فرهنگ جامع زبان فارسیفرهنگستان زبان و ادب فارسی

سپاهی

وضعیت: «در دست علوم انسانی»
سپاهی ‎sepâhi‎ [گونۀ دیگر: اسفاهی، سفاهی؛ جمع: سپاهیان]
(صفت، اسم) ۱. کسی که جزو سپاه است (معنای سپاه ۱) ؛ سپاهی‌پیشه.
ق۴. سپاهی و شهری همه جنگجوی/ به درگاه شاهان نهادند روی (فردوسی، ۷‏/۳۳۲‏) ║ ق۵. اکنون نسختی نویس به ذکر اعیان و سپاهیان و متصرّفان و معروفان کی از تبع تواند تا ایشان هر یک را به منصبی و شغلی گمارم (ابن بلخی، ۸۹) ║ ق۶. سپاهیان ولایت و معروفان متجنده در هر مهمی که حادث شود متابع و منقاد برادر ضیاءالدوله والدین باشند (منتجب‌الدین بدیع، ۴۴) ║ ق۷. چندین سپاهی در خدمت امیری چون مطیع و فرمان‌بردار باشند، او نیز عقل در کار ایشان صرف کند (مولوی۳، ۵۳) ║ ق۸. سایر سپاهیان که از مقابل می‌رسیدند از غایت خوف و خشیت می‌گریختند و در گوشه‌ها پنهان می‌شدند (عزیز استرآبادی، ۳۵۹) ║ ق۹. چنین آورده‌اند که در آن وقت قریب صدهزار سپاهی در هرات بود (شرف​الدین یزدی، ۱‏/۱۴۹‏) ║ ق۱۰. در‌ اثنای راه از منکوحۀ سپاهی فرزندی متولد گشت (خواندمیر۱، ۳‏/۸‏) ║ ق۱۱. مقرّر شد که هر کس سپاهی و مواجب‌خوار بوده باشد اسلحه و یراق را سپرده، به هر جا خواهد رود (اسکندر بیک، ۲‏/۹۷۴‏) ║ ق۱۲. سپاهیان پرسیدند که ما چه کار کنیم؟ گفت: عناد مکنید با کسی و ستم مکنید کسی را و قناعت کنید به روزی‌های خود (خاتون‌آبادی، ۱۸۴) ║ ق۱۳. یک نفر سپاهی ایرانی در خاک هرات و قندهار نماند (فرّخ خان، ۱‏/۵۸‏) ║ ق۱۴. وقتی در اردوی نادری مردی سپاهی بودم (حسن فسایی، ۱‏/۶۱۶‏) ║ ۱۳۱۶ش. پانزده سال پیش شوهرم مُرد؛ یعنی در جنگی کشته شد. او یک سپاهی بود و در خانه مردن برایش ننگی محسوب می‌شد (مؤتمن، ۱۷) ║ ۱۳۳۴ش. سپاهیان دوک‌ مرگان پیرامون دژ کانوئل را فراگرفته بودند (خانلری، ۱۹) ║ ۱۳۶۸ش. تا آن‌ها مشغول این مذاکرات محترمانه‌اند، سپاهیان اتریش بلگراد را تصرّف کرده‌اند (نجفی۱، ۳‏/۱۴۹۱‏) ║ ۱۳۸۶ش. در ترجمۀ سریانی می‌خوانیم که روزی زاغ به دیدار موش رفت و به او گفت که «خواهر! برآنم تا اینجا را ترک کنم؛ زیرا لانۀ تو در کنار جاده‌ای است که سپاهیان از آن عبور می‌کنند.» (فاضل پاکزاد: نامۀ بهارستان، ش ۱۳-۱۴‏/۱۶۳‏)
۲. کسی که عضو سپاه دانش یا بهداشت یا ترویج و آبادانی بود.
۱۳۴۰ش. توی ده خودمان که می‌دانید دوا و درمان نمی‌شود کرد، یک سپاهی داریم که او هم مال بهداشت است، نه برای معالجه (صادقی، ۳۰۳) ║ ۱۳۵۳ش. ژاندارم با زهرخند در تخم چشم جوان خیره بود، با کوچک گرفتن و رندی گفت: مأمور دولتی! جوان جوابش داد: نه، سپاهیم، معلّمم (گلستان۱، ۵۱) ║ ۱۳۷۰ش. من که معلم زیردستش نیستم، سربازم ... تا چند ماه دیگر که سپاهی‌های دورۀ بعدی می‌رسند ... یکی از آن‌ها را می‌فرستد اینجا (شیرزادی، ۱۱۵)
۳. کسی که عضو سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است.
۱۳۶۰ش. یوسف ... سال دوم نظری است. یک هفته آموزش دیده است و حالا انگار سپاهی ورزیده‌ای ... سر چهارراه ایستاده است (محمود۴، ۹۹) ║ ۱۳۸۲ش. برعکس سایر فیلم‌های جنگی که داوطلبان بسیجی و سپاهی هستند و براساس ایثارگری داوطلب می‌شوند، شخصیّت این سریال سربازی است که برحسب وظیفه جلو می‌رود (ایران۳، ش۲۷۲۹‏/۱۳‏)
ترکیبات دیگر: سلام سپاهی

معنی سپاهی | فرهنگ جامع زبان فارسی