ستردن

وضعیت: «در حال ویراستاری»
ستردن ‎setordan, sotordan‎ [گونۀ دیگر: استردن]
(فعل متعدی) ۱. (معمولاً با حرف اضافۀ از) (درمورد هر نوع آلودگی) پاک کردن آن از سطحی.
ق۴. پیغمبر به ردای خویش سر و روی علی پاک همی‌کرد و می‌سترد (بلعمی۲، ۳‏/۹۷‏) ║ ق۵. حسنا به دامن از بدنِ او فشانده گَرد / لیلی به آستینْش سترده لب از لبن (لامعی، ۱۲۷) ║ ق۶. تَبِش‌های باحور از دست برد / ز روی هوا چرک ترّی سترد (نظامی۶، ۲۰۴) ║ ق۷. پس یاقوت را در آن رنگ افکنند و قدری بجوشانند، آنگه برون کنند و رنگ زیادتی بسترند (خواجه نصیر۴، ۴۴) ║ ق۸. دست عدل او زنگار پریشانی از چهرۀ روزگارش بسترد (منشی کرمانی۱، ۷۹) ║ ق۹. به نسیم عنایت الهی غبار کفر و جهالت از چهرۀ گلبرگ ایمان بسترد و به نعیم رحمت نامتناهی گَرد بدعت و ضلالت از رخسار حدیقۀ اسلام فروشست (شرف​الدین یزدی، ۱‏/۱۲‏) ║ ق۱۰. خاک پایت تر شود از پارۀ دل گر هنوز / لخت خونم از سر مژگان به ناخن بستری (نظیری، ۴۹۶) ║ ق۱۱. به نغمه گَرد رخ و خون دیده‌ام بسترد / به مژده گوش امیدم به گوشوار گرفت (نوعی، ۳۲۷) ║ ق۱۲. زنگ بغی و طغیان از آئینۀ زمین و زمان ستردند و به جای آن نقوش دین‌آئین مرتسم کردند (حسینی منشی، ۳۴۰) ║ ق۱۳. ستردم آبش از مژگان و گفتم / دل عاشق مکن زین بیش افگار (سروش، ۱‏/۳۱۹‏) ║ ق۱۴. قدم به کشتی نهادم و غبار آن بیت‌ الحزن را از دامن ستردم (اسناد قاجاریه، ۲۵۲) ║ ۱۳۱۶ش. ننه عبدالله این بگفت و اشک چشمش را با گوشۀ آستین بسترد (مؤتمن، ۱۴) ║ ۱۳۴۰ش. تصادفاً به خاطرمان آمد که حمام را برای ستردن چرک و پاکیزه کردن تن ساخته‌اند (مهاجر، ۱۷۰) ║ ۱۳۷۴ش. سیاه‌پوشان ستاره‌بردوش خسته از زحمتِ زدن، آرام گرفتند و عرق از جبین ستردند و راضی از کدّ یمین، نیم‌نگاهی به ادیبه کردند (محمود۸، ۱۹۷)
۲. (معمولاً با حرف اضافۀ از) (درمورد هر نوع نوشته یا نقشی) حذف و محو کردن آن از جایی که بر آن ثبت یا حک شده‌است.
ق۴. بسترد خدای آنچه خواهد و بدارد آنچه خواهد، و نزدیکِ اوست جمله نسخت کتاب (تفسیر طبری، ۳‏/۸۱۵‏) ║ ق۵. شجاعت تو همی‌بسترد ز دفترها / حدیث رستم دستان و نام سام سوار (فرّخی، ۶۱) ║ ق۶. اگر در مصافی یکی کشته آید نامش از جریدۀ بندگان مسترید و فرزندش را نیکو دارید تا رغبت دیگران در سپارش جان زیادت شود (راوندی، ۲۳۸) ║ ق۷. یهود ... از سر عداوت احکام تورات را تغییر کردند و صفت پیغمبر علیه‌ السلام از آنجا بستردند (اسحق همدانی، ۱‏/۴۹۲‏) ║ ق۸. صورت اباطیل آمال و اضالیل امانی که دم‌به‌دم بر لوح خیال مرتسم می‌شد، می‌ستردم و نقش تصورات محال که بدیهةً بر سطح دماغ مصوّر می‌گشت، محو می‌کردم (فضل‌الله حسینی، ۱۰) ║ ق۹. هردم صُنعت ز لوح هستی / صد حرف سترده صد نوشته (جامی۱، ۲‏/۳۵۴‏) ║ ق۱۰. عبدالحمید را به سیاست‌گاه بردند و به تیغ ستم نقش وجود او را از لوح هستی ستردند (خواندمیر۲، ۲۳) ║ ق۱۱. به تیغ تزویر اندیشۀ ستردن ارقام حروف حیات شاهزادۀ کرامت‌سمات را بر لوح خیال نقش کرد (محمود افوشته‌ای، ۲۱۵) ║ ق۱۲. نقش ندامت و انفعال از جبین حال سترد و پیشکش‌های لایق از نظر آفتاب‌اثر گذرانیده، مشمول به انظار قبول گردید (حسینی منشی، ۱۳۵) ║ ق۱۳. کار بچه‌بازی و غلام‌بارگی چندان انتشار و اشتهار یافته که نام زن‌ گرفتن کم مانده از صفحۀ روزگار سترده شود (میرزا حبیب۱، ۵۳۱) ║ ق۱۴. آورد دبیر فلکی لوح و قلم را / بسترد ز دیوان قضا نام ستم را (ادیب‌الممالک، ۲‏/۴۶۴‏) ║ ۱۳۲۵ش. چون نقش قدم سترده شد آه / نقش همگان ز خاطر من (عالم‌تاج، ۴۰) ║ ۱۳۴۰ش. نامش از دیوان اشقیا بستردیم و در دیوان نیک‌بختان بفزودیم (فروزانفر، ۱۹۶) ║ ۱۳۶۴ش. نسیمی از روزگاران پیش از مصیبت بود که خط سرخ و زرد اندوه و ترس را از صفحۀ پیشانیمان می‌سترد (مجابی۳، ۱۹۳)
۳. (درمورد مو و معمولاً موی سر و صورت ) تراشیدن و گاه کندنِ آن از ریشه.
ق۴. بکسان دهی‌ است آبادان و مردمانِ وی موی سر و ریش بسترند (حدود العالم، ۶۷) ║ ق۵. چون قربان کردند به منا حاجیان، آنگاه خویشتن را از احرام بیرون آرند و تفث ازخود بیفگنند؛ یعنی ناخنان بچینند و موی سر بسترند (تفسیر عشر، ۲۵۰) ║ ق۶. موی سر و موی روی بسترند و سه روز این طبیخ طلی کنند (جرجانی۱، ۵۹۵) ║ ق۷. چو بیوگندم بدانجا لنگرها ... و بیرون آمدم از گرمابه بعد از ستردن موی سر، بدیدم غلامی (مقامات حریری، ۶۷) ║ ق۸. این کنیزکان چه جرم کرده‌اند و چه خیانت از ایشان در وجود آمده‌است که موی سرشان بسترده‌اید؟ (ثغری، ۷۸) ║ ق۹. زوال هستی خود خواست از ستردن موی / مجرّدی که رموز قلندری آموخت (جامی۱، ۲‏/۵۰۵‏) ║ ق۱۰. قطع موی لب و مسواک و مضمضه و استنشاق و فرق موی سر و کندن موی بغل و ستردن شعر عانه ... از جملۀ سنن آن پیغمبر عالی‌جناب است (خواندمیر۱، ۱‏/۴۴‏) ║ ق۱۱. دمۀ زمهریر به مثابه‌ای تند می‌وزید که مانند استرۀ حلاق موی از روی می‌سترد (محمود افوشته‌ای، ۳۹۶) ║ ق۱۲. سرتراشی و موی بغل و عانه را در حمام ستردن، ایستاده جایز نیست، زیراکه موجب ملال و بعضی اوقات باعث غشی است؛ خصوصا که به نوره باشد (عقیلی خراسانی۱، ۲‏/۸۷۷‏) ║ ق۱۳. کلّه و پاچه را باید موی سوخت و با کارد بیخ موی‌ها سترد و با سنگ پا نیک مالند (نادر میرزا، ۲۳۱) ║ ۱۳۳۰ش. منهیان شه را خبر کردند از این های‌وهوی / شاه دین‌پرور نکرد آسایش و نسترد موی (بهار، ۱‏/۷۵‏) ║ ۱۳۵۵ش. برخلاف غالب بنداندازها که با حرکت گردن موهای زیادیِ زیرابرو و صورت خانم‌ها را می‌سترند، خجّه خانم با دندانش بند می‌انداخت (احسان طبری۲، ۹۵) ║ ۱۳۷۱ش. صاحبان محتضر چون وی را در احوال واپسین نگرند به حمامش بُرده، موهای زائدش را سترده ... لباس تمیز اعلایش بپوشانند (شهری۱، ۳‏/۲۵۷‏)
۴. (معمولاً با حرف اضافۀ از) (درمورد چیزی یا امری) از بین بردن یا نابود کردنِ آن.
