وضعیت: «تأییدشده»
ابر abar [گونۀ دیگرِ بر؛ (ظاهراً این کلمه از قرن پنجم به بعد از تداول افتاده و کاربرد ادبی پیدا کرده و بعد‌ها به‌صورت تقلیدی و بیشتر در شعر به‌کار رفته‌است.)]
یک. (حرف اضافه) ۱. برای اشاره به سطح چیزی یا جایی، به‌ویژه سطح بالایی آن، به‌کار می‌رود؛ رویِ.
ق۴. ابر تخت زرّینْش بنشست شاه / به جستنْش بر کرد هرسو سپاه (فردوسی، ۴/۲۵۸) ║ ق۵. سپاهی بینی و شاهی ابر گاه / پس آنگه نه سپه بینی و نه شاه (فخر گرگانی، ۵۱۸) ║ ق۶. نگر که پای ابر کتف مصطفی که نهاد / بتان ز کعبه که افکند و پاک کرد مقام (سوزنی۱، ۱۷۴) ║ ق۷. چون پادشاه عدل ابر تخت سلطنت / صد جامۀ حریر به دولت دریده گیر (سعدی۴، ۷۹۶) ║ ق۸. کنون گر بفرمایدم شهریار / نشینم ابر بارۀ راهوار (شمس‌الدین کوسج، ۲۲) ║ ق۹. ابر پا و دستش هزاران نگار / همی‌گشت گِرد لب جویبار (بیغمی، ۲/۴۹۴) ║ ق۱۰. اتاقه به فرقش چو دمّ رُباه / ابر فرق او یک کیانی کلاه (نازکی همدانی: سام‌میرزا، ۲۸۹) ║ ق۱۱. برآمد ابر تخت و بنشست شاد / سران سرافراز را بار داد (طالب آملی، ۲۱۵) ║ ق۱۲. اگر خواهی گل امید تو رعنا شود لامع / روانی اشک گلگون را ابر سیمای کاهی ده (لامع، ۴۹۳) ║ ق۱۳. نوردید نامه بر او زد نگین / ابر پشت نامه نوشت این‌چنین (سروش، ۲/۱۰۲۵) ║ ق۱۴. ز گنجشک چون تاج برداشتی / ابر فرق سیمرغ بگذاشتی (ادیب‌الممالک، ۲/۱۰۳۷) ║ به روی زمین جنیان بُد قرار / برفتند دیوان ابر کوهسار (جیحون‌آبادی، ۷۴) ║ ۱۳۳۴ش. کودککی بی‌مدد مام ناف / زاده کنون بسته به پشت اندرا _ یا چو یکی دیده ابر دیده‌گاه / از سپهِ ایران در لُوهَرا (دهخدا۴، ۱۳۵)
۲. همراه با فعل یا مسند و فعل ربطی به‌کار می‌رود و ارتباط آن‌ها را با متمم نشان می‌دهد.
ق۴. بر او زرّ و گوهر برافشاندند / ابر کردگار آفرین خواندند (فردوسی، ۱/۲۶۸) ║ ق۵. کسی کو برد آب‌وآتش به‌هم / ابر هردوان کرده باشد ستم (ابوالفضل مستوفی، ۶۳) ║ ق۶. طلوع خسرو سیارگان به برج حمل / خجسته باد ابر خواجۀ عمید اجل (سید حسن غزنوی، ۱۰۸) ║ ق۷. ابر لشکر شاه توران سپاه / ببستند ز آوردگه تنگ راه (مادح، ۹۱) ║ ق۸. همی تا بُوَد این جهان را بقا / درود و ثنا باد بر مصطفی ـ ابر آل و اصحاب و یاران او / در احکام دین جان‌سپاران او (شمس‌الدین کوسج، ۳) ║ ق۱۲. با شبی تاریک و راهی بس دراز / شد سفر مشکل ابر اهل مجاز (نشاط، ۲۵۴) ║ ق۱۳. یکی مرد پیرم تهی از هوا / ابر گفت من پیری من گوا (سروش، ۲/۸۵۸) ║ ق۱۴. من ابر اهریمن ایرانیان غالب شدم / حافظ ایران بُوَد یزدان و من غایب شدم (عشقی، ۲۳۲) ║ ۱۳۳۰ش. گفت هان ای قوم! ابر خردوکلان هست آشکار / کاختر آلِ صفی برگشت در انجام کار (بهار، ۱/۸۵)
۳. برای اشاره به مکان یا محدودۀ چیزی به‌کار می‌رود؛ در.
