وضعیت: «در حال ویراستاری»
رفق refq [فعل همایند: بردن، برزیدن، ساختن، فرمودن، کردن، نمودن، ورزیدن]
(اسم) ۱. (معمولاً با حرف اضافۀ با، به) مهربانی و خوش‌رفتاری کردن با دیگری بدون سختگیری بر او.
ق۴. حق رعیّت بر مَلِک آن است که بر ایشان داد کند و ستم نکند و خراج از ایشان به رفق و نرمی بستانَد و بر ایشان دشخواری نکند (بلعمی۱، ۳۵۳) ║ من از خوی خویش بازگشتم و با شما رفق و مدارا کنم و عدل و داد بگسترد و مردمان او را دوست گرفتند (بلعمی۱، ۹۰۳) ║ ق۵. حاسدان و دشمنان دل او را بر ما تباه کردند و درشت تا ما را به مولتان فرستاد و خواست که آن رای نیکو را که در باب ما دیده بود، بگرداند ... چنان رفق نمود و لطایف حیل به کار آورد تا کار ما از قاعده بنگشت (بیهقی۱، ۱۰۲) ║ رفق را به کار بند و بر خلق خدای جبّار و متکبر مباش (تفسیر عشر، ۱۳) ║ رسول خدای را خبر کنید که در این رفق فرماید (سورآبادی۲، ۲/۶۶۰) ║ ق۶. گفت پیغامبر صلی اللّه علیه: آسان گرفتن سر حکمت است؛ بدان که مردم بر دو گونه‌اند: گروهی عیال تواند؛ رفق با ایشان فریضه بوَد تا عیال تو تو را دوست دارند ... (ابن قضاعی، ۲۸) ║ ق۷. اگر قاضی از وی التماس کند تا با من مواسا فرماید و رفق و مساهلت ورزد و مرا مهلت دهد تا به‌تدریج بگزارم، ثواب باشد (دهستانی، ۲/۷۲۲) ║ فظاظت و درشت‌خویی در افعال و قوال، ویران‌کنندۀ مشرب محبّت است و رفق و نرم‌سازی وسیلت استمالت قلوب و واسطۀ حصول مقصود (عوفی۹، ۳۹۱) ║ هر والی‌ای که ولایت گیرد، پس نرمی و رفق برزد، روز قیامت با او نرمی کرده شود (مؤیّد خوارزمی، ۳/۳۸۱) ║ هر درویشی که او با دنیا گشت، اگر از گرسنگی بمیرد، رفق او مبرید که رفق او دل را چهل شبان‌روز سخت و تاریک کند (محمد بن مطهر، ۱۷) ║ در حضر با هم‌نشینان در سفر با همرهان/ رفق سازد تا شدندش هم رهی و هم رهین (همگر، ۳۵۱) ║ ق۸. و از آن جمله عزّت و غلظت است با دشمنان و بدنفسان و متمرّدان و رفق و مدارا با دوستان و مسکینان و فرودستان (عبدالرزاق کاشانی، ۲۷۶) ║ ق۹. طاعت خدای و یاری دادن خلق خدای و دو ادب تعلق به بدن نقیب دارد: اقرار به توحید و رسالت و امامت و چرب‌زبانی و رفق با خلق (کاشفی۲، ۹۱) ║ ق۱۰. طبیب را سزاوار است که با مریض نهایت رفق و مجاملت کار فرماید (خنجی۲، ۱۸۱) ║ ق۱۱. با آن شخص به طریق رفق و مدارا پیش آمده، مبلغ‌های کلّی از اجناس گران‌مایه و خیمه و خرگاه سپهرپیرایه در نظر قبول محصّل کشید (محمود افوشته‌ای، ۱۶۵) ║ ق۱۲. دائم در تهذیب اخلاق کوشند و به لطف و رفق و رضاجویی باشند تا پیوسته فرحت‌مند باشد که بدترین