وضعیت: «تأییدشده»
ابتذال ebtezâl [جمع: ابتذالات، ابتذال‌ها؛ <عربی>]
(اسم) ۱. خوار و حقیر شدن؛ خواری و پستی.
ق۷. صد دینار بداد و جوان را از آن اذلال و ابتذال اطلاق داد (محمد ملطیوی، ۲۳۷) ║ ق۹. بر سبیل شفاعت ... پیر مادر خود ... با تضرّع و ابتهال و تذلّل و ابتذال به خدمت امرا فرستاد (خنجی۳، ۳۳۳) ║ ق۱۳. مأمورین دولت ایران در مملکت آنها چنین خفت و ابتذال بکشند، بالقطع خلاف عهدنامه است (فرّخ خان، ۱/۵۱) ║ ق۱۴. آنچه خیلی گران‌بهاست زندگی است، اگرچه در اسفل درجۀ اَسر و ابتذال باشد (طالبوف۱، ۲۱۷) ║ ۱۳۱۱ش. این صورت ابتذال عشق هم از مختصات قرن بیستم است (مسعود۱، ۹۴) ║ ۱۳۳۸ش. آن شاعر بلندپایه چه شب‌زنده‌داری‌ها کرد تا نور جلال و عظمت بر اثر خود بتاباند و هرچه ممکن باشد نگذارد که در ظلمت حقارت و ابتذال فرورود (قاضی۱، ۲/۶۲۷) ║ ۱۳۷۰ش. این قهرمانان ... پایشان که به زمین می‌رسید به ابتذال دنیای خاکی آلوده می‌شدند (دوایی۱، ۱۳۶)
۲. پیش‌پاافتاده یا عادی شدن، به‌ویژه براثرِ تکرار و معمولاً در آفرینش آثار هنری و ادبی.
ق۶. از اطناب شرح آرزومندی و بیان نیازمندی ـ که در صدور مکاتبات و اثنایِ مخاطبات به سمت تکلّف موسوم است و وصمت ابتذال {متن: ابتدال} آن معلوم ...، اجتناب نمودن (بهاءالدین بغدادی، ۱۵۶) ║ ق۹. حُسنِ ابتدا ... آن است که ... در صحتِ معنی سعی نمایند که سالم باشد از تناقض و امتناع و ابتذال و مخالفتِ عرف و امثالِ آنها (محمود حسینی، ۲۸۹) ║ ق۱۲. که پر کهنه شد بحث وهم و خیال / برآییم از فکر این ابتذال (بیدل، ۳/۷۵۹) ║ ق۱۳. مولا جواد بن مولا شمس‌الدین ... اشعارش راه ابتذال می‌پیمود (عبداللطیف شوشتری، ۱۷۲) ║ ۱۳۳۱ش. من قدرت تشخیص هنر را از ابتذال داشتم (علوی۲، ۸۱) ║ ۱۳۴۸ش. چه شگفت‌انگیز است روح آدمی در آن هنگام که از ابتذال روزمرگی فراتر می‌رود و در اوج می‌پرد (شریعتی، ۹۰) ║ ۱۳۶۸ش. گرایش به سادگی در انشاء ... را نمی‌توان به انحطاط و ابتذال تعبیر کرد (زرّین‌کوب۲، ۵۸۳)
۳. (درموردِ چیزی یا امری) کاربرد بیش‌ازحد آن یا انجام دادن مکرّر آن، و آن را بی‌ارزش و بی‌اعتبار کردن.
ق۶. خدای را به عُرْضة سوگند مکنی در هر نیک و بدی ... تا به هر محقّر و مُعظّمی سوگند به خدای یاد کنی، و معنی نهی باشد از سوگند و ابتذالِ آن با هر کاری و مبالات ناکردن به او در هر حقّی و باطلی (ابوالفتوح، ۳/۲۴۸) ║ ق۱۱. نموده‌است مرا متهم به حضرت تو/ به ابتذال در گنج فکر وا کردن (اشرف مازندرانی، ۱۳۰) ║ ۱۳۲۰ش. غالباً در مرکز و ولایات دیده می‌شود که اسامی و تخلّص‌های حکما و شعرای عالی‌مقام را در روی دکاکین و مؤسسات کسبی خود می‌گذارند مانند مشروب‌فروشی خیّام و کره‌فروشی سعدی و غیرها که به هیچ‌وجه پسندیده نیست و باید این‌گونه نام‌های اشخاص را محترم شمرد که مورد استعمال بی‌مورد و ابتذال واقع نگردند (اسناد اصناف، ۲/۶۴۵)
۴. (درمورد مال و دارایی) نگه نداشتن و بخششِ (زیاده از حد) آن به دیگری.
ق۶. واجب است که فضلا به وسایل فضایل و توانگر به ابتذال مال قیام نمایند (محمد ملطیوی۱، ۴۶۲) ║ به خویشتن‌داری نمودن و مال و جاه خود را از ابتذال در حق دیگران صیانت کردن، کس را به داور نتوان بردن (میهنی، ۷۶) ║ ق۷. هرکه به حصول حال و وفور اقبال مغرور شد جود برقدرِ موجود نکند لاجرم آن اسراف سببِ اعتساف او گردد و آن ابتذال داعی اختلال او شود (محمد ملطیوی، ۳۵۷)
۵. تباه شدن؛ تباهی.
ق۶. بهرام از او پرسید که سبب اختلال حال و ابتذال احوال تو از چیست؟ (محمد ملطیوی۱، ۴۶۶) ║ ق۷. سبب اختلال احوال شاهی و ابتذال امور پادشاهی اعلام فرمای (محمد ملطیوی، ۱۶۷)
۶. شوخی کردن و لطیفه گفتن؛ بذله‌گویی.
ق۸. در مجلس عنان انبساط و ابتذال رها کرد و سخنان ناموجه می‌گفت و کلمات بی‌نتیجه می‌راند (عزیز استرآبادی، ۳۰۸)
۷. گرفتار و درمانده شدن؛ درماندگی.
ق۱۳. نحوست دوم دارالخلافه است تلخی نان معمولی ولایت. نحوست سوم کم‌فروشی در عموم خلق. نحوست چهارم کثرت فقرا در امنیت و غیر امنیت و تعدی ایشان به خلق و ابتذال اهالی شهر ازدست فقرا (شفیع قزوینی، ۱۹) ║ حکایت نزاع پوروس با دولت فرانسه ازقرار تحقیق این است: گرفتاری و ابتذال فرانسه که ملت صد کرور می‌دهد ازجهت رفاهیت دولت خود (شفیع قزوینی، ۸۱)
ابتذال پذیرفتن
دچار تباهی و فساد شدن.
ق۷. بعضی را نهاد از وفور مال ابتذال می‌پذیرفت (محمد ملطیوی، ۳۱۶)
ابتذال کردن
↑ ابتذال۴.
ق۶. آن کس که روی خود تسلیم کند به خدای ... گردن بنهد خدای را، ... و ... هرکس‌که روی ابتذال کند، به دگر اعضاء بخل نکند (ابوالفتوح، ۶/۱۲۷)