وضعیت: «در حال تأیید»
ستوده sotude, su-, se- [گونۀ دیگر: استوده؛ جمع: ستودگان]
(صفت) ۱. (کسی، چیزی یا امری) که به سبب داشتن ویژگی‌های مطلوب و دلخواه یا آثار و نتایج مفید، پسندیده است و تحسین و ستایش می‌شود ؛ بستوده۱.
ق۴. این شراب ستوده آن وقت بود که تلخ بود و خوش‌طعم بود و سبک‌رو بود و به قوام معتدل بود نه تنک و نه سطبر و خوش‌بوی بود (اخوینی، ۱۶۶) ║ مالک گفت: یا اهل عراق، شمااید ستودگان و سواران و مردان. بازآیید که امیرالمؤمنین شما را همی خواند (بلعمی۲، ۴/۶۴۵) ║ ق۵. اگر خواهی که ستودۀ مردمان باشی بران کس که خرَد زو نهان باشد نهانِ خویش آشکارا مکن (عنصرالمعالی، ۵۴) ║ نشد جز به تو پادشاهی ستوده/ نشد جز به تو شهریاری مشهر (عنصری۱، ۴۵) ║ ق۶. وداع وطن و رنج غربت به نزدیکِ من ستوده‌تر از آن که حَسَب و نَسَب در مَنْ‌یزید کردن و دشمنی را که همیشه از ما کم بوده‌ست تواضع نمودن (نصرالله منشی، ۱۹۵) ║ ق۷. هرگاه که از کودک خویی نیک و کاری ستوده ظاهر شود، باید که برای آن وی را گرامی دارد و پاداش دهد بدان‌چه شاد گردد و میان مردمان بستاید (مؤیّد خوارزمی، ۳/۱۵۱) ║ ق۸. بعد از او اتابک مظفرالدین تکله بن زنگی وارث تاج و تخت پدر گشت، و در حفظ ممالک و ضبط مصالح بر شیوۀ ستودۀ آباء کرام استمرار نمود (رشیدالدین فضل‌اللّه۱۵، ۵) ║ ق۹. بی تکلّف صیت باقی جز به آثار ستوده و افعال حمیده ممکن نگردد (حافظ ابرو۴، ۱/۸۱) ║ ق۱۰. نادیده جور او ز وفا لاف‌ها زدیم/ نتْوان نمود ترک ستایش ستوده را (نظیری، ۲۳) ║ ق۱۱. در خامشی گریز که اهل کمال کرد/ این شیوۀ ستوده بسی بی‌کمال را (صائب، ۱/۳۴۶) ║ ق۱۲. ستوده‌ترین تدبیر آن است که در ساعت سوم فطور کنند به نان و عسل تا معده را جلا دهند و پاک کند و مهیّا سازد بر هضم غذای کثیر (ارزانی، ۳/۹۶۵) ║ ق۱۳. چند سال قبل از این آصف‌الدوله او را به لکهنو طلب فرموده و نیابت خود را به تکلیف و اصرار به او داد. با اینکه مدام کاره آن کار بود، به نهج ستوده به تقدیم رسانید (عبداللطیف شوشتری، ۳۶۶) ║ ق۱۴. پس از چندی به موجب تمنای اهالی دارالسلطنۀ تبریز به آذربایجان رفت و اینک در آن خطه با مشربی پاک و مشیی ستوده به تدریس علوم و ترویج احکام قیام می‌نماید و اهتمام می‌فرماید (اعتمادالسلطنه، ۱/۲۳۷) ║ ۱۳۲۹ش. آنچه از اخلاق ستوده در مدرسه گفته شود در محافل خصوصی و عمومی، تئاتر، سینما، قهوه‌خانه‌ها، خلاف آن را در معرض مشاهده می‌آورند (مخبرالسلطنه، ۱۲۴) ║ ۱۳۴۴ش. آیا همراهی با دوستی که فکرش متین و عقلش رزین و دانشش مبرهن و راهنمائیش پسندیده و اعمالش به خیر و کردارش ستوده باشد نکوتر است یا معاشرت با رفیقی بدزبان و ژاژخای و قلّاب و خائن و بدنام و بی‌آبرو (شهری۶، ۲/۵۵۴) ║ ۱۳۷۲ش. هیچ‌کس به گمانم در هیچ جا و هیچ زمانی بدین پایه ستوده و دوست‌داشتۀ مردم نبوده‌است (به‌آذین۱، ۲/۲۲۹)
۲. (خداوندی) که او را می‌پرستند و از او شکرگزاری می‌کنند ؛ بستوده۲.
