وضعیت: «تأییدشده»
ابهر۱ abhar [هم‌آوا: عبهر؛ <عربی>؛ (مثنی: ابهران)]
(اسم) ۱. (پزشکی کهن) بزرگ‌ترین سرخرگ در پستانداران که خون دارای اکسیژن ازطریق آن و شاخه‌هایش از بطن چپ قلب به همۀ اندام‌های بدن، به‌جز شش‌ها، می‌رسد؛ آئورت.
ق۶. شریان ازآنجاکه از دل برآمدست، دو شاخ شدست: یکی کوچک است و از دل به شُش درآمدست، شریان وریدی است، و شاخ دیگر بزرگ است آن را به تازی ابهر گویند (جرجانی۲، ۱/۳۴) ║ هفت اندام زمین زنده بماند / کابهرش حبل‌الورید و ابهر است (خاقانی۱، ۸۴۵) ║ ق۸. رگ دیگر ... را اوریطی گویند و ابهر نیز گویند و این عِرق چون از قلب ظاهر می‌شود، مُتَشَعِّب می‌گردد به دو شعبه (منصور بن محمد شیرازی، ۱۴۵) ║ ق۱۰. مراد به ابهر شریان است که روح حیوانی در او نفوذ کرده، به جمیع بدن واصل می‌شود و انسداد او موجب هلاک است (محمد بن محمدعبدالله، ۳۷۸) ║ ق۱۲. شریان قسم ثانی که بزرگ‌تر است، ابهر نامند ... و آن رگی است که سلوک می‌نماید در آن روح از قلب به سایر بدن و منشعب می‌گردد از آن جمیع شرائین دیگر (عقیلی خراسانی۱، ۱/۲۴۹) ║ ق۱۳. آنجا که هیچ سببی از اسباب ظاهر نباشد و غشی شدید افتد ... آن غشی از انسداد شریان وریدی یا ابهر باشد (اعظم خان، ۲/۳۱۵) ║ ق۱۴. اصل شرائین دو قسم است: یکی شریان وریدی ... و دومی شریان سترگ که بیخ جمیع شرائین بدنی است و آن را ابهر و اورطی و اوریطی خوانند (شمس‌الدین احمد، ۱/۳۲)
۲. (پزشکی کهن) نام رگی که از قسمت محدّب کبد خارج می‌شود.
ق۱۲. پردۀ سینه ... نفع این حجاب گشودن سینه است ... و مر او را دو ثُقبه است: یکی اکبر برای نفوذ مری و شریان کبیر؛ و دوم اصغر برای صعود جزء رگی که مسمّی است به ابهر، و ابهر از محدّب کبد طالع شده (ارزانی، ۱/۲۳۱) ║ شیخ الرئیس فرموده در حجاب دو ثقبه است: یکی کبیر که منفذ است برای مری و شریان کبیر؛ و دوم صغیر که نفوذ نموده در آن وریدی که آن را ابهر نامند از محدّب کبد روییده، و این بسیار متعلق و چسبنده بدان است (عقیلی خراسانی۱، ۱/۳۱۶)
۳. (پزشکی کهن) هر یک از دو رگ اصلی دو طرف گردن که از آئورت منشعب می‌شود؛ شاهرگ گردن (صورت مثنای آن درمورد هر دو رگ اصلی گردن به کار می‌رود).
ق۱۲. دو رگ‌اند که ابهران نامند و به فارسی، شاهرگ و رگِ گردن و رگِ جان نامند (عقیلی خراسانی۱، ۱/۲۴۹) ║ ابهر، بر وزن احمر، نام رگ گردن است که شاهرگ نامند و از قلب روئیده و از هر دو جانب گردن گذشته و به سر رفته که از قطع آن حیوان زنده نمی‌ماند، زیرا که آن مسلک روح حیوانی است به‌سوی جمیع بدن (عقیلی خراسانی۲، ۱/۴۶)