وضعیت: «در حال اصلاحات ویراستاری»
دوره dowre [گونۀ دیگرِ دور؛ جمع: ادوار، دورهها]
یک. (اسم) ۱. (ریاضیات کهن) محیط.
ق۵. گویند که هزار و چهارصد رودخانه در دریایِ آبسکون می‌ریزد و گویند یک‌هزار و دویست فرسنگ دورۀ اوست (ناصر خسرو۲، ۷) ║ ق۱۳. قلعۀ ماران کوهی است تقریباً مستدیر و مرتفع و اطرافش محدود است به درّه‌های بسیار عمیق و دورۀ پائین آن دو فرسخ است (دولت علیّه، ۲/۷۸۰) ║ سوای آلات حرب - و انبار قورخانه معیّن کرده‌اند سه فرسنگ دورۀ آن شهر میشود (رضاقلی میرزا، ۴۴۷) ║ ق۱۴. دورۀ این شهر یعنی اوجین شش میل و برج و باروی محکمی دارد (تربیت، ۱/۷۴۱) ║ در جلو این ایوان خنب آتشکده بود ... دورۀ آن خنب صدوپنجاه قدم بود (خسروی۲، ۱۵۵)
۲. حرکت دورانی حول محوری داخل خود، چرخش.
ق۶. سپهر بوالعجب زو پُرشگفت است/ که یک‌یک دوره او ناگرفته‌است (عطّار۴، ۱۰۵) ║ ق۱۰. لبریز باد جام حیات موافقت/ تا هست گرم دورۀ این واژگونه طاس (عرفی، ۲/۱۷۳) ║ ق۱۲. در بیان فلک ثامن: ... گفته‌اندکه ... در سی‌وشش‌هزار سال دوره تمام می‌کند (ارزانی، ۲/۳۱۱)
۳. بازه‌ای مشخص از زمان معمولاً شامل چند سال یا چند دهه و قرن؛ عصر؛ عهد؛ دوران.
ق۷. غوطه ده موسی خود را در بحار/ از میان دورۀ احمد برآر (مولوی۲، ۱/۲۶۶) ║ ق۱۳. ولی در دورهٔ منصور احمد/ ز سینای علی در طور احمد (صفای اصفهانی، ۳۲۷) ║ ق۱۴. سبط پیمبر بُوَد به دورۀ خسرو/ هم‌چو پیمبر به دَوْر کِسْری عادل (ایرج میرزا، ۳۳) ║ آتشگاه یا آتشکده کوهی است در طرف غربی ماربین اصفهان. بالای آن آتشکده است که قدمت آن را به دورۀ زردشت می‌رسانند و می‌گویند قبل از گشتاسب محل بت‌ها بوده و به آتشکده تبدیل کرده است (ندیم‌الملک، ۱۶۲) ║ ۱۳۰۰ش. چند ماه بعد که دورۀ انتخابات رسید، ازطرف دموکرات و اعتدالی هر دو فرقه با چند هزار رأی منتخب شدم، ولی چند ماهی که وکالت کردم دیدم کار خطرناکی است (جمالزاده۱، ۵۲) ║ ۱۳۱۱ش. شاید اصفهان نمونه‌ای از آبادی‌های دورۀ ساسانیان را نشان می‌دهد (هدایت۷، ۲۲) ║ ۱۳۴۷ش. دورۀ من همان نیست که دورۀ پدرم بودم. من نمی‌توانم همان طور زندگی بکنم که پدرم زندگی کرده (میرصادقی۴، ۸۲) ║ ۱۳۶۸ش. بعضی از آن‌ها که شاید در اصل مربوط به ادوار پیش از اسلام هم بوده‌اند در دورۀ اسلام نیز تدریجاً رنگ اسلامی گرفته‌اند، چنان‌که آتشکده‌های مجوس و معابد بودایی ایران هم در دورۀ اسلامی به مسجد تبدیل شدند (زرّین‌کوب۲، ۷۴۱) ║ ۱۳۸۶ش. میرزا محمدتقی مستوفی ... در دورۀ حکومت محمدشاه منشی و مستوفی دیوان بود و در سال ۱۲۵۸ ق به‌دستور محمد شاه و تشویق حاج میرزا آقاسی مأمور تألیف تاریخ قاجاریه شد (سوسن اصیلی، ۱۳۸۶: نامۀ بهارستان، ش۱۳-۱۴/۵۰۳)
۴. هر نوبت از انجام کاری از ابتدا تا انتها.