چیزها غم و غصه است (ارزانی، ۳/۸۸۳) ║ ق۱۳. سرهم‌رفته، به حکم ضرورت، از هر جهت، با آن‌ها از در رفق و ملایمت برآمده و آن‌ها را به دادن خلعت‌ها و اقسام ملاطفت‌ها مطمئن و امیدوار نگاه داشته‌ام (امیرنظام گروسی، ۱۳۶) ║ ق۱۴. از آنچه گفتیم و گذشت معلوم می‌شود که بنا و مبنای اسلام انصاف و رفق بوده (تربیت، ۲/۱۵۲۹) ║ ۱۳۴۵ش. رفتار شیخ با کسانی‌که در نظرِ مردم گناهکار بودند با رفق و مردمی توأم بود، نه آنکه آنان را بیازارد و از خود براند (یوسفی، ۱/۲۰۸) ║ ۱۳۷۳ش. به رفق و مدارا و منطق ملایم و مؤثر قانعش کردم (گلآقا۲، ۲۳) ║ ۱۳۸۰ش. ما که در دنیا مسئلۀ تنش‌زدایی را مطرح کردیم، طبیعی است که در داخل کشور نیز مبنای کارمان باید رفع تنش‌ها و ایجاد رفق و مدارا باشد (خاتمی، ۵۴)
۲. سود و منفعتی که موجب راحتی و آسایش باشد.
ق۵. بدان که به‌جای بستاخی انبساط نویسند و ... به‌جای سود رفق و ربح (بیهقی۲، ۸) ║ ق۶. می‌پرستد آن را که ضرر وی به وی نزدیک‌تر از نفع و رفق وی (ابوحفص نسفی، ۲/۶۲۸) ║ ق۷. مردی که از شغلی که او را هیچ رفقی نیست چندین مال حاصل کند، او مستحق اشغال خطیر باشد (عوفی۳، ۲۸۲) ║ ق۸. آن حضرت ... تقریر می‌کرد که: اگر حضرت خداوندگار اشارت فرماید تدبیری کنم که اصحاب را رفقی در معیشت حاصل گردد و وجهی طائل ملازمان را مهیّا باشد، تا بدان انتعاش کنند (سپهسالار، ۳۹)
۳. آرامی؛ آهستگی.
ق۶. خدای شما آن خداست که بیافرید آسمان‌ها و زمین را در شش روز، ... سعید جبیر گفت: تا خلقان را تأنّی بیاموزد در کارها و رفق و تثبّت (ابوالفتوح، ۸/۲۱۸) ║ ق۷. در کارها تأنّی و رفق از خدای است و شتاب‌زدگی از دیو (فخر مدبّر، ۱۶۹) ║ ق۸. طبخی چنان میسّر نشود، مگر در آنیۀ مضاعف، چنان‌که در آب گرم که وی را هیچ جوش نبوَد ... و هرچند رفق در او بیشتر باشد از فساد دورتر باشند و باید در آب اندکی تیزی بوَد تا این صبغ جدا تواند کرد (شمس‌الدین آملی، ۳/۱۶۲) ║ ق۹. در احیا آورده که بعضی گفته‌اند خادم نشسته آب ریزد که به ادب نزدیک‌تر است، و صحیح‌تر آن است که ایستاده به احتیاط و رفق تمام آب ریزد که آسان‌تر است و عمل اکثر اهل سلف و خلف برین بوده (سلطان محمود، ۵۳) ║ ق۱۲. دست‌ها را یک بار به‌سوی پشت بَرَد، چنانچه هر دو کف دست به نهایت کمر رسد، و یک بار دست‌ها را به مؤخّر سر رسانَد ... و این‌جمله کشیدن‌ها باید که در نهایت رفق و تأنّی باشد تا اصلاً آسیبی به آن طفل نرسد (ارزانی، ۳/۸۶۶) ║ ق۱۳. مغز هر دو شق را به رفق و ملایمت بیرون آورده که چوب تاک خراشیده نشود (نوری، ۲/۴۹۳)
به‌رفق
۱. به‌تدریج؛ کم‌کم.
