مستسقی

وضعیت: «در حال تأیید»
مستسقی ‎mostasqi‎ [جمع: مستسقیان]
(صفت) ۱. مبتلا به بیماری استسقا (معنای استسقا(ء) ۱).
ق۴. بول تیره کی به‌ رنگ شراب میویزی بود یا به‌ رنگ نخودآب، این از ابوال آبستنان بود یا مستسقیان یا بول اصحاب دِق (اخوینی، ۷۸۴) ║ ق۵. [شَبرم] گر کسی را دهی که استسقا باشدش، چون از شیر بیرون آورده و خشک کرده باشی، سه روز اندر آب کاسنی و رزّه و رازیانه آغاری، پس آن عصارة بگیری و خشک گردانی بعداز آن‌که از نمک هندی و هلیلۀ زرد و صبر اندکی با وی آمیخته‌ باشی که مستسقی را این منفعتی عظیم بازدهد و اسهال آب کند (موفّق هروی، ۲۰۳) ║ ق۶. صحن بساتین و عرصۀ زمین چون معلولِ مستسقی عطشان بود (حمیدالدین بلخی، ۱۷۳) ║ ق۷. سایر است این مثل که مستسقی / نکند رود دجله سیرابش (سعدی۳، ۳۳۵) ║ ق۸. مبارزان هر دو صف سر بر کف نهادند و کف بر لب آوردند و در نخستین تلاقی ساقی‌وار دوری چند بر هم پیمودند و تیغ‌های مسلول از موارد ورید مردان مستسقی شد (فضل‌الله حسینی، ۱۴۰) ║ ق۹. ای ولی من، اگر مرد صحیح است یک جرعۀ آب او را سیراب کند و اگر مستسقی است، هزار مشک او را کفایت نکند. پس وظیفۀ مستسقی آن است که علاج کند تا صحیح شود، نه کوشش کند که آب بسیار به‌ دست آورد (عبدالله قطب، ۴۰۲) ║ ق۱۰. مشتاق‌ترم هر دم ساقی به می وصلت / بر تشنۀ مستسقی دریا نبود وافی (اهلی، ۴۰۵) ║ ق۱۱. ای کوثر مراد ندانم که چون کنم / گر بازگیری از من مستسقی آب را (میر داماد، ۴۹) ║ ق۱۲. مراد از سواری کشتی نافع مستسقی را، آن است که سواری دریای شور باشد، به جهت آنکه بخار آن مجفّف رطوبات است (عقیلی خراسانی۱، ۲‏/۸۵۸‏) ║ ق۱۳. معالجۀ استسقا: شربتی از ریشۀ نخود طبخ نمایند و هر دو روز یک‌بار از آن شربت به مستسقی بچشانند تا رفع ناخوشی شود (اعتمادالسلطنه۵، ۱‏/۷۷۸‏) ║ ق۱۴. ابر پنداری مستسقی شد / پای تا سرْش همی کرده ورم (ادیب‌الممالک، ۲‏/۳۰۱‏) ║ ۱۳۱۲ش. مردهای صاحب‌چیز مثل مریض مستسقی، متصل به‌ دنبال همۀ زن‌ها می‌دوند. نه کسی را دوست دارند و نه کسی آن‌ها را دوست دارد. لذت دنیا را هرگز نبرده‌اند (حجازی۲، ۲۲۵) ║ ۱۳۳۰ش. از تاب‌ و توان چو مستسبع شیدا / وز خواب و خورش مانده چو مستسقی عطشان (بهار، ۱‏/۴۳۵‏) ║ ۱۳۶۲ش. مثل‌ این‌که مستسقی شده‌ام؛ از آب سیر نمی‌شوم (دولت‌آبادی۱، ۵‏/۱۴۸۱‏)
۲. (کسی) که به‌شدت تشنه و خواهان آب است ؛ قس: استسقا(ء)‏۳.
ق۶. در این بیابان مستسقیان شراب هجران از نایافت قطرات مُزْن ازل بی‌جان‌اند؛ نه از او بدو رهی، نه از کس بدو رهی، نه از او به کس رهی دانند (روزبهان۱، ۲۴۸) ║ ق۷. بی تو همه بازارها پژمرده اندر کارها / باغ و رَز و گلزارها مستسقی باران تو (مولوی۱، ۵‏/۱۶‏) ║ ق۸. چنان به چشمۀ نوش تو آرزومندم / که راه بادیه مستسقیان به آب زلال (خواجو، ۲۹۷) ║ ق۹. شاهزاده ... سایۀ نجات و فلاح بر آن مستسقیان خشکسال قحط‌الرجال همدان انداخت (ابوبکر طهرانی، ۵۱۳)
۳. (مجاز) (کسی) که طلب و خواهانی زیادی نسبت به چیزی یا انجام گرفتن امری دارد ؛ قس: استسقا(ء)‏۴.
ق۷. نیست «زُر غِبّا» وظیفه‌یْ عاشقان / سخت مستسقی‌ست جان صادقان (مولوی۲، ۳‏/۴۲۴‏) ║ ق۸. به نظر کم نشود آتش مستسقی وصل / تشنه اندیشۀ دریا ننشاند آزش (خواجو، ۴۴۹) ║ ق۱۲. بوی شب‌بوی خطش دل را تسلی می‌دهد/ می‌شود مستسقی وصلش از این ریحان خلاص (لامع، ۳۴۶)
مستسقی زِقّی
کسی که مبتلا به بیماری استسقاء/ی زِقّی است.
ق۱۲. بدان که هر استفراغ بسیار دفعی، مضر و خطرناک است، هرچند آنچه اخراج یابد به استفراغ، فضول ردیئه باشد. زیراکه مستلزم خلا و سقوط قوّه‌ای است که دشوار است زود تدارک آن. و آنکه هرچند این مؤذی است، ولیکن چون طبیعت را به آن اُلفی و عادتی به هم رسیده و خلاف آن دفعتاً موجب اَلَم و اذیّت است و لهذا باید که به تدریج و آهستگی استخراج فرماید؛ چنانچه مِدّه و چرکی که در خراجات عظیمه مجتمع می‌باشد و آبی که در شکم مستسقی زقّی است آن هر دو را به یک دفعه اخراج تمام نمودن، باعث امور مذکوره است (عقیلی خراسانی۱، ۲‏/۱۱۳۲‏)
مستسقی طبلی
کسی که مبتلا به بیماری استسقاء/ی طبلی است.
ق۵. اگر یک درم‌سنگ با آب سنبل جوشیده مستسقی طبلی بخورد فایده بازدهد (شهمردان۱، ۶۸)