ق۱۰. وردی از حضرت شیخ اسمعیل سیسی قدس سره منقول است ... و آن ده دوره است و هر دوره‌ای عبارت است از صدوپنج عدد، و ورد بر این ترتیب است: سورۀ اخلاص، دو دوره (حافظ حسین، ۲/۱۰۵) ║ ق۱۳. اصلاً رقص کردن مردان و دختران بود ... یک پا را بر زمین ثابت گذاشته ... بعدازآن بر پای ثابت چند دوره چرخ می‌زدند (بهاءالملک، ۲۸۰) ║ ق۱۴. به حضور همایون مشرف شدم. یک دوره باغ را با من خلوت کردند و بعضی فرمایشات فرمودند که نمی‌شود نوشت (اعتمادالسلطنه۱، ۷۵۰) ║ ۱۳۳۴ش. در جوانی ما که نرخ روضه‌خوان‌ها ترقی کرده بود، معروف‌ترین روضه‌خوان‌ها برای یک دوره روضه‌خوانی ... ۵ تومان می‌گرفتند (نفیسی۱، ۵۵۴) ║ ۱۳۴۳ش. در فاصلۀ چاپ اوّل و دوّم این دفتر وزارت فرهنگ با سروصدا و تبلیغات فراوان سپاه دانش درست کرد؛ به این معنی که دیپلمه‌ها را ... با لباس سربازی به معلّمی دهات می‌فرستد ... و تاکنون دوسه دوره عمل کرده‌اند (آل‌احمد۱۱، ۱۷۰) ║ ۱۳۶۲ش. در دانشگاه لندن دو دوره درس داده بود. عباس حکمت حالا کفیل ادبیات ایران در جهان آزاد بود (فصیح۱، ۲۱۵) ║ ۱۳۷۴ش. او حتی در یکی از دوره‌های قهر کردنش یک‌راست رفت خانۀ دایی بلال و کندۀ تختکشی‌اش را کنار کندۀ دایی تو زمین فروکرد (دولتآبادی۲، ۱/۳۹)
۵. ⇅ دور۲۰.
ق۱۰. چو خیمه دورۀ دامانم آسمان گویی/ به صد طناب فروبسته است و صد مسمار (عرفی، ۲/۱۳۲) ║ ق۱۱. به شکل دایره باشد گر امتداد زمان/ قبای قدر تو را نیست دورۀ دامن (فیّاض لاهیجی، ۴۸) ║ ق۱۴. او را بر الاغی برهنه نشانیده، کلاه بلندی یک ذرعی که دوره او را به پر خروس و بوم و دم روباه آراسته بر سر او گذاشتند و قبای خودرنگی از کرباس که میانۀ آستر و رویۀ آن را از پشم و پنبه بیشتر از آنچه فقرا دوزند پر کرده بر وی پوشانیدند (حسن فسایی، ۱/۴۰۲) ║ ۱۳۱۶ش. در آغاز شب مشهدی میرزا آن چهار کتاب را زیر آن عبای بجستانی گرفت و دربرابر یک پهناباد که سکۀ آن به‌کلی محو شده بود و دُورۀ آن از شدت سودگی هیچ‌یک از اشکال هندسی را نشان نمی‌داد ... سپرد (نفیسی۲، ۲۶۱) ║ ۱۳۳۳ش. کالسکه‌ای که با سه اسب مجهز بود، پدید آمد و قیافۀ یک دانشجو و خطوط آشنای چهرۀ عزیزی از زیر دورۀ کلاهی نمایان شد (آهی، ۳۰) ║ ۱۳۵۲ش. آفتاب همه جا پهن شده بود، مرحب یقۀ نیم‌تنه‌اش را واگرداند و دورۀ کلاهش را ازروی گوش‌ها بالا زد (دولتآبادی۵، ۳۳) ║ ۱۳۵۸ش. بابام عقب هر عدل می‌رفت و می‌آمد و دستش روی کلاهش بود که نونوار بود و دورۀ کلاه انگار برق می‌زد (کلباسی، ۷)
۶. (درموردِ جام، شراب، باده و مانند آن) ؛ ⇅ دور۵.
ق۱۰. ما جام سؤالیم در آن دوره که ساقی/ در شیشهٔ مضمون جوابش همه خون است (عرفی، ۱/۳۱۴) ║ ق۱۳. دورۀ ساقی مدام باد که خوش گفت/ دور خوشی دور شاه ناصردین است (فروغی بسطامی، ۱۰۳)
۷. قاب، بخش فلزی یا پلاستیکی که گرداگرد چیزی را فراگرفته است.