ق۴. باز اگر بواسیر خُرد بود و علاج به‌رفق خواهی کردن، بخور باید کردن تا پژمرده شود (اخوینی، ۴۱۵) ║ ق۵. افسنتین رومی و نبطی است و هندی و بهترینش رومی است اقریطی. وی کُلی را مضرّت کند و اصلاحش انیسون است و او گرم و خشک است اندر آخر درجۀ دوم. صفرا را به‌رفق برانَد و ادرارالبول آرَد (موفّق هروی، ۱۷) ║ ق۶. اعتماد اندر کم کردن خلط ناطبیعی و به اعتدال بازآوردن مزاج غریب بر دو چیز کنند؛ یکی بر آنک داروها چند بار دهد تا به‌رفق و تدریج ماده کمتر می‌شود و مزاج به اعتدال بازمی‌آید (جرجانی۱، ۱۶۱) ║ ق۱۲. بنفسج ... گیاهی است، بلندی آن یک شبر، ... و خواص آن مسهل صفرا به‌رفق خصوص آنچه محتبس باشد در معده (عقیلی خراسانی، ۲۴۶)
۲. آرام و آهسته و همراه با ملایمت.
ق۵. این داغ را به‌رفق کنند چنان‌که پوست نسوزد و سوراخ نشود (ابوالحسن نسوی، ۱۲۸) ║ ق۶. نبض ضعیف را انگشتان سبک باید داشت، چنانک هیچ گرانی انگشت بر شریان نباشد و به‌رفق باید جُست از بهر آنک قوّت ضعیف از جنبانیدن شریان و پوست کی بر روی شریان است و از دفع کردن انگشت کی بر پوست نهاده‌است عاجز آید (جرجانی۱، ۷۹) ║ ق۷. آنچه در گوش فراهم آید، آنچه از آن ظاهر باشد به مَسح زایل شود و آنچه در قعر سوراخ بوَد، به وقت بیرون آمدن از گرمابه، آن را به رفق پاک باید کرد، که بسیاری آن به شنوایی زیان دارد (مؤیّد خوارزمی، ۱/۳۰۷) ║ ق۸. اگر سنگ مقناطیس را به‌رفق بسوزانند مانند فعل و خاصیّت شاذنج باشد و بهترین آن است کی زود از یکدیگر منفصل شود و خاک‌ناک نباشد (ابوالقاسم کاشانی، ۱۹۱) ║ ق۹. چون روز شد، رسول ... بیامد و در بزد در زدنی به‌رفق (ابوالمحاسن جرجانی، ۷/۵۱)
۳. مهربان؛ خوش‌رفتار.
ق۱۱. این گدایان به‌رفق از خرگدایان به‌زور/ می‌ستانند آنچه خواهند ازکمالِ قادری (شفائی، ۱۴۹)
رفق کردن
(درمورد کاری) به آهستگی و با ملایمت آن را انجام دادن.
ق۴. گر سپرز را علاج کُند خوب آید و علاجِ قی بازداشتن صعب کار بُوَد؛ اینجا رفق باید کردن (اخوینی، ۳۷۹) ║ ق۶. پس اندر همه بیماری‌ها رفق باید کرد و علاج و ترتیب هریک درخورد قوّت بیمار و فصل سال باید کرد تا نافع آید (جرجانی۱، ۲۴۴)
رفق گرفتن
(درمورد چیزی) منفعتی حاصل کردن از آن.
ق۵. مرفقاً: چیزی که بدان رفق گیرند، یعنی طعام (تفسیر مفردات، ۸۰) ║ المرفق: آرنج و آنچ بدان رفق گیرند از صلاح کار (شمس العارفین، ۱۵۰) ║ ق۹. در غار شوید و به عبادت خدای مشغول گردید تا خدای تعالی برای شما نشر رحمت خود کند و در رحمت خود بر شما بگشاید و بسازد برای شما از این کار که شما در آنید آنچه به آن رفق گیرید و به او منتفع شوید (ابوالمحاسن جرجانی، ۵/۳۶۵)