ق۴. سپه بود بر میمنه چل هزار / سواران زوپین ور و نیزه دار ـ ابر میسره چل‌هزار دگر / همه ناوک‌انداز پرخاشخر (فردوسی، ۷/۵۲۲) ║ مگر ستارۀ دانش که اوفتاد نخست / ابر مقابلۀ خواسته گرفت مقام (منطقی رازی: شاعران بی‌دیوان، ۲۰۲) ║ ق۶. نژادش ز اوغان سپاهش بلوچ / ابر دشت خرگاه بگزیده کوچ (کک کوهزاد، ۲۴۰) ║ ق۱۳. ابر گِرد خانه زمانی بگشت / پس آنگه سوی بختیان برگذشت (سروش، ۲/۹۰۸)
۴. برای نشان دادن همراهی یا توأم بودن چیزی یا امری با عمل یا فعلی به کار می رود؛ همراه با؛ با.
ق۴. اگر مزد خواهی تو از باده خوردن / ابر یادِ سلطان اعظم همی‌خور (منطقی رازی: محمد جاجرمی، ۲/۴۶۳) ║ ق۷. از آنجا سوی بلخ برداشت راه / ابر عزم درگاه گشتاسب شاه (زراتشت نامه، ۴۸) ║ ق۱۴. چو زین نامه گیتی پرآواز کرد / ابر نام محمود شه ساز کرد (ادیب‌الممالک، ۲/۶۹۸)
۵. برای اشاره به زمان به‌کار می‌رود.
ق۴. مر این داستان کس نگفت از فیال / ابر سیصدوسی‌وسه بود سال (ابوشکور بلخی: اسدی۲، ۳۲۰)
۶. برای نشان دادن موضوع، چیزی یا امری به‌کار می‌رود؛ دربارۀ.
ق۴. نهانی به یک جای گرد آمدند / ابر کار او داستان ها زدند (فردوسی، ۸/۳۸۸)
۷. برای نشان دادن تناسب یا مطابقت چیزی با دیگری به‌کار می‌رود؛ به فراخورِ؛ متناسب با؛ بر طبقِ.
ق۵. ابر زیروبم شعر اعشیّ قیس / همی‌زد زننده به مضراب‌ها (منوچهری، ۵) ║ ق۷. حکیمان برِ تخت شاه آمدند / ابر عادت خویش صف برزدند (زراتشت نامه، ۵۱) ║ ق۱۰. یقین که جامه تو دوزی ابر قد هرکس / تو داده مهر و فلک را دو جامه اطلس‌وار (اهلی، ۸۴۴)
۸. برای نشان دادن جهت حرکت یا عملی به کار می‌رود؛ به سویِ؛ به سمتِ.
ق۵. پس از رنج بسیار و راه دراز / بیامد ابر زابلستان فراز (اسدی۳، ۲۲) ║ آب از حوض ابر بالا آمد و بیرون آمد مقدار دو سبوی (طبری۳، ۱۰۲) ║ ق۱۰. ابر میمنه تاخت مانند پیل / به دستش یکی نیزه مانند بیل (نازکی همدانی: سام میرزا، ۲۸۹)
۹. برای اشاره به کنار جایی، مانند رود یا حوض و مانند آن‌ها، به‌کار می‌رود؛ در کنارِ؛ در نزدیکیِ.
ق۵. چو هاروت‌وماروت لب خشک از آن است / ابر شط دجله مر آن بدگمان را (ناصر خسرو۱، ۱/۱۱) ║ ق۶. امام آنکه ابا مصطفی به روز قضا / بود ابر لب حوض و به دستش اندر جام (سوزنی۱، ۱۷۵)
۱۰. در نظرِ؛ به عقیدۀ.
ق۵. هر آن مرد کو رفت بر رای زن / نکوهیده باشد ابر رایزن (عنصری۲، ۴)
۱۱. برای اشاره به جهت بالا یا فضای بالای چیزی به‌کار می‌رود؛ در بالا(ی).
ق۶. آسمان دشمنانت ز آسمان‌گون تیغ توست / کو ابر سرْشان بُوَد گردان همیشه سال و ماه (سوزنی۱، ۲۷۲) ║ ق۹. ز سر تا به پایش مرصّع چنان / که سیاره تابد ابر آسمان / کلاخود زرّین نهاده به سر / ز یاقوت و بیجاده بسته کمر (بیغمی۱، ۷۵) ║ ق۱۴. ملایک ابر آسمان‌ها مقام / به ذکر تو باشند هر صبح و شام (جیحون‌آبادی، ۴۷) ║ ابر اوج رفعت برافرازدت / وزآنجا به‌گردن دراندازدت (قاسمی کرمانی، ۶۲)
دو. (پیش‌وند) پیش از اسم یا صفت می‌آید، اسم یا صفت مشتق می‌سازد و معنای برتر، مهم‌تر یا بزرگ‌تر را به آن اضافه می‌کند، مانند ابرقدرت، ابرمرد، ابرسنگین، ابرصوتی.