ق۱۱. موم سبز است که بر دورۀ آئینه بُوَد/ یا زده حلقه خط سبز بر آن روی سفید (اشرف مازندرانی، ۲۲۷) ║ ۱۳۲۷ش. من تصور می‌کردم که مرد کوتاه‌قدی با موهای ژولیده و قد خمیده با عینکی سفید و دورۀ طلایی، کتابی به دست، مطالعه‌کنان، به‌عنوانِ نویسندۀ فاضل ... نشانم خواهند داد (علوی۵، ۱۶۱) ║ ۱۳۶۲ش. درخشش چشمان درشت آبی سیر، از پشت عینک دورۀ فلزی، ممکن است به‌غلط این تصور را به‌وجود بیاورد که کار روتوش عکاسی باشد (کلانتریان، ۲۴) ║ ۱۳۶۸ش. غربال وسیله‌ای است برای پاک کردن جو و گندم و هرگونه حبوب از آشغال و خاک و ریگ، ابزاری ساخته‌شده از دوره یا لبه‌ای کوتاه چوبین با توری‌ای که کف آن در روزنه‌های مختلف به‌نسبت کار نصب بشود (شهری۲، ۲/۸۵) ║ لاستیک‌هائی که آن‌ها را ورقه‌ورقه نموده از قسمت منجیت نخ‌دار آن‌ها به قواره‌های معیّنشان بُریده، کفی و دوره به آن‌ها داده دسته برایشان گذارده با دوخت‌ودوز به‌صورتِ سطلشان درمی‌آوردند (شهری۲، ۳/۴۲۲) ║ ۱۳۷۶ش. از بالای دورۀ عینک نگاهم می‌کند، می‌گوید: خودتان می‌بُرید، خودتان هم می‌دوزید، بعدش می‌اندازید گردن من؟ (گلشیری۳، ۴۵۸)
۸. مجموعۀ آثار یک یا چند نویسنده و یا مجموعۀ آثاری اعم از کتاب، نشریه، روزنامه و مانند آن که دربارۀ یک موضوع یا موضوعات مختلف نوشته شده است.
ق۱۳. چون برای او گفتند که: حاجی ملّا محمد صالح، دو دوره فقه نوشته‌است، آخوند ظرافت کرده، گفت که: کاتب، ده دوره فقه نوشته؛ زیرا که ده دفعه شرح کبیر را استنساخ کرده (تنکابنی، ۱۱۶) ║ ق۱۴. من رفتم حجرۀ آقا شیخ حسن. معتمدالممالک آنجا بود. قدری در باب کتاب‌های ویکتور هوگو که اعلان آن را در روزنامه دیده‌ام گفتگو کردیم. او گفت من یک دوره خواسته‌ام (فروغی۱، ۲۵۳) ║ ۱۳۰۱ش. ترکیب‌بند بسمل هندوستانی که تقریباً بالغ بر هزار بیت میشود با تمام نمرات دورۀ سال سوم ارمغان طبع و نشر آن انجام یافت (وحید دستگردی: ارمغان، ش۱۱و۱۲/۴۶۸) ║ ۱۳۲۹ش. من رساله‌ای در صرف‌ونحو فارسی ترتیب داده بودم مفصل بود تشویق کردم و به کمک دستور سخن میرزا حبیب دستان میرزا عبدالعظیم خان، معلم مدرسۀ علمیه، سه دوره صرف‌ونحو فارسی نوشت و در مدارس تدریس شد (مخبرالسلطنه، ۴) ║ ۱۳۴۰ش. همان‌طور که مستحضر هستید، قرار است در این شماره عکس و شرح حال مختصر یکایک آقایان و خانم‌ها به‌مناسبت تجدیدِ دورۀ مجله، چاپ شود (صادقی، ۱۷۹) ║ ۱۳۶۸ش. دوستم جمشید یک دوره از آثار مولیر را به همان زبان اصلیش مدت‌ها در اختیارم گذاشت (زرّین‌کوب۲، ۹۶) ║ مجلّۀ بهار ... با آنکه بیش از یک سال دوام نیافت و دورۀ دوم آن فقط ده سال بعد ... مجال انتشار پیدا کرد، تحول قابل ملاحظه‌ای در شیوۀ نثر ادبی فارسی به‌وجود آورد که تا حدی از تأثیر ادب معاصر ترکی و عربی هم متأثر بود (زرّین‌کوب۲، ۵۹۸) ║ ۱۳۷۲ش. مازیار می‌نویسد، به انگلیسی، که یک دوره شاهنامه برایم بفرست تا یادم نرود (گلشیری۴، ۱۲۸) ║ ۱۳۸۲ش. آقای شهریاری پیشنهاد کرد که یک دوره کتاب در رشته‌های مختلف علمی و تحقیقی از مترجمان و مؤلفان مختلف به قطع جیبی و ارزان چاپ کنیم (جعفری، ۱/۳۲۶) ║ از کلیۀ انتشارات امیرکبیر و شرکت‌های تابعۀ آن یک دوره به آن کتابخانه اهدا کردم (جعفری، ۱/۵۰۱)
۹. حاشیه یا بخش کناری چیزی یا جایی.