ق۴. به هومان چنین گفت سهراب گُرد / که اندیشه از دل بباید سترد (فردوسی، ۲‏/۱۵۳‏) ║ ق۵. نشان بدیدن عنایت مولی سه چیز است؛ که در دلِ وی شادی نهد که غم‌ها بشوید و آرام بپیوندد که علایق بسترد و قوّت سازند که تفرّق ببرد (خواجه عبدالله۱، ۱‏/۲۷۵‏) ║ ق۶. اگر جهودان و ترسایان ایمان آرندی و بترسیدندی بستردمی از ایشان بدی‌هاشان و ببردمانی ایشان را در بهشت پُرنعمت (ابوالفتوح، ۷‏/۳۷‏) ║ ق۷. یاد یوسف دیو از عقلش سترد / وز دلش دیو آن سخن از یاد برد (مولوی۲، ۳‏/۴۶۷‏) ║ ق۸. از همگنان در اهتمام به همم عالیه و سپردن طریق سنن پسندیده از اکرام و احسان و ستردن سنن ناپسندیده در عقب آن ... نَه از اهل اصفهان بلکه از ایران گوی سبق انفراد به چوگان تخصیص ربوده (حسین آوی، ۱۲۱) ║ ق۹. کشور سیاه گشت کجا آفتاب تو / تا بسترد سیاهی از این کشور سیاه (ابن حسام خوسفی، ۳۸۱) ║ ق۱۰. آن نوع کنیزان گل‌چهر و غلامان به‌صورتِ رشک مشتری و غیرت مهر که خِرَد فکر آن‌ها از وهم عشق‌بازی از دل می‌سترد، فتوح این دولت پایدار گشت (امینی هروی، ۱۱۲) ║ ق۱۱. آنچه را علم گمان داشتم از سینه ستردم / عقدۀ جهل به «لا حول‌ و لا قوّه» گشودم (فیض کاشانی، ۲۵۴) ║ ق۱۲. تو اگر به شعله شویی خط سرنوشت، ما را / نشود سترده هرگز غمت از سرشت، ما را (حزین، ۱۰۴) ║ ق۱۳. رنج سفر و سختی دریا را به گفتار گرم و خوی نرم از اندام او بسترد (دولت علیّه، ۲‏/۱۱۴۷‏) ║ ق۱۴. شمس اگرچه می‌دید در هر دفعه ملاقات یک اثر محبتی از ماری در دلش بروز می‌کند و به دیدار و صحبت او شایق می‌شود اما عشق و عهد طغرا مانند فیلبان دایم به مغز او می‌کوفت و تمام آن اثر را به یک کجک وفاداری از ضمیر او می‌سترد (خسروی۲، ۵۷) ║ ۱۳۳۰ش. پامال نمودند و زدودند و ستردند / آزادی ایران و مسلمانی ایران (بهار، ۱‏/۳۳۹‏) ║ ۱۳۴۳ش. درخت‌های عریان و بی‌برگ‌وبار سرپوشِ برف را اندک‌اندک کنار می‌زدند، خوابِ دیرین را آرام‌آرام از چشم می‌ستردند تا جوانه‌های زندگی را در عروقِ خود بپرورند (نامور، ۵۵۶) ║ ۱۳۷۶ش. نخستین وظیفۀ نقد عقل عربی ـ اسلامی نابود کردن و ستردن قرائت‌های پیشین میراث فرهنگی و نشان دادن کم‌مایگی روش‌شناختی آن است (کیان، ش۳۶‏/۴۹‏)
۵. (درمورد چیزی و معمولاً گیاهی) کندنِ آن یا بریدن و جدا کردنِ بخشی از آن.
ق۵. و آنچه منفعت کند کار رَز را که بعضی از عمارتش و ستردنش بازپس مانده بود، تا بدین ماه آن است که افزونی‌های تاک‌هایش ببُرند که آن در برآوردنش افزونی کند (ورزنامه، ۴۰) ║ ق۱۰. چه سیل آنکه ناگه درختی سترد / که در سایه‌اش بود جنّ و بشر (محتشم، ۲‏/۱۵۱۸‏) ║ ق۱۱. سر کلکش که بسترد گزلک / برپرد از بدن چو بچّهٔ سار (زلالی، ۸۷۳) ║ ق۱۳. بابا را در زمین پنبه‌زاری دید که حصونی در دست داشت و گیاه بیگانه را از آن زمین می‌سترد و در دامن خویش می‌اندوخت (ضرّابی، ۴۴۱) ║ ۱۳۳۰ش. تا که در این زشت روزگار ستردند / جور و ستبداد شاخ و برگش یک‌سر (بهار، ۱‏/۳۷‏)
۶. (درمورد چیزی یا سطحی) ایجاد کردنِ خراش یا جراحتی در آن.
ق۱۳. گفت نوک خنجرت را ای پدر / بر قفای من فروبر زودتر ـ نوک خنجر بر قفای او فشرد / نی فروشُد نی سر مویی سترد (احمد نراقی، ۳۸۶)