فرهنگ جامع زبان فارسیفرهنگستان زبان و ادب فارسی

درکه

وضعیت: «تأییدشده»
درکه ‎darake‎ [گونۀ دیگر: درکت؛ جمع: درکات؛ <از عربی دَرَکَة>]
۱. ⇅ درک۱‏۲.
ق۵. درکۀ دیگر جای جهودان باشد و درکۀ سیوم جای ترسایان باشد و درکۀ چهارم جای صابیان باشد (اسفراینی، ۳‏/۱۱۸۳‏) ║ ق۶. روا بود که این طعام در جایی و درکه‌ای خورند که آن را جحیم خوانند (ابوالفتوح، ۱۶‏/۲۰۰‏) ║ ق۷. آتش حرص تو چنین سرزده است. آتش قیامت را چه منکری؟ این حرص تو درکۀ دوزخ است (بهاء ولد، ۱‏/۲۷۱‏) ║ ق۸. قطرات آب چشم هفت درکۀ دوزخ را سرد گرداند (ابوسعید شیعی، ۳۶۱) ║ ق۹. زود بود که بسوزانیم او را و بچشانیم عذاب دوزخ در درکه‌ای از درکات دوزخ که آن را سقر خوانند (ابوالمحاسن جرجانی، ۱۰‏/۲۱۲‏) ║ ق۱۱. از جملۀ اکاذیب اراجیف ... در این سال، انتشار خبر زندگی بیربر ملعون است، بعد از آنکه او در درکۀ هفتم از نار قرار گرفته بود (بداؤنی، ۲‏/۲۴۹‏) ║ ۱۳۴۰ش. ویل نام درکه‌ای از درکات دوزخ است (دستغیب، ۲‏/۲۵۰‏)
۲. ⇅ درک۱ ‏۱؛ متضاد: درجه.
ق۶. خداوندا ... این کتاب را سبب درجۀ قُرب گردان نه سبب درکۀ بُعد (عطّار۲، ۱‏/۷‏) ║ ق۷. بعضی با درجۀ سعادت بازگردند، و بعضی با درکۀ شقاوت (نجم دایه، ۳۴۹) ║ ق۹. قرین پادشاه، حکیم فکرت‌پیشه باید نه ندیم هزل‌اندیشه، زیرا که ... از این به درکات نقصان گراید (جامی۲، ۴۶) ║ ق۱۲. مصداق این کلام ملاحظۀ درجات حضرت خیرالمرسلین است با مرتبۀ ابوجهل لعین، و از مقام رفیع کلیم‌الله تا درکۀ نازلۀ فرعون خبیث (شیرعلی لودی، ۲۶۴) ║ ق۱۴. این خطّۀ بدبخت ... هنوز در ادنی درکۀ ظلم و حقارت دست و پا می‌زند (انجمن تبریز، ۲‏/۸۰۷‏)
به درکۀ اسفل روانه گردانیدن
← به درک فرستادن.
ق۱۱. کنهردیو متمردی سخت را به درکۀ اسفل روانه گردانید (بداؤنی، ۱‏/۱۳۵‏)
درکۀ اسفل
← درک اسفل‏۱.
ق۶. امیرالمؤمنین علی ... گفت: ... خدای تعالی بهشت‌ها بر غُرَف {تصحیح قیاسی؛ متن: عرض} نهاده است و دوزخ بر درکات و طبقات یک از زیر دیگر. درکۀ اسفل را جهنّم گویند (ابوالفتوح، ۱۱‏/۳۲۶‏) ║ ق۹. چون خدای تعالی خواهد که ایشان را از دوزخ بیرون آرد، مالک را بفرماید تا هوای دوزخ را از دود و کدورت صاف کند. منافقان از درکهٔ اسفل بنگرند، مؤمنان را بینند (ابوالمحاسن جرجانی، ۶‏/۴۴‏)
درکۀ سفلی
← درک اسفل‏۱.
ق۶. فردا این گدایان و بی‌کسان بالای ایشان باشند، اینان در فردوس برین و درجۀ علیا، و ایشان در قعر جهنم در درکۀ سفلی (میبدی، ۱‏/۵۵۹‏)