ق۱۳. یک میز دیگر وسط اطاق ... که دو صندلی نزدش هست با رویه‌های اطلس سرخ. هفت عدد صندلی دیگر هم به اطراف اطاق با رویه‌های سرخ و دورۀ چوب طلاکاری (سالور۱، ۲۰۳) ║ زیر نقاره‌خانه‌های مذکور بازار است و بسیار مستحکم است. و حال در یک نقاره‌خانه همه‌روزه نقاره می‌زنند. و چهار دورۀ میدان اصفهان جوی آبی روان است (میرزا صالح۱، ۱۵) ║ ۱۳۲۱ش. میرزا علی ... از روی خط میرزا با همان قلم و همان عبارت داده بود روی آن نوشته بودند و این صفحه را وارونه روی صفحۀ مقوائی چسبانده و دورۀ آن را بادقت جدول‌کشی کرده، نزد میرزا آورد (عبدالله مستوفی، ۱/۲۵۳) ║ دورۀ قدح کنگره‌ای از طلا دارد، طلاکاری این قدح و چمچه بسیار ظریف است (عبدالله مستوفی، ۲/۲۰۱) ║ ۱۳۲۴ش. بر پشت‌ورو و میانِ کتاب‌ها، کتاب‌دعا‌هایی که در دست مردم است، بر پیشانی ضریح و دُورۀ آن، بررویِ قفل‌های نقره‌ای ... و بر جاهای دیگر کلمات عربی با هزار نقش‌ونگار و زیب‌وزیورهای گوناگون برروی چوب، آجر،کاشی، نقره، طلا نشسته و همه را به‌خود مشغول داشته (آل‌احمد۶، ۵۱) ║ ۱۳۴۴ش. او چهارچشمی او را پائیده بود و ته‌ماندۀ سینی که چند ورقۀ نازک پیاز و چند تراشه سبزی و دورۀ نان بود، شاگرد چلوئی مثل اجل معلق آمده بود و آن‌ها را جمع‌وجور کرده بود (چوبک۴، ۱۶۲) ║ ۱۳۷۰ش. کارد: ... از انواع مشهور آن کج‌کارد است که برای بُرش دورۀ اوراق کتاب به‌کار می‌رفته و کارد برش نیز به آن می‌گفته‌اند (مایل هروی، ۷۳۶)
۱۰. قابی از چوب یا فلز که دورِ در یا پنجره به آن لولا میشود.
ق۱۳. در محلات چند باغچه هست که آن را اسکور می‌گویند. جایی است مربع، مثل باغچه. دورۀ آن پنجره و محجر آهنین کشیده که هرکس داخل به باغچه‌ها نشود (میرزا صالح۲، ۲۸۵) ║ تابه‌حال به آن خوبی کلیسا ندیده بودم. درب آن از تخته شمشاد و دورۀ درب سنگ مرمر یکپارچه منبت‌کاری است (میرزا صالح۲، ۲۸۶) ║ ۱۳۴۳ش. بالای تخت، از خلال پنجره‌های هلالی با دوره‌های غان، پرتو آبی درخشانی به درون می‌ریخت و پراکنده می‌شد (رادی۱، ۵۹) ║ ۱۳۶۲ش. درروی میزی که دورۀ آن با دورۀ درها و پنجره‌ها یکی است: انواع‌واقسام مشروبات، از مشروبات الکلی گرفته تا آب میوه و چای در ترموس، انواع‌واقسام پاکت‌های سیگار (کلانتریان، ۳۷۸)
۱۱. ( در موردِ مکان) محوطه یا فضایی گرداگرد و پیرامون آن در داخل و یا خارجِ آن.
ق۱۳. قلعۀ مزبور را به ترکیب مسدس نموده، دیوار آن را از سنگ و آجر ساخته. دورۀ آن آب است، مقابل درب آن پلی ساخته‌اند که هنگام عبور، آن را خوابانیده، مردم می‌گذرند (میرزا صالح۲، ۱۰۹) ║ اشجار قوّیه ازقبیل گردو و زردآلو و توت و بادام و غیره را در قطعات، در کناره و دورۀ باغ بکارد (نوری، ۲/۵۰) ║ ق۱۴. آزادمرد ضابط این بلوک، در صدر دولت اسلام در سال ۷۰ و اند هجری ... باروی این شهر را که مثلث بود، خراب نموده، باروی گردی بر دوره‌اش کشید (حسن فسایی، ۲/۱۳۸۸) ║ ۱۳۰۷ش. سنگری زمینی به تمام دورۀ نجف کنده شد الّا ته دریا و شصت‌هزار عساکر در آن سنگر دائره‌وار جاگیر شدند و شش اتومبیل مدرّع {متن: مدرّغ} زرهی دربین سور سیمی (آقا نجفی، ۵۸۶) ║ ۱۳۲۱ش. راهرو وسط عمارت ... برای گردش اشخاصی که نخواهند در اطاق‌ها بنشینند کافی است و دورۀ آن هم صندلی به‌اندازۀ لزوم مثل همیشه حاضر است (عبدالله مستوفی، ۲/۱۴۵)
۱۲. محیط گرداگرد چیزی که معمولا دایره‌شکل است.
ق۱۳. ای دختر امیر پای‌هایت در نعلین چه زیبایند دورۀ ران‌هایت مثل قلاده‌های کار دست صنعتگران است (فاضل همدانی۱، ۱۲۰۰)
۱۳. (در مسابقاتی که پیست دایره‌ای‌شکل دارند) یک بار چرخش پیرامون محیط آن.
