: «در حال تأیید»
آشوری âšuri [گونۀ دیگر: آسوری؛ جمع: آشوریان؛ <آشور (در نهایت از اَکَّدی Aššur «نام امپراطوری و تمدنی کهن در خاورمیانه». در عبری Aššū́r) + -ی (سازندۀ صفت/ قید). در دورۀ جدید و با مشاهدۀ املای این نام در متن‌های اروپایی در فارسی پدید آمده است؛ نیز ← آسوری.>]
یک. (اسم) ۱. از اقوام سامی‌نژاد که از آغاز هزارۀ دوم تا سال ۶۰۶ قبل از میلاد بر نواحی شمالی بین‌النهرین و بخش‌هایی از سوریه و گاه به‌واسطۀ کشورگشایی بر نواحی مجاور این سرزمین‌ها حکومت می‌کردند ؛ آسورییک. ۱.
ق۱۴. در آن موقع که روس و انگلیس بنی‌اسرائیل، یعنی کلدانی‌ها و آشوری‌ها، به قوّت اسباب با قدم‌های بلند پیش می‌آمدند ... یکی از انبیاء بزرگ موسوم به اشعیا قوم بدبخت را مخاطب کرده این طور می‌فرماید (دهخدا۵، ۱۰۱) ║ خداوند یهودی‌ها را به مکافات خبط‌هائی که مرتکب شده به آشوری‌ها تسلیم خواهد کرد و آن‌ها اورشلیم را می‌گیرند (دهخدا۵، ۱۰۳) ║ ۱۳۳۶ش. سلطنت سومر منقرض شد و آشوری‌ها جای آنان را گرفتند (جمالزاده۱۵، ۱/۱۰۳) ║ ۱۳۴۸ش. بتم را آشوریان در آن فاجعۀ شوم ربودند و بتخانه‌ام را ویران ساختند (شریعتی، ۳۱۴)
۲. (زبان‌شناسی) یکی از گویش‌های اکّدی، از زبان‌های سامی شمالی ؛ آسورییک. ۲.
ق۱۴. کتیبه‌های دورۀ هخامنشی ... غالب با دو ترجمه به خط میخی همراه است و آن دو ترجمه به دو زبان مستعمل در ایران بوده که اولی زبان آشوری است و دومی زبانی است که حقیقت آن هنوز کشف نگردیده (عباس اقبال آشتیانی: دانشکده، ش۲/۶۷) ║ ۱۳۳۳ش. برای زبان عربی قدیم و جدید و عبرانی و آرامی و سریانی و بابلی و آشوری و فینقی و اوگاریت و غیره، که آن‌ها را زبان‌های سامی می‌گویند، استادانی هستند که غالباً هم یک استاد برای چهار زبان اولی و یکی برای السنۀ قدیمۀ آخری تخصص و کرسی مخصوص دارد (حسن تقی‌زاده: یغما، ش۷۶/۳۴۷) ║ ۱۳۵۳ش. در آنچه به تاریخ پادشاهان ماد و پارس مربوط می‌شود، مأخذ عمدۀ اطلاعات ما تقریباً محدود است به تعدادی کتیبۀ آشوری و پارسی و مقداری روایات یونانی و عبری (زرّین‌کوب، ۳۹۱) ║ ۱۳۸۱ش. دربارۀ کتابت در فرمانروایی مادها نویسنده به قول ملک‌الشعراء بهار استناد می‌کند که در نوشته‌ای به نام «میخی مادی» حروف الفبای آن خط را ۴۲ حرف یاد کرده که ۳۶ حرف آن از الفبای میخی آشوری اخذ شده‌است (احمدرضا قائم‌مقامی: آینۀ میراث، ش۱۸-۱۹/۷۱)
۳. (زبان‌شناسی) گویشی بازمانده از زبان آرامی که در بین آسوریان ایران و عراق و ترکیه متداول است ؛ آسورییک. ۳.
۱۳۷۴ش. در دهۀ ۱۳۴۳ تا ۱۳۵۳، نیز ۲۱۲ روزنامه، هفته‌نامه، مجلۀ هفتگی ... به زبان فارسی، به دو زبان محلی آشوری و ارمنی و همچنین چهار زبان خارجی، آلمانی، انگلیسی، عربی و فرانسوی انتشار می‌یافتند (محسن علینی: رسانه، ش۲۱/۵۸) ║ ۱۳۷۸ش. من از پدر و مادری آشوری در کرمانشاه متولد شدم ... برای ده‌ها کتاب طرح جلد کشیده‌ام و شعر مصور کرده‌ام. به زبان آشوری ... قصیده و منظومه و غزل گفته‌ام (هانیبال الخاص: کلک، ش۱۰۵/۶۶) ║ ۱۳۸۵ش. در سال‌های ۱۳۷۱ تا ۱۳۷۵ ماهنامۀ «ستارۀ درخشندۀ صبح» را از شمارۀ بیست‌وششم تا شمارۀ هفتادوچهارم با دو زبان آشوری و فارسی (آخرین شماره) با همکاری یوسف عیسایی اداره کرد (نینوس مقدس‌نیا: ادبیات داستانی، ش۱۰۶/۵۱) ║ ۱۳۹۶ش. در پژوهش حاضر نظام جمع اسم در زبان آشوری (گونۀ رایج در شهر تهران) توصیف می‌گردد (فاطمه کوشکی: زبان‌کاوی، ش۴/۶۸)
۴. از اقوام مسیحی ساکن ایران و عراق و ترکیه و بعضی کشورهای مجاور که به زبانی بازمانده از زبان آرامی تکلم می‌کنند ؛ آسورییک. ۴.
۱۳۲۰ش. قسمت عمدۀ مختلفۀ ساکنین این شهر عبارت از شیعه‌مذهب بوده و عدهٔ کمی هم تسنّن‌مذهب هستند و یک قسمت ارامنه و آشوری می‌باشند (اسناد اصناف، ۱/۱۹۹) ║ ۱۳۴۸ش. همان شبانه اعلامیۀ انشعاب نوشته شد ... بی‌حضور اپریم که از اقلیت آشوری بود (آل‌احمد۵، ۲/۱۸۵) ║ ۱۳۵۰ش. در اواخر شعبان ۱۳۳۷ هـ.ق ترکان عثمانی، به بهانۀ تنبیه آشوری‌ها و آزاد ساختن ارومی و سلماس، وارد آذربایجان شده، قسمت‌های غرب و شمال‌غرب آن را گرفتند (آرین‌پور۱، ۲/۲۰۹)
دو. (صفت) منسوب به آشور ؛ آسوری دو.(سرزمینی در شمال بین‌النهرین که حکومت آن از حدود آغاز هزارۀ دوم تا سال ۶۰۶ قبل از میلاد استمرار داشته‌است).
ق۱۴. مشغولی خیال تو را گویم/ افسانه‌های کلده و آشوری (ایرج میرزا، ۵۵) ║ ۱۳۲۱ش. چند بار تکرار کرد: «والرو، والرو؟» ... پیش خودش تصور کرد شاید یکی از رب‌النوع‌های یونانی یا آشوری باشد (هدایت۲، ۲۴۶) ║ ۱۳۷۹ش. لازم به گفتن نیست که تمدن‌های آشوری و هخامنشی به هم نزدیک بوده‌اند (دریابندری۱، ۱/۸۷)