وضعیت: «در حال اصلاحات ویراستاری»
روح ruh [جمع: ارواح۱، روحان؛ <عربی>]
(اسم) ۱. بخشی از وجود انسان که آن را منشأ احساسات، عواطف، انگیزه‌ها و رفتارها می‌دانند؛ روان؛ ذهن.
ق۴. به مدحت کردن مخلوق روح خویش بشْخودم / نکوهش را سزاوارم که جز مخلوق نستودم (کسایی: اسدی۲، ۱۱۳) ║ ق۵. و سخن بود که بگویند به عبارتی که از شنیدن آن روح تازه گردد و همان سخن به عبارتی دیگر توان گفتن که روح تیره گردد (عنصرالمعالی، ۴۴) ║ ق۶. نظم سخن لطیف است و آواز خوش و جمال خوب لطیف و چون هرسه جمع شود، مجموع در غایت لطافت باشد و روح را به وی میلی تمام بود (ظهیری۱، ۱۴۷) ║ ق۷. دگر زیردستان پزندم خورش / به راحت دهم روح را پرورش (سعدی۱، ۱۸۶) ║ ق۸. بیا لطافت گل را ببین به وقت صبوح / که تا ز خوف بیاسایدم زمانی روح (جهان‌ملک، ۱۴۷) ║ ق۹. مهر بگشا ز حقۀ یاقوت/ روح را کام بخش و دل را قوت (جامی۳، ۱/۷۱) ║ ق۱۰. درِ باغ سعادت گشته مفتوح/ گلش دارد سر پروردن روح (عبدی بیک، ۳۲) ║ ق۱۱. امشب ز غمت روح و روانم می‌سوخت/ وز تاب تب جسم تو جانم می‌سوخت (فیّاض لاهیجی، ۲۱۹) ║ ق۱۲. از کِلک حزین زمزمۀ عشق بیاموز/ مطرب بزن این پرده که رامشگر روح است (حزین، ۱۵۸) ║ ق۱۳. در عشوه مگر نه راحت روحم/ وز غمزه مگر نه راحت جانم؟ (قائم‌مقام۲، ۱۱۲) ║ ق۱۴. مخفی نماناد که هر مقامی از مقامات و هر شعبه‌ای از شعب مذکوره که به طریق مرغوب و ادای خوب تلحین کنند، روح از آن لذتی حاصل کند (فرصت شیرازی، ۲۵) ║ ۱۳۰۵ش. روحِ جوانان به خواندنِ آن به هیجان آمده و قلبشان از خوشی می‌تپید (مشفق۲، ۱۱۱) ║ ۱۳۳۱ش. هیچ‌چیز به اندازۀ این یک کلمه نمی‌توانست شکستگیِ روح او را وصف کند. زندگی او به‌بن‌بست رسیده‌بود (به‌آذین۲، ۱۶۶) ║ ۱۳۷۷ش. آنا ایوانوونا آن ظرافت را نداشت که بتواند رازهای روح یک بچه را درک کند (شاملو۱، ۱/۱۵۴)
۲. (ادیان) بخش غیرمادی هر موجودی، به‌ویژه انسان، که پس از مرگ از جسم او جدا می‌شود و باقی می‌ماند.