ق۱۳. دستۀ اوّل شش دوره که عبارت از سه فرسخ باشد دواندند (دولت علیّه، ۱/۶۴)
۱۴. بازه‌ای از زمان که آثار مکتوب آن دارای ویژگی‌های سبکی مشترکی هستند.
ق۱۴. عصری که ما در این شماره می‌خواهیم تاریخ ادبیات ایران را در آن شرح بدهیم، عصر تولد و دورۀ شروع و ترقی زبان و ادبیات فارسی است ((عباس اقبال: دانشکده، ش۸/۴۰۳) ║ ۱۳۶۸ش. با پایان عهد صفوی، در نثر هم مثل شعر دوره‌ای تازه، که عهد بازگشت به شیوۀ قدما بود، آغاز شد (زرّین‌کوب۲، ۴۸۴) ║ ۱۳۷۶ش. همان‌گونه که یک شعر یا یک شاعر یا یک دورة شعری دارای نقش تاریخی است، هریک از سبک‌ها و قالب‌ها نیز دارای نقش تاریخی‌اند و گاه ممکن است در تکامل تاریخی یک فرهنگ نقش تاریخی خود را از دست بدهند یا نقش تاریخی ازدست‌رفتۀ خود را بازیابند (کیان، ش۳۶/۷۰) ║ ۱۳۹۷ش. وجود این نوع تشبیه در شعر لامعی آغاز تحولی را نشان می‌دهد که در سبک شعر این دوره وارد شده‌است (گلستانی - حسن‌زاده میرعلی: سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی، ش۴۲/۸۴)
۱۵. (پزشکی) هریک از مراحل مختلف یک بیماری در سیر طبیعی آن مانند مرحلهٔ نهفتگی، بروز تظاهرات بالینی، عود، نقاهت و مانند آن.
ق۱۴. چرا به‌جهت معالجۀ جذام و برص که در دورۀ اول، معالجۀ آن‌ها خیلی آسان است، بیمارخانه‌ای نباشد؟ (مراغهای، ۵۶) ║ ۱۳۱۶ش. در تعلیم هر مرض باید نکات ذیل را درس داد: دورهٔ کمون (مدت بروز) انتقال مرض، دورهٔ عمومیت، طول مدت مرض و علائم آن (قسمت رسمی: تعلیم و تربیت، ش ۹-۱۰/۵۹۳) ║ ۱۳۵۴ش. موقعی که بیماران فقیر از بیمارستان خارج می‌شدند، مقداری پول نقد به آن‌ها داده می‌شد تا دورهٔ نقاهت را به‌راحتی طی نمایند (مهدی فقیه ایمانی: مکتب اسلام، ش۱۰/۲۵) ║ ۱۳۹۳ش. دورهٔ نهفتگی این بیماری، یعنی زمانی که ویروس وارد بدن میشود تا زمانی که علائم بیماری بروز می‌کند از ۲ روز تا سه هفته گزارش شده‌است (اشرفی- اشرفی: مکتب اسلام، ش ۶۴۲/۶۸)
۱۶. نوبت.
ق۱۴. پس از دو سال که از هجرت آقای سید ضیاءالدین از ایران و توقفشان در سویس گذشت، انتخابات دورۀ چهارم شروع گردید (قبالهٔ تاریخ، ۲۰۰) ║ ۱۳۰۵ش. حال ف ... السلطنه به‌کلی دگرگون شد؛ و گوئی سودای نشستن بر کرسی وکالت که گشایش دورۀ آن‌هم هر روز به عناوینی به‌عقب می‌افتاد، به‌کلی از مغزش بیرون رفته بود (مشفق۲، ۴۱) ║ ۱۳۱۵ش. همین‌که دوره به عباسیان رسید، برای اهل‌نظر نسیم آزادی وزید (فروغی، ۱/۱۰۳) ║ ۱۳۸۲ش. در آخرین دورۀ انتخابات رژیم گذشته جواد آقا تصمیم گرفت از تهران وکیل مجلس شود (جعفری، ۲/۸۳۶)
۱۷. بازۀ زمانی معین، زمان.
