زگال

وضعیت: «در حال ویراستاری»
زگال ‎zogâl‎ [گونۀ دیگرِ زغال؛ املای دیگر: ذگال]
⇐ زغال.
ق۴. چنان بگریم گر دوست بار من ندهد / که خاره خون شود اندر شخ و زرنگ زگال (منجیک ترمذی، ۱۶) ║ ق۵. اَنگِشت، زگال باشد، و زگال زبان دری است و به تازی فحم خوانند، و به آذربایگان زوال گویند (اسدی۱، ۴۷) ║ ق۶. به مشکین زگال آتشِ لاله‌رنگ/ درافتاده چون عکس گوهر به سنگ (نظامی۷، ۳۱۶) ║ ق۷. هیمه ز آتش چو سرخ شد آخر/ همه خاکستر و زگال بود (همام، ۹۶) ║ ق۸. ای ز بحر کرمت چشمۀ خورشید سراب/ وی ز تاب غضبت آتش مریخ زگال (سلمان ساوجی، ۱۳۵) ║ ق۱۱. در این منقل آتشین‌دایره/ که انجم زگال است و خور نایره (زلالی، ۴۱۵) ║ ق۱۲. ابلهی در تصور آتش/ می‌زد از بیخودی پفی به زگال (بیدل، ۱‏/۲۷۴‏) ║ ق۱۳. زگال بوی خوش مشک ناب می ندهد/ اگرچه باشد هم‌رنگ مشکِ ناب زگال (سروش، ۱‏/۴۱۲‏) ║ ۱۳۳۰ش. دارد زگال با دل خصم تو نسبتی/ زآن‌رو زنند آتش سوزنده در زگال (بهار، ۱‏/۴۸‏)
زگال ارمنی
ظاهراً نوعی زغال‌سنگ که به‌عنوان منبع سوخت برای پخت و پز، گرمایش خانگی و در کارگاه‌های صنایع فلزی به کار می‌رفت.
ق۶. زگال ارمنی بر آتش تیز/ سیاهانی چو زنگی عشرت‌انگیز (نظامی۳، ۲۱۲) ║ ق۱۳. نیل چهرۀ کمال او را سپندوار ذگال ارمنی همی‌سوختند، همانا غلبۀ آتش ذغال‌سنگی راه تنفس وی مسدود و در ریعان اوان جوانی و عنفوان زمان کامرانی به‌ناکام جهان را بدرود کرد (رضاقلی خان، ۱۰‏/۶۱۵‏)
زگال شدن (شدن: گشتن)
← زغال شدن‏۲.
ق۶. دور باد ار تف خشم تو زبانه بکشد/ آهن اندر دل کوه آب شود سنگ زگال (جمال‌الدین اصفهانی، ۲۲۳) ║ سرو سعادت از تف خذلان زگال گشت/ اکنون بر آن زگال جگرها کباب شد (خاقانی۱، ۱۵۵) ║ ق۱۰. آن دم که آتش غضبت مشتعل بوَد/ بر کوه اگر رسد اثر آن شود زگال (بابا فغانی، ۴۴)
زگال کردن
۱. تبدیل کردن به زغال.
ق۶. بفرمود کآن آتش دیرسال/ بکُشتند و کردند یک‌سر زگال (نظامی۷، ۲۵۵)
۲. ← زغال کردن.
ق۷. شیطان‌نژاد بود عدوی تو لاجرم/ در چارسوی حادثه چرخش زگال کرد (شمس طبسی، ۲۴)
زگال گشتن
⇅ زگال شدن.