ق۴. ای آدم ... من ... روح در بدن تو کردم تا زنده گشتی و بهشت را جای تو کردم و فریشتگان را بفرمودم تا تو را سجود کردند، این چه گریستن است؟ (بلعمی۱، ۸۸) ║ ق۵. چون روح از من جدا شود، ریسمانی در گردن من کن و مرا در خانه می‌کِش و می‌گوی این است بدمرد (پند پیران، ۶۸) ║ ق۶. بعد از ایشان زمانی برآمد؛ صدوبیست‌وچهارهزار روحان معترضان، یعنی که روی‌گردانندگان، در تهمت افتادند (ام الکتاب، ۲۸) ║ ق۷. در حال دفن، باشد که روح به تن بازگردانیده شود برای نوع دیگر از عذاب و باشد که عفو کرده آید (مؤیّد خوارزمی، ۴/۸۷۵) ║ ق۸. عزرائیل به فرمان ربّ جلیل روحش قبض کرد (حمدالله مستوفی۱، ۱۷) ║ ق۹. چو مرده باشم و روحم به پای سدره رسد / ز حرص پر کنم اول کنار را ز کُنار (اطعمه، ۱۵۰) ║ ق۱۰. دأب من این بود که هرگاه به گورستان گجیل می‌آمدم، محل معیّنی بود ... از آنجا ازبرای روح مشارالیه فاتحه می‌خواندم (حافظ حسین، ۱/۴۳) ║ ق۱۱. درین غزل نظر از خواجه یافتی صائب / به روح حافظ شیراز می به ساغر کن (صائب، ۶/۳۰۷۷) ║ ق۱۲. نادر دوران چون از خواندن وصایا پرداخته، به مضامین آن رسید، فاتحه‌ای جهت یاد روح امیر تیمور خوانده، معاودت نمود (محمد مروی، ۱/۱۶) ║ ق۱۳. الحاصل، بعد از دو روز، روح مبارکش به‌جانب جنان، در خدمت سیّد جوانان اهل بهشت شتافت (تنکابنی، ۶۷) ║ ق۱۴. خودم به سر قبر مرحوم پدرم ... رفته، خودم را به آن خاک انداخته، بعد از گریه و تضرع و طلب مغفرت، عفو از روح او خواستم و سنگ بزرگی برای سر قبر او تهیه کرده، قاری قرآن مقرر کردم (سیّاح۱، ۶۲) ║ ۱۳۰۰ش. به جان تو، به مرگ اولادم، به روح پدر و مادرم، به سر شاه، به جیقۀ شاه، به مرگ تو ... تمام این‌ها از اصطلاحات سوگند ایشان است (جمالزاده۱، ۸۹) ║ ۱۳۴۹ش. خدا بیامرزد پدر مرحوم آقای آسپیران را، الآن روحش در بهشت متوجه ماست (پزشکزاد۱، ۳۴۵) ║ ۱۳۷۷ش. می‌دانی واسۀ آمرزش روحت دعا کردیم؟ (شاملو۱، ۱/۴۶۰)
۳. (پزشکی کهن) بخاری لطیف که از خون برمی‌خیزد و سه نوع است: حیوانی، نفسانی، طبیعی.
ق۴. بدان که عناصر سه گونه بود ... و من هر یکی را از این جداجدا بگویم و چن عدد کنی مر این هفت را گویی: شناختن عناصر ... و بازشناختن ارواح کی این‌همه افعال به قوّت روح بُوَد و روح از فرمان خدای بُوَد تبارک‌وتعالی (اخوینی، ۱۸) ║ ق۵. آفریدگار ... روح را از لطافت و بخار اخلاط آفرید (ابن سینا۱، ۶) ║ ق۶. هم‌چنان‌کی خون از لطافت طعام پدید آید، روح از لطافت خون پدید آید (جرجانی۱، ۶۲) ║ ق۷. بدان سبب یاقوت اکهب را ادنی یاقوت نهند که لون و کهوبت از عوارض مجرمان و مظلومان است، و نشان حزن و اندوه، و مناسب با مادۀ سودائی که روح را مکدّر گرداند (خواجه نصیر۴، ۳۸) ║ ق۸. می‌باید که ظاهر او حصین بُوَد و کثیف افتاده‌باشد تا روح به تحلیل نرود و داخل او باید که متخلخل باشد تا محل روح وسیع باشد جهت جرم روح (منصور بن محمد شیرازی، ۸۸) ║ ق۹. و شریان، و آن رگ‌های جهنده است و آن از دل رسته است و روح به همۀ اعضا می‌رساند، و صورت احشا بدین موجب است (بدیعات اختیاری، ۷۲) ║ ق۱۰. دوقو: مفتّح و مدرّ بول و طمث بود و نهش هوام را فایده دهد و جوهر روح زیاده گرداند (کمال‌الدین شیرازی، ۲۵۵) ║ ق۱۲. هر تغیّری که در بدن افتد از هوای خارجی یا داخلی... اگر به روح یا به اعضا متعلّق بود، «ساذج» خوانند (ارزانی، ۲/۲۷۹) ║ ق۱۳. نبض ضعیف و خالی سببش ضعف قوّه... و کمی خون یا روح است (اعظم خان۱، ۱۱۴)
۴. (پزشکی کهن) (در مورد حواس بینایی و شنوایی) بخشی از روح نفسانی که با برقراری ارتباط میان مغز با چشم یا گوش، ازطریق مجرای عصب بینایی یا شنوایی، امکان دیدن و شنیدن را فراهم می‌کند.