ق۱۴. ابن بطوطه که در این تاریخ اشاره شد، ابوعبدالله محمد بن عبدالله است ... در دورۀ زندگانی خود به‌طور سیاحت بلاد حجاز و شام و عراق و ایران و آسیای صغیر و جنوب روسیه و اسلامبول و بخارا و افغانستان و دهلی چین و غرناطه و سودان مسافرت کرده (ندیم‌الملک، ۱۷۳) ║ ۱۳۰۱ش. ف ... السلطنه ... گوئی آثار تمام حرکات شنیعی که در دورۀ عمرش مرتکب گردیده در آن ساعت در قیافه‌اش ظاهر شده بود (مشفق۱، ۲۶) ║ ۱۳۵۷ش. او در هیچ دورۀ عمر خود، این‌جور که در این دَم، با شویش احساس یگانگی نکرده بود (دولتآبادی۳، ۱۲) ║ ۱۳۶۶ش. دوباره دورۀ کم‌آبی شروع شده بود و آب‌انبار اندکی آب داشت (پارسی‌پور۲، ۱۴۳) ║ ۱۳۶۸ش. آنچه حافظ را به این جهان‌بینی می‌رساند، تأمل شخصی است و تجربۀ سلوک فردی و متوحدانه‌ای که هیچ‌کس به‌یقین نمی‌داند در کدام دوره از عمر شاعر مدار اندیشۀ او بوده‌است و محتمل است به دوران اواخر عمر او مربوط باشد (زرّین‌کوب۲، ۶۴۶)
۱۸. زمانۀ رونق و رواج چیزی یا برتری و تسلط کسی یا چیزی یا عکس آن.
ق۱۴. برآید به نیکی همی نام تو/ شود دورهٔ عدل ایّام تو (ادیب‌الممالک، ۲/۶۸۶) ║ به زعم یا عقیدۀ بندۀ اقلّ، مرحوم شیخ محمد عبده عارف روشن‌ضمیر و حکیم و دانشمند دورۀ درایت و قرن حکمت و علم و عصر معرفت و فضل و زمان خبرت و بصیرت بود (تربیت، ۳/۲۱۹۴) ║ چون در ایام انقلابات اخیره و دورۀ هرج‌ومرج هفت‌ساله گیلان صدمات فوق‌العاده به ملاکین و رعایای این سامان تحمیل گشته که موجبات ضرر و خسارت آن‌ها را فراهم کرده‌است ... لهذا ... . (قبالهٔ تاریخ، ۵۹) ║ ۱۳۱۸ش. گر درد و غم قدیم تجدید شود/ یا دورۀ ارتجاع تمدید شود - بهتر که ز آراء لواسان خراب/ آزادی ما یکسره تهدید شود (فرّخی یزدی، ۲۲۵) ║ ۱۳۳۳ش. الحق که دورۀ زور و قلدریه، این بدبختا رو می‌رفسن سینۀ توپ و مسلسلا، اون‌وخت خودشون شبا تو این کافه‌ها رقص می‌کنن و پشتِ‌هم هی مدال به سینه‌شون می‌چسبونن (مدنی۱، ۳۵۷)
۱۹. مرور کردن.
ق۱۴. پس از مدتی غلتیدن و دورۀ افکار و خیالات را طی کردن، خوابم ربوده بود (امین‌الدوله، ۳۲۵)
۲۰. نوعی مهمانی که به وسیلۀ گروهی و در فاصلۀ زمانی معین و هر بار با میزبانی یکی از آنان تشکیل میشود.
۱۳۰۵ش. شاهزاده سیاوش‌میرزا را هنگامی ترک نمودیم پس از باخت هفتادوپنج تومان، به‌اتفاق علی‌اشرف خان و علی‌رضا خان از مجلس دوره خارج شده، به‌جانب منزل می‌رفت (مشفق۲، ۵۵) ║ ۱۳۲۰ش. کم‌کم باهم بنای دوره‌ای را گذاشتند و قرار شد هر هفته یک شب در منزل یک نفر جمع شده ... خوش باشند (جمالزاده۲، ۱۸) ║ ۱۳۳۸ش. او با اجازۀ شوهرش در دوره‌های زنانه‌ای شرکت داشت که گردانندۀ و مبتکر همیشگی‌اش شیرین ... بود (افغانی، ۳۸۴) ║ ۱۳۷۸ش. دوستام یه دوره دارن، من هم دلم می‌خواد تورو ببرم و به همه نشون بدم (مؤدّب‌پور، ۱۶۲)
۲۱. هر یک از تقسیمات مقاطع تحصیلی که بازۀ زمانی آن مشخص باشد مانند دورۀ ابتدائی، دورۀ دبیرستان، دورۀ لیسانس؛ بخش و مقطع تحصیلی.
