وضعیت: «در دست پیشه و صنعت»
تندنویس todnevis [جمع: تندنویسان]
یک. (صفت، اسم) ۱. کسی که کار و شغل او تندنویسی (معنای ۱) است ؛ استنوگراف۲.
ق۱۴. جناب آقا سید جمال‌الدین به عهده فتوّت خود قبول کرده که یک نفر منشی تندنویس در مساجدی که ایشان وعظ می‌کنند بگمارد و عین کلمات و عبارات را نوشته ... به طبع برسانند (روزنامه الجمال: یاد، ش۷۹/۱۸؛ ۱۳۸۵ش.) ║ ۱۳۲۰ش. بودجه سالیانه پرسنل انجمن بلدی ... ۱. مدیر داخلی یا رئیس کابینه ... ۸۱۶۰ قران با رتبه منشی اول، ... ۳. مأمور ثبت و ضبط ... ۴. تندنویس (اسناد اصناف، ۱/۴۳۰) ║ ۱۳۴۵ش. این پرتگاه ممکنه نوعی باشه که تو در سن سی سالگی توی یه بار بنشینی و از کسی که وارد بار می‌شه و به قیافه‌اش می‌آد که تو دانشگاه فوتبال بازی کرده باشه، بدت بیاد ... یا اینکه ممکنه کارت به اونجا بکشه که تو یکی از شرکت‌ها استخدام بشی، و برای تندنویس بغل‌دستت گیره کاغذ پرت کنی (احمد کریمی، ۳۱۱) ║ ۱۳۶۳ش. یک تندنویس مجلس مأمور شد و تمام آن را نوشت که بعداً رئیس تندنویسی مجلس شد (محمد محیط طباطبائی: کیهان فرهنگی، ش۱۰/۴) ║ ۱۳۷۷ش. یادداشت‌های تندنویس پلیس به دستِ روزنامه‌ها افتاد و منتشر شد، به این علّت امروز مردم داچ شولتس را به مناسبت احتضار طولانی و پرحرفی پیش‌از مرگش به یاد دارند، به‌خصوص که او از فرهنگی برخاسته بود که در آن مرگ غالباً فوری اتفاق می‌افتد و خودِ میرنده هم اصولاً حرفِ زیادی ندارد که بزند (دریابندری۴، ۳۷۵)
۲. کاتبی که کار و شغل او تندنویسی (معنای ۲) بود ؛ تیزقلم؛ جلدنویس.
۱۳۵۶ش. سیمی نیشابوری که قمی از او یاد می‌کند ادیب مکتبدار بوده و هنرمند و خوشنویس و تندنویس ... و رنگ‌کار کاغذ و وصّال و سازنده مرکّب (محمدتقی دانش‌پژوه: هنر و مردم، ش ۱۸۱/۱۷) ║ ۱۳۷۷ش. احمد بن عبدالدائم زین‌الدین ابوالعباس مقدسی حنبلی متوفی ۶۶۸ ه.ق که بسیار تندنویس و خوش‌خط بود برای خویش یا برای دیگران با دستمزد می نوشت (محمود یزدی مطلق: نشریۀ دانشکدۀ الهیات مشهد، ش۴۱و۴۲/۴۶۸) ║ ۱۳۸۵ش. اگر فرصت بیشتری دست می‌داد مطمئناً افراد دیگری نیز در ردیف ورّاقان شناخته می‌شد: ۱. زین‌الدین افضل ... ۱۴. حسن بن شهاب عکبری ورّاق، تندنویس و صحیح النقل (حمید سلیم گندمی: مطالعات کتابداری و سازماندهی اطلاعات، ش ۶۵/۲۴۵)
دو. ۱. کسی که دارای قلمی بی‌پروا است و در نوشته‌هایش رعایت ادب و نزاکت را نمی‌کند.
۱۳۳۴ش. اگر در ادوار اخیره کتب و مقالاتی از علمای شیعه دیده شود، تمام در مقام جواب و دفاع از حقوق حقّه ناچار از بیانات و جملات تندی بوده‌اند، جواب قلم‌های تندنویس را باید به تندنویسی داد (محمد سلطان‌الواعظین: شب‌های پیشاور، ۱/۷۴؛ دارالتهذیب، ۱۳۹۵ش.)
۲. کسی که بسیار می‌نویسد و آثار فراوانی از او باقی مانده‌است و به همین علت عموماً کمیّت آثارش از کیفیت آن بیشتر است.
۱۳۴۵ش. در عین فراوان‌نویسی تندنویس هم بود و اگر قلم برمی‌داشت مدتی نگذشته مقاله‌ای وافی و مطالبی کافی به رشتۀ تحریر می‌کشید (صادق رضازاده شفق: مجلۀ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، ۳/۲۸۰) ║ ۱۳۸۷ش. تندنویسی باب را نمی‌توان معجزۀ او به شمار آورد، چون افراد تندنویس دیگری نیز وجود دارند (جعفر سبحانی: دانشنامۀ کلام اسلامی، ۲/۳۱؛ مؤسسۀ امام صادق، ۱۳۸۷ش.)
سه. (صفت) ویژگی خطی که به صورت تندنویسی نوشته شده باشد و به همین علت هم اکثراً شکسته، ناخوانا و بدخوان است.
۱۳۸۸ش. عیب آن همان آشفتگی‌اش است، زیرا قرائت خط تندنویس پر از حاشیه برای پژوهشگر دشوار است (جواد بشری: آینۀ پژوهش، ش۱۲۰/۳) ║ ۱۳۹۴ش. خط نسخ، کاتب مؤلف ... اوراق دارای رکابه، خط اندکی تندنویس و در حواشی با علامت «صح» تصحیح شده‌است (یوسف بیگ‌باباپور: کتابشناسی دستنویس‌های آشپزی و شناخت غذاها، ۱۶؛ ارمغان تاریخ، ۱۳۹۴ش.)