ق۴. از عصب مجوّف هوایی بیرون آید کی آن هوا را روح باصر خوانند و به رطوبت جلیدی برتابد و از رطوبت جلیدی شعاعی برخیزد و لون و شکل آن هوای بیرونین بپذیرد (اخوینی، ۷۸) ║ چُن از نزدیک نیکو بیند و از دور دشوار بیند، دلیل بُوَد بر کمّیِ روح باصره و رقتِ قوام او و صفای لون او (اخوینی، ۱۲۵) ║ ق۶. آنرا که روح باصره قوی باشد از دور و از نزدیک نیک بیند، و اگر ضعیف باشد از نزدیک تواند دید و از دور نتواند دید (جرجانی۲، ۱/۵۳۷) ║ ق۸. خاصیّت دهنۀ شیرین همان است کی رگ سَبَل و ناخنه را سود دارد و رگ‌های برخاسته را بنشاند و روح باصره را قوّت و جلا دهد و در روشنائی بیفزاید (ابوالقاسم کاشانی، ۱۳۵) ║ چون گوش، آلت ادارک اصوات است، محتاج بوَد به آنکه عصبی که اندر دِماغ به او می‌آید و حامل روح سامعه است، ملاقی هوای مقروع شود تا ادراک اصوات ـ کماینبغی ـ بکند (ابوالمجد بیضاوی، ۲۷۹) ║ ق۱۰. مقاله در بیان جهر که علت چشم است: و آن عبارت از نادیدن در روز است و سبب او قلت روح باصره است و رقت او (محمد بن محمدعبدالله، ۳۰۵) ║ ق۱۱. قرقومعما: اسم یونانی سفل روغن زعفران است. در سیم، گرم و خشک و منضج و مسخّن و مدرّ بول و محلّل صلابات و مقوّی اعصاب و اکتحال او جالی بصر و مقوّی روح باصره است (حکیم مؤمن، ۲۰۵) ║ روح کبدی نور و پرتو بسیطی را افاضه می‌کند که هم جاذبه و هم ماسکه ... و هم مولده مثل خود باشد. و هم به حسب مزاج روح دماغی متکوّن در تجویف مقدّم دماغ، نور و پرتو بسیطی را افاضه می‌کند که قابل صور جزئیه محسوسه خمسه باشد جمیعا. و به حسب مزاج باصره همین قابل صور محسوسه بصر باشد فقط. و به حسب مزاج روح سامعه همین قابل صور مسموعه باشد فقط (نرم‌افزار طب: علیقلی ابن قرچغای خان، احیای حکمت( مشتمل بر طبیعیات)، ۵۶۸) ║ ق۱۲. تُرمِس ... به فارسی باقلای مصری نامند ... خوردن تلخ آن ناشتا ... جهت تقویت روح باصره و منع صعود ابخره و صداع مزمن و امان از نزول آب در چشم ... و رفع حصاة نافع (عقیلی خراسانی، ۲۷۰)
۵. (ادیان) نام یکی از فرشتگان مقرب خداوند که برخی آن را همان جبرئیل دانسته‌اند.