۱۳۱۶ش. اگر در آخرِ فیلم کسی از او می‌پرسید چه بود و چه شد؟ قطعاً مانند داوطلب امتحان دورۀ دوم متوسطه که سن او از هیجده سال بیشتر باشد اندکی سکوت را با مغالطه توأم می‌ساخت (نفیسی۲، ۲۹۰) ║ ۱۳۳۴ش. تنها مدرسۀ علمیه بود که سال متوسطه را هم به آن ضمیمه کرده بودند و به‌همین‌جهت در مدرسۀ علمیه وقتی که از دورۀ ابتدایی به دورۀ متوسطه رفتیم، مراسمی در کار نبود (نفیسی۱، ۷۰۱) ║ ۱۳۵۷ش. نخست محمد را نشناختم تازه دورۀ دانش‌سرای عالی را تمام کرده بود. دبیر ادبیات شده بود (شهدادی۱، ۱۴۷) ║ ۱۳۶۰ش. خالد، قصد کرده‌است هرطور که شده دورۀ دکترای اقتصاد را بگذرانَد (محمود۴، ۱۱۰) ║ ۱۳۶۲ش. نویسنده ازمیان همۀ عکس‌های زمان نوجوانی او تنها عکسی را که انتخاب می‌کند، عکس دسته‌جمعی مربوط به پایان دورۀ متوسطۀ اوست (کلانتریان، ۷۱) ║ ۱۳۶۷ش. بهرام با فریدنیا ... از دورۀ دانشگاه باهم بودند. تاریخ می‌خواندند و گاهی که ودکایی می‌نوشیدند، فریدنیا تار می‌زد و بهرام آواز می‌خواند (کوشان۲، ۱۹) ║ ۱۳۶۸ش. با نمایشنامه فقط از دورۀ دوم دبیرستان ... آشنایی پیدا کردم (زرّین‌کوب۲، ۹۶) ║ ۱۳۸۲ش. گمان می‌کنم باید با همان دختری ازدواج می‌کرد که در دورۀ دانشگاه هم‌کلاس ما بود و به او رستم خان می‌گفتند (پارسی‌پور۳، ۱۰۳) ║ او استاد ممتاز دورۀ دکتری دانشکدۀ ادبیات دانشگاه تهران و سال‌ها رئیس دانشکدۀ الهیات بود (جعفری، ۲/۶۸۱) ║ محمدرضا دورۀ متوسطه را در دبیرستان اندیشه که ایتالیایی‌ها اداره می‌کردند درس خواند (جعفری، ۲/۸۶۶) ║ ۱۳۸۹ش. ناصر شروع کرد به زبون ریختن. از یکی از هم‌کلاسی‌های دورۀ دبیرستانش حرف زد که خیلی خرپول بوده (سیامک گلشیری، ۴۵)
۲۲. یک بخش کامل یا مبحث کامل.
۱۳۳۴ش. در سفر مصر یک دوره تاریخ ادبیات ایران را در دانشگاه قاهره تدریس کردم، در سفر لبنان چهار ماه مهمان دانشگاه سن‌ژوزف، دانشگاه معروف فرانسوی آن شهر بودم (نفیسی۱، ۳۰)
۲۳. فاصلۀ زمانی معینی که در طی آن آموزشهای معین به افراد دارای شرایط معین داده میشود.
۱۳۴۳ش. تا این آدم‌ها تربیت امروزی ـ ماشینی ـ ببینند، دست‌کم یک دوره مدرسه لازم است (آل‌احمد۱۱، ۱۰۱) ║ ۱۳۶۲ش. من احمد صفوی را یکی دو بار در سمینارهای شرکت نفت که برای سخنرانی‌هایی در دوره‌های مدیریت آمد، دیده بودم (فصیح۱، ۱۴۴) ║ ۱۳۶۸ش. به‌هرتقدیر هجده تن مدرّس ... باقی مانده بود ... محصلین که پس از گذراندن دورۀ مقدماتی برای ادامۀ هر دسته به‌سوی رشتۀ موردعلاقه بروند (شهری۲، ۵/۶۹۸) ║ ۱۳۷۴ش. طی مدت پنج سالی که در خارج دورۀ پرفسوری را می‌گذرانی، زندگی رفیقه‌عیال به‌نحو احسن اداره میشود تا به سلامتی برگردی (محمود۸، ۵۶) ║ ۱۳۷۶ش. گروه نقد و بررسی ادبی جوان فرهنگ‌سرای بهمن ... اهدافش را در چهار زمینه اعلام کرد: برگزاری دورۀ کارگاهی قصه‌نویسی ... و حمایت از هنرجویان جهت چاپ آثارشان (کیان، ش۳۷/۵۵) ║ ۱۳۷۷ش. برای شرکت در هریک از دوره‌های آموزشی فوق‌الذکر خواهشمند است نسبت به تکمیل فرم مربوطه اقدام ... و به نشانی: تهران، میدان آزادی ... ارسال فرمایید (ایران۳، ش۱۰۷۶/۶) ║ ۱۳۸۰ش. در دوره‌های آموزشی آکادمیک بازیگری در ایران مقوله‌ای به نام بازیگری سینما وجود ندارد (فیلم، ش۲۷۴/۱۷) ║ پریسا شاهنده ... فارغ‌التحصیل دورۀ دوسالۀ کارگردانی ... کلاس‌های بازیگری باغ فردوس را گذرانده است (فیلم، ش۲۷۴/۴۸) ║ ۱۳۸۱ش. وظایف و اختیارات شورای عالی کارشناسان به قرار زیر است: الف- اقدامات لازم برای ارتقاء سطح خدمات کارشناسی در سراسر کشور از طریق سیاستگزاری، برگزاری دوره‌های آموزشی ... و تدوین مقررات مربوط به رشته‌ها و گروه‌های مختلف کارشناسی (آئین کیفری، ۴۶۶)
۲۴. (پزشکی) مدت زمانی که طی آن بیماری سیر طبیعی خود را از ابتدا تا انتها طی می‌کند و بسته به نوع بیماری شامل مراحل مختلفی میشود.
