وحشتناک

وضعیت: «در حال ویراستاری»
وحشتناک ‎vahšatnâk‎
‌یک‌. (صفت) ۱. ← وحشت‌زده‏‌دو‌..
ق۶. ساکن آن به غربت شونده، میان اهل محلّۀ وحشتناکان، و ایشان اهلِ‌ فراغت‌اند از دنیا و مشغول‌شوندگان به آخرت، که اُنس ندارند به وطن‌هاشان (ترجمۀ نهج البلاغه، ۲‏/۱۴۸‏) ║ ق۱۱. در مقامی که با تصوّر دوست/ خلوتی داشتم ز تفرقه پاک ـ عقل تازی‌زبان به ‌گوشم گفت/ چون ز خلقم بدید وحشتناک (طالب آملی، ۱۰۲۴) ║ ق۱۲. خواست تشویق طبع وحشتناک/ همچو گنجش کند ودیعت خاک (بیدل، ۳‏/۱۵۵‏) ║ ق۱۴. وثوق‌الدوله هم چندان عرصه را به من تنگ نموده، و از دسایس او وحشتناکم (محمد کمره‌ای، ۲‏/۱۴۴۸‏) ║ ۱۳۳۳ش. خانمی که در جزیره هم‌صحبت او بود، با چشمان وحشتناک از دریچه دریا را تماشا می‌کرد (مدنی۱، ۳۷) ║ ۱۳۴۹ش. مثلِ شاگردمدرسه‌ای که تقصیرکار است و از معلمش وحشتناک است، دلش تو می‌ریخت و قدمش سست می‌شد (مینوی۲، ۲۵۶) ║ ۱۳۶۸ش. همان‌ موقع آنای وحشتناک داشت تلگرافی را که آورده‌ بودند، باز می‌کرد. رنگ از روی باتنکور پرید (نجفی۱، ۱‏/۴۵۶‏)
۲. (کسی، چیزی، جایی یا حالتی) که مایۀ نگرانی و ترسِ بسیار باشد؛ ترسناک ؛ باوحشت ‏۱؛ پروحشت ‏۱؛ وحشت‌آثار؛ وحشت‌آلود ‏۲؛ وحشت‌آمیز ‏۳؛ وحشت‌آور؛ وحشت‌اثر؛ وحشت‌افزا(ی)؛ وحشت‌انجام؛ وحشت‌اندیش ‏۱؛ وحشت‌انگیز ‏۲؛ وحشت‌بار ‏۱؛ وحشت‌پذیر ‏۱؛ وحشت‌خیز؛ وحشت‌زا(ی)؛ وحشت‌شعار ‏۱؛ وحشت‌فزا(ی) ‏‌یک‌.؛ وحشت‌قرین؛ وحشت‌کیش؛ وحشت‌مآل.
ق۷. از جانب خدای‌ تعالی مأ‌مور و مبعوث بوده تا ... مردم را از تیهِ تاریک جهالت و وادی وحشتناک ضلالت به شاهراه نجات و سرمنزل نیک‌بختی رساند (شهاب الاخبار۱، ۶) ║ ق۱۲. ناگاه شخصی در آن صحرا پیدا شد، چنان آواز وحشتناک زد که تمام صحرا در لرزه و جنبش آمد (حاتم‌نامه۱، ۲۶۲) ║ ق۱۳. از اسلامبول و اوضاع آنجاها این‌قدر خبرهای مختلف و وحشتناک می‌رسد که پناه‌ بر خدا (اختر، ۱‏/۲۸۷‏) ║ ق۱۴. اگر خدانکرده امور دنیا و حیات ما همه مبنی بر مادیات بود، ... جهان ما وحشتناک‌تر از یک قبرستان می‌شد (آقاخان کرمانی، ۱۵) ║ پانزده روز قبل آنفولانزایی گرفته، بهتر شده بود. بعد مجدد شد، اما حالش وحشتناک نبود (محمد کمره‌ای، ۲‏/۱۳۲۷‏) ║ ۱۳۰۵ش. می‌خواستند او را با اسباب‌های ترسناک و وحشتناکی شکنجه کنند (مشفق۲، ۲۵۸) ║ ۱۳۰۸ش. شب بسیار وحشتناک و پُر از دردی را در آن ماتمکده به روز آوردیم (ربیع انصاری، ۷۵) ║ ۱۳۳۸ش. آیا این شش سال تیره‌روزی و تلخی برای او خواب وحشتناکی نبود؟ (افغانی، ۷۳۷) ║ ۱۳۵۰ش. این‌ها از وحشتناک‌ترین قبیله‌های بیابان‌گرد بودند که با ارابه‌های سرپوشیده‌شان از دهات می‌گذشتند (شاملو۳، ۱۳۶) ║ ۱۳۶۸ش. تا به این خشکیِ روح برسد، خدا می‌داند از چه راه‌های وحشتناکی گذشته (نجفی۱، ۳‏/۱۰۷۱‏) ║ وحشتناک اینجاست که در پشت این ظواهر، شاید همه مشغول بازیگری باشند (نجفی۱، ۳‏/۱۵۰۷‏) ║ ۱۳۸۹ش. قیافه‌اش خیلی وحشتناک شده بود (سیامک گلشیری، ۷۴) ║ ۱۳۹۸ش. بازنگری دقیق منابع تاریخی مسیحی و غیر مسیحی نشان می‌دهد، هیچ نوع شکنجۀ بزرگ و وحشتناکی در آن دوران وجود نداشته‌است (رضایی و جولایی: پژوهش‌های ادیانی، ش۱۴، ۱۸۵)
۳. (امری) که بسیار ناخوشایند و آزاردهنده است.
۱۳۲۳ش. [بمبئی] هوای وحشتناک و تحمل‌ناپذیر دارد (هدایت: کتیرایی۲، ۱۴۷) ║ ۱۳۴۴ش. سخنانی که هریک وحشتناک‌تر و بی‌آزرم‌تر از دیگری بود، بر او می‌بارید (به‌آذین۵، ۱‏/۷۱‏) ║ ۱۳۵۰ش. مادام پولین بی‌اختیار داد می‌زند: وای، چه غذای وحشتناکی (شاملو۳، ۱۱۱) ║ ۱۳۸۰ش. از تصوّر سرکشیدن لیوانی سرکه با آن چاشنی وحشتناک گلویم سوخت (پیرزاد۱، ۱۳۹)
۴. (در مورد چیزی) که بیش از اندازه باشد؛ شدید.
۱۳۴۴ش. شمشیر را آهسته بلند کرد و در حالی‌ که زانوانش را اندکی خم داده‌ بود، ناگهان با نیرویی وحشتناک ضربتی کج وارد کرد (به‌آذین۵، ۱‏/۳۹۳‏) ║ ۱۳۶۸ش. درد وحشتناکی در انگشتانم می‌دود (درویشیان۱، ۲‏/۷۶۷‏) ║ ۱۳۸۰ش. امروز گسست بسیار وحشتناکی میان عرصه‌های تحقیقاتی و ... عملیاتی وجود دارد (خاتمی، ۳۹)
‌دو‌. (قید) ۱. با نگرانی و ترسِ بسیار.
ق۱۴. [طغرا] پس از ساعتی صدایی از طرف چپ خود شنید، وحشتناک برگشت. دید دری باز شد (خسروی۱، ۱۴۹) ║ [حسام‌الدین] دست برد که چشم‌های خود را بمالد، صدای چغان‌ها بلند شد. وحشتناک برخاست (خسروی۳، ۸۳) ║ ۱۳۱۶ش. [عبداللّه] پس‌ از این حرف سراسیمه و وحشتناک از پله‌های نردبان بالا رفت (مؤتمن، ۱۳۱)
۲. بسیار.
۱۳۴۳ش. از بس از دیوارهای بلند پایین پریده‌ بود، فتق به‌هم زده‌ بود که وحشتناک اذیتش می‌کرد (فقیری، ۵۴) ║ ۱۳۷۵ش. وحشتناک دلم شور می‌زد (مندنی‌پور۱، ۱‏/۳۷۳‏) ║ ۱۳۸۰ش. تو را وحشتناک دوست داشتم (کریم‌زاده، ۴۲) ║ اطلاعات‌ عمومی وحشتناک خوبی دارد (کریم‌زاده، ۶۴)