ق۴. خدای ... را فریشته‌ای است که او را روح خوانند و گروهی گفتند که روح جبریل است و گروهی گفتند که فریشته‌ای است که این همه عالم و فلک و آنچه فلک اندرست به میان دو پر اوست اندر (بلعمی۱، ۷۰۲) ║ ق۵. فروآیند فریشتگان و فریشته‌ای که نام او روح است (سورآبادی۲، ۲/۱۳۶۴) ║ ق۶. روح فرشته[ای] است سر وی نزد عرش و پای وی زیر هفتم زمین (ابوحفص نسفی، ۲/۱۱۷۷) ║ ق۷. افریشته‌ای که او را روح گویند اوست که جان‌ها در جسم‌ها درآورد، و او به صفت خود تنفس کند (مؤیّد خوارزمی، ۴/۴۴۳) ║ ق۸. وز زبان روح گفته با محمد کردگار / لا فتی الّا علی لا سیف الّا ذوالفقار (سلمان ساوجی، ۵۰۵) ║ ق۹. بفرستادیم به وی روح خود را یعنی جبرئیل علیه‌السّلام را (ابوالمحاسن جرجانی، ۶/۱۱)
۶. (درمورد چیزی) جوهرۀ اصلی، محتوای واقعی و حقیقت آن ؛ اسپریت۲.
ق۵. روح همه اعمال نیّت است، و حکم وی راست، و نظر حق‌تعالی به نیّت است از عمل (غزالی۱، ۲/۴۵۳) ║ ق۶. روح نماز خضوع است و خشوع است و تضرّع و آگاهی و درماندگی (بحر الفوائد، ۲۳۶) ║ ق۷. اما پشیمانی بر آنچه رفته است و اندوهگین شدن برای آن واجب است و آن روح توبه است و تمام تلافی بدان حاصل شود (مؤیّد خوارزمی، ۴/۹) ║ ق۸. روح قرآن بر آسمان بردند/ نقد تحقیق ازین میان بردند (اوحدی، ۶۴۱) ║ ق۹. به سجده، نه صورت وضع جبهه می‌خواهم، خضوع و انقیاد قلب می‌خواهم که روح و لباب سجده همان است (عبدالله قطب، ۸۷) ║ ق۱۱. عشق بوَد روح دین چشم‌وچراغ یقین/ هرکه درو عشق نیست کفر درو مضمرست (فیض کاشانی، ۸۷) ║ ق۱۴. مخالف نبودن قانون مجلس با قوانین مقدسه اسلام اولین مادۀ نظام‌نامه و اسِ اساس مشروطیت، بلکه روح جمیع قوانین موضوعۀ مجلس است (قبالهٔ تاریخ، ۱۶۲) ║ ۱۳۰۰ش. همین‌که اهل دانش و بینش به کار نوشتن مشغول شدند به‌تدریج ذوق سلیم و طبع روشن آنها با مراعات قواعد و ملاحظۀ ضروریات، به‌طوری که منافی با روح زبان نباشد، کلمات و اصطلاحات تازه داخل زبان نموده (جمالزاده۱، ۱۶) ║ ۱۳۴۲ش. ای هم‌وطن عزیز! اگر در این ماه بزرگ از حال محرومان خبری نگیری و مرهمی بر دل‌های ریش آنها نگذاری، از روح و حقیقت روزه محروم مانده‌ای (مکتب اسلام، ش۵۳/۴) ║ ۱۳۶۳ش. روح هر مذهبی فقط با معتقدان زنده‌اش منتقل می‌شود (نجفی ـ سیدحسینی، ۷۹) ║ ۱۳۸۰ش. از دید لاک، نوع دوّم با روح قراردادهای اجتماعی در تعارض است (خانیکی، ۸۲)
۷. (مجاز) (کیمیا) آنچه به گمان قدما در اثر تصعید ناشی از حرارت از فلز برمی‌خاست.