۱۳۴۵ش. دورهٔ این کسالت اغلب طولانی شده و بیماری با علائم احساس تقصیر و گناه، اضطراب، تشویش، حالت تحریکی افکار هذیانی، بی‌خوابی و ناراحتی‌های خیالی ظاهر میشود (عبدالله خواجه‌نوری: مهنامهٔ قضایی، ش۱۰/۷۶) ║ ۱۳۸۴ش. دورهٔ این بیماری ۳ تا ۵ روز طول می‌کشد که با مصرف ویتامین ث موجود در میوه‌های تازه و نیز سبزیجات، دورهٔ بیماری کوتاه‌تر شده و از شدت آن کاسته میشود (حورا شریف: نامهٔ جامعه، ش۱۶/۹۱)
۲۵. دو یا چند بار خواندن مطلب، به‌ویژه مطالب درسی.
۱۳۹۴ش. مشاور تحصیلی دربارۀ روش‌های خلاصه‌برداری و ابزار مرور و دورۀ درس‌ها در برنامۀ گزینۀ جوان صحبت می‌کنند (اینترنت)
دو. (قید) ۱. به حالت حلقه وار، به گرد چیزی یا در جایی حلقه زدن.
۱۳۲۱ش. در اطاق‌ها و بر صندلی‌هائی که تنگ‌درز دوره چیده و جلو هر دو سه صندلی میز کوچکی و در آن شیرینی و میوه گذاشته بودند، می‌نشستند و چای و شربت و بستنی خورده، می‌رفتند (عبدالله مستوفی، ۲/۴۳۶) ║ ۱۳۵۷ش. بزرگ‌ترها، آن‌هایی که جیب‌هاشان سنگینی می‌کرد، یواش به پستو می‌خزیدند و دوره به قمار می‌نشستند (دولتآبادی۳، ۱۲۵)
۲. فروش بعضی مواد خوراکی و بخصوص میوه‌ها و بقولات به‌صورت سیّار در معابر (کار فروشندگان دوره‌گرد).
۱۳۶۸ش. نان‌هائی که این‌گونه مشتریان حتماً هم از بیات‌های آخر شب که دوره آورده ارزان‌تر می‌دادند و نان گدائی‌هائی که کِشِمن و به‌قیمت خیلی ارزان می‌فروختند بودند (شهری۲، ۳/۷۶۸) ║ تخم‌مرغ سوای بقالی‌ها ... توسط دوره‌گردها نیز به‌فروش می‌رسید که تعدادی از آن را در سبد سیم‌بافی ... جا داده، با داد زدن ... دوره می‌آوردند (شهری۲، ۵/۲۱۴) ║ باقلای تازه را باقلافروش‌ها خود در خانه‌ها می‌پختند و خشک آن را باقلاپزهای کارخانه‌دار ... به دوره‌گردها فروخته آن‌ها دوره می‌آوردند (شهری۲، ۶/۱۰۵)
سه. (صفت) ۱. (درمورد شغلی) که معمولاً در جای ثابت و مشخصی انجام نمی‌شود.
۱۳۶۸ش. مرد دیوانه‌نمایی بود به نام عابد نانی در شغل نان‌فروشی دوره که هروقت گذرش به بازار پالان‌دوزها می‌افتاد ... فریاد می‌کشید: آی پالان، پالان‌های خوب (شهری۲، ۲/۵۸) ║ ازجمله کارهایشان تخم‌مرغ‌فروشی دوره بود (شهری۲، ۵/۹۱) ║ مطربی دوره و لوطی‌گری از حلول مشروطه به‌روی کار آمد و قبل‌از آنکه به‌طور علن نمی‌توانست عرض وجود نماید. چه کافی بود صدای تار و تنبکی ... در خانه‌ای برخاسته مطرب و صاحب‌مجلس دچار انواع بلیات بشوند (شهری۲، ۶/۱۹۰)
۲. ⇅ دورهگرددو. ۱.
۱۳۶۸ش. لحاف‌دوزهای دوره غیر پائیز و زمستان هم بیکار نمانده، برای بازاری‌دوزها کار می‌کردند (شهری۲، ۳/۵۸) ║ قیمت این لبوها معمولاً یک شاهی برای هر نفر بود، چه آب‌پز و چه تنوری، مگر ... به‌صورت وزنی چارکی(۷۵۰ گرم) صد دینار که از لبوفروش دوره بخواهند بخرند و نصف این قیمت از پاتیل‌دار ... و البته که برای لبوفروش کمتر از این منظور می‌گردید (شهری۲، ۵/۲۰۱)
ترکیبات دیگر: مهمانی(: میهمانی) دوره