ق۵. جسد سرب سردست و خشک بر طبع برج جدی و روح او نرم و گرم هم‌گوهر برج دلو (شهمردان۱، ۵۶۲) ║ ق۶. در آفتاب گرم بیست روز آن بستو را بنهد تا همچون سیماب گردد و اگر سی روز به آفتاب رهایش کند، همچون زردآب گردد که همۀ روح را ببندد (تفلیسی۲، ۳۱۰) ║ ق۸. سیماب را... تصعید کنند و هرچه صعود کند به اخلاطش برهم کنند و باز تصعید در هفت نوبت و غایتش تا دوازده تا تجفیف و نشف او تمام شود و هرآنچه از او صافی و روح بُوَد، باقی مانَد (شمس‌الدین آملی، ۳/۱۶۲) ║ ق۹. اسفیداجِ حل از قلعی سازند. قدری از آن بستاند و نرم بساید و به آب صمغ خمیر کند. بعد از آن در میانِ آبِ بسیار نهد تا اندک حل شود. آن را نیز قدح به قدح بپیماید و سرآب آن را که روح می‌خوانند جمع می‌کند و آب زیادتی را می‌ریزد تا به‌قوام آید (رسالهٔ کاغذ۴، ۶۴) ║ ۱۳۷۰ش. مقداری قلعیِ نرم را در آب صمغ خمیر کرده و در آب می‌گذرانده‌اند تا کاملاً حل شود، آن‌گاه آن را از قدحی به قدحی دیگر می‌ریخته و این عمل را به‌کرّات تکرار می‌کرده و سپس سرآب یا روح آن را می‌گرفته و مجدداً بر آن آب می‌ریخته‌اند تا به‌قوام آید و برای کتابت آماده شود (مایل هروی، ۵۷۸)
۸. (مجاز) (درمورد مکان، زمان یا چیزی) مجموعه‌ای از ویژگی‌هایی مطلوب مانند سرزندگی، طراوت و معنویت در آن که در فرد احساسی خوشایند ایجاد می‌کند.
ق۵. به شهر صیدا رسیدیم ... باره‌ای سنگین محکم دارد ... و مسجد آدینۀ خوب، با روحی تمام، همۀ مسجد حصیرهای منقّش انداخته (ناصر خسرو۲، ۲۳) ║ ق۷. آن بنای مبارک ... خود روح دیگر گرفت و ذوق دیگر دارد و گشاد دیگر (مولوی۴، ۱۳۶) ║ ق۱۰. در آن قریه مزاری است در کمال روح و صفا (حافظ حسین، ۲/۴) ║ ق۱۱. سویِ آن گلشن تقدیس که ازغایتِ روح/ مَه بدرش سمن است و گل خورشید زریر ـ نزد اربابِ خِرَد‌پیشه به‌رسمِ تحفه/ سخت زشت است سفیهانه فرستادن سیر (شفائی، ۵۰) ║ ق۱۳. مع‌القصه جائی به آن روح و فضا و مبارکی و صفا در تمام ربع مسکون دیده نمی‌شود (ضرّابی، ۴۸) ║ ق۱۴. تا از وضو فراغت یافتیم مؤذّنین حرم در مناجات بودند و این سحر‌گاه ما روح و کیفیت بهشتی داشت (امین‌الدوله، ۱۷۸) ║ ۱۳۱۵ش. نقّاشی هرچند مختصر و ساده باشد ولی باید تأثیر بکند و روحی داشته‌باشد (هدایت۱، ۲۷) ║ ۱۳۳۸ش. هما ... گوی درشت چشمان را که دنیایی از روح و روشنی و لطف یک‌جا جمع داشت، از مخاطب خود برگرداند (افغانی، ۱۸۰) ║ ۱۳۶۸ش. در بعضی موارد طرز بیان وی قدرت و شکوه شاعرانه دارد، اما نقادان صاحب صلاحیت ... گه‌گاه لطف و سلاست کلام او را فاقد روح و تأثیر یافته‌اند (زرّین‌کوب۲، ۱۷۴)
۹. عیسی (ع)، پیامبر مسیحیان.
ق۵. موسی را کلیم بدان گفتیم که خدا گفت وَ کَلَّمَ اللهُ مُوسی تَکْلِیمَاً و عیسی را روح بدان گفتیم که خدای گفت مِنْ رُوحِنَا؛ مصطفی را حبیب به کدام آیت گفتیم؟ (سورآبادی۱، ۱/۴۸۱) ║ ق۶. لاف از آن روح توان زد که به چارم فلک است / نه از این روح که در تبّت و یغما بینند (خاقانی۱، ۹۹) ║ ق۸. چرا با مرده درگنجد دم روح / ولی با زنده قطعا درنگنجد (نزاری، ۱/۹۹۳) ║ ق۱۳. روح وقتیم و کلیم سلفیم / صاحب نفحه و خورشیدکفیم (صفای اصفهانی، ۲۵۲)
۱۰. (ادیان) (در مسیحیت) سومین اقنوم از اقنوم‌های سه‌گانۀ الهی و مبدع حیات؛ روح‌القدس.
ق۷. گواهی داد یحیی و گفت دیدم جان پاک همچون کبوتر از آسمان فرومی‌آمد و بر وی قرار گرفت. و من او را نمی‌شناختم بلی آنک مرا فرستاد که به آب عماده کنم گفت آنک ببینی روح بر وی می‌آید او به روح پاک عماده کند (دیاتسّارون، ۳۸) ║ ق۱۲. یسوع پر شده از روح‌القدس، بازگردید از اُردن و برد او را روح به بیابان، چهل روز و آزمایش می‌کرد او را شیطان (مهدی استرآبادی۱، ۱۶۰) ║ ق۱۳. همگی ایشان به روح‌القدس مملوّ گشتند و به زبان‌های مختلف به‌نوعی که روح به آنها قدرت تکلّم بخشیده بود، آغاز گفتن کردند (فاضل همدانی۲، ۲۴۵) ║ ق۱۴. در سه اقنوم عیسی زنده / اَب و اِبن است و روح پاینده (ادیب‌الممالک، ۲/۶۱۰)
۱۱. (ادیان) (در یهودیت و مسیحیت) مظهر قدرت و ارادۀ خداوند که به گونه‌ها و درجات مختلف در موجودات تحقق می‌یابد ؛ روح خدا.
ق۷. او پیش روی خدا برود به روح و به قوّت و به راز ایلیاس پیغمبر و دل پدران بر فرزندان خنک گرداند و آنان نیز که ازبرایِ عدل سر فرونمی‌آورند و رعیت راست ازبرای خدا ساخته گرداند (دیاتسّارون، ۸) ║ ق۱۲. زود باشد که بیاید ساعتی و آن ساعت الحال است تا سجده‌کنندگان به‌راستی سجدۀ پدر کنند ... به‌جهت آنکه پدر می‌خواهد مانند این کسان را که سجدۀ او کنند؛ زیراکه خدا روح است (خاتون‌آبادی، ۲۵۲) ║ آن طفل پس بزرگ می‌شد و قوّت می‌گرفت، به‌سبب روح، و در بیابان‌ها به سر می‌برد تا وقت ظهور او بر اسرائیل (مهدی استرآبادی۱، ۱۵۵)
۱۲. فلز روی.
ق۱۳. در تابستان و موسم باران در کلکته هوا به‌شدّتی گرم است که نفَس را در آمدورفت فضای بدن تنگی کند و آب‌ها غلیظ و گرم که به شوره سرد کنند و به‌کار بَرند. و آن چنان است که آب مشروب را در صراحی‌های روح کنند و در طاسی قدری آب و مقداری شوره ریزند و آن صراحی‌ها را بگردانند تا آب در اندرون آنها سرد شود (عبداللطیف شوشتری، ۳۵۹)
۱۳. مجموعه‌ای از ویژگی‌های احساسی و روانی خاص.
ق۱۴. شکل تبرزین درویشی هم در آرم مزبور هست؛ یعنی جمهوری ما دارای روح درویشی و قلندری هم بوده (عشقی، ۹۹) ║ ۱۳۱۱ش. چون مردم صبحِ زود به حمّام می‌روند عکسِ آثار قدیم را می‌کِشند تا آنها را متوجّهِ افسانه‌های ایران باستان کرده باشند؛ چنان‌که خواندن شاه‌نامه در قهوه‌خانه‌ها از همین لحاظ بوده تا روح شجاعت و وطن‌پرستی در مردم تولید بشود (هدایت۷، ۴۱) ║ ۱۳۴۴ش. رنسانس آن را در رنگ می‌جست و روح عصر ما آن را در موسیقی و رقص می‌جویَد (زریاب، ۲۱۷) ║ ۱۳۶۴ش. اینکه گفتی خریداری صلح برای مصر تولید خفت و حقارت می‌کند جزو خرافات است و ناشی از روح کینه‌توزی می‌باشد (منصوری، ۲/۶۰۳) ║ ۱۳۸۲ش. بختیار ... با روح درویش‌مسلکی که دارد اغلب بالادست نخست‌وزیر می‌نشیند (جعفری، ۲/۶۴۴)
۱۴. (مجاز) (معمولاً درمورد کسی) عامل پایداری و بقای چیزی یا امری.
ق۱۴. من مأمور شده‌ام که رفته دوستان خود را به‌دست آورم، اول از تو شروع کردم که روح مجمع ما هستی (طاهر میرزا۱، ۹۳۰) ║ ۱۳۰۹ش. سلطان علما را خواست و رشوه داد و استفسار نمود که اگر سلطانی به‌جهتِ معالجۀ مرض خود یکی را بکُشد و دیۀ او را به اولیای او بدهد و خود را معالجه کند ... جایز است یا خیر؟ علما فتوی دادند که به‌جهت حفظ وجود سلطان که روح مملکت است، جایز است (نواب رضوی، ۱/۷) ║ ۱۳۲۹ش. روح هر اداره با کسی است که اختیار پول در دست او است (مخبرالسلطنه، ۲۵۷) ║ ۱۳۶۹ش. آه؛ چقدر شعار! همه باد هوا! من نه اسطوره‌ام ، نه روح ملت (علیزاده، ۲/۹۹)
۱۵. (روانشناسی) ذهن به‌عنوان امری متمایز از جسم مادی.
۱۳۶۴ش. هنوز هم اغلب مردم فکر می‌کنند روانشناسی اساساً به مطالعۀ روح یا روان انسانی می‌پردازد (قاسم قاضی: روانشناسی و علوم تربیتی، ش۳۲/۳۲) ║ ۱۳۷۴ش. مذهب آن قدر برای پرورش و سلامت روح آدمی اهمیت دارد که هوا برای تنفس (باقر غباری بناب: روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران، ش۴/۴۸) ║ ۱۳۸۳ش. رنگ آبی نیلی بر سیستم عصبی انسان، ضمیر و روح او تأثیر بسیار زیاد و عمیقی دارد (آزاده تویسرکانی: روانشناسی جامعه، ش۱۴/۹) ║ ۱۳۹۹ش. یکی دیگر از واکنش‌های عاطفی مثبت احساس افتخار و شادکامی از داشتن شغل پزشکی بود که پزشکان از آن به‌عنوان التیام‌بخش روح و روان خود یاد می‌کردند (فهیمه باهنر و دیگران: فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، ش۴۴/۱۴)
روح و صفا «منتظر تعریف‌نگاری»