ق۴. او آن خدای است که بفرستد باران، ازپس آنک نومید شدند و بپراگند باران خویش را، و اوی نگاهدار ستوده است (قرآن پارس، ۲۵۰) ║ ق۵. هرکه برگردد از حق زیان او را دارد نه خدای را زیراکه خدای است که او بی‌نیاز است و ستوده و سزای ستایش (سورآبادی۱، ۴/۲۵۴۵) ║ ق۶. وی است فرستاده به ما از خداوند حکیم ستوده (ابوحفص نسفی، ۲/۹۰۴) ║ ق۹. او راست هرچه در آسمان‌هاست و آنچه در زمین است و او خدائی است بی‌نیاز و ستوده مستحقّ آنکه وی را حمد کنند (ابوالمحاسن جرجانی، ۶/۲۲۰)
۳. پیش از اسم می‌آید، صفت مرکب می‌سازد و در مجموع بر کسی دلالت می‌کند که از نظر آن اسم قابل تحسین و ستایش است.
ق۴. همان کن که بیدار شاهان کنند/ ستوده‌تن و نیک‌خواهان کنند (فردوسی، ۲/۹۸) ║ ق۵. ای خسرو مبارک و صدر بزرگوار/ وی شاه بنده‌پرور و میر ستوده‌سان (ازرقی، ۸۲) ║ خواجۀ سیّد ستوده‌هنر/ خواجه پاک‌طبع پاک‌نژاد (فرّخی، ۴۲) ║ ق۶. زهی ستوده‌صفت شهریار کشورگیر/ زهی خجسته‌سیَر پادشاه دشمن‌مال (امیر معزی، ۴۳۸) ║ عدل و انصاف جهان‌دار جز به واسطۀ ولاة کاردان نیکوسیرت و متصرّف ستوده‌عقیدت پسندیده‌طریقت میسّر نگردد و جهانیان را شامل نشود (منتجب‌الدین بدیع، ۳۰) ║ ق۷. از عادات ملوک زمان و سلاطین روزگار یکی آنست که به جهت مؤانست خویش ندیم لطیف‌طبع خوش‌محاورۀ خوب‌اعتقاد رائق‌منظر ستوده‌مخبر مهیّا دارند (عوفی۱۱، ۱۹۳) ║ گزیده سامان آن خواجۀ حمیده‌سیَر/ فریضه‌فرمان آن صاحب ستوده‌سنن (همگر، ۳۲۸) ║ ق۸. نام من زآن ستوده‌کیشان باد/ حَشرِ من درمیان ایشان باد (امیر خسرو۳، ۲۰) ║ ای ملک نیک‌رای ستوده‌ذات عالی‌صفات خواطر سادات این بقعۀ خیر و قلوب مجاوران این روضۀ منوّره ملتفت حال تو اند (سیف هروی، ۵۵۴) ║ ق۹. امرای ترخان و سرکشان توران جمله دولت‌صفت مِیل آن قرّة العین سلطنت نمودند و آن شاهزاده خسروی بود زیبامنظر و ستوده‌محضر (دولتشاه، ۴۷۴) ║ هر پادشاهی که در ولایت ماوراءالنهر رایت شوکت و حشمت برمی‌افراشت، حکومت آن سرزمین بر آن خاندان ستوده‌آیین مسلّم و مقرّر می‌داشت (میرخواند، ۶/۵) ║ ق۱۰. خلیفة الخلفا نیز جمیع جهات که در این جهاد ستوده‌جهات غنیمت غازیان با دین و داد شده بود از روی خلوص اعتقاد به پایۀ سریر خلافت‌مسیر آورد (امینی هروی، ۱۱۲) ║ ق۱۱. شعلۀ غضبِ قیامت‌لهب شهریارِ عالی‌نسبِ ستوده‌حسب زبانه کشیده از مبارزان موکب نصرت‌نشان سوندوک بیگ قورچی‌باشی و بدر خان و شاهقلی سلطان استاجلو را با گروهی از عساکر ظفرشعار به تسخیر قلعۀ کیش مأمور فرمودند (اسکندر بیک، ۱/۱۳۵) ║ ق۱۲. مقرر گردید که فرزند ارشد نامدار آن نصرالله میرزا با عمال ستوده‌اعمال دفترخانۀ همایونی و نظرعلی خان ندیم خاصۀ صاحبقرانی به عنوانِ استقبال عازم گردیدند (محمد مروی، ۲/۷۳۲) ║ ق۱۳. گرفت دولت و دین قوّت و قوام دگر/ ز رای خواجۀ صافی‌دل ستوده‌گهر (سروش، ۱/۲۴۷) ║ ق۱۴. منّت خدای را، جلّت قدرته، که این علامت بلکه این کرامت در عهد سلطنت این خسرو پاک‌نهاد ستوده‌اعتقاد روی داد (اعتمادالسلطنه، ۱/۱۷۰) ║ ۱۳۳۰ش. گشاده‌دست و گشاده‌دل و گشاده‌جبین/ ستوده‌خوی و ستوده‌رخ و ستوده‌لقاست (بهار، ۱/۲۱۲)
ستوده داشتن
چیزی یا امری را از نظر ویژگی‌ها، امتیازات یا فواید آن پسندیده و مقبول دانستن.
ق۴. بدیشان چنین گفت کاین کارکرد/ ستوده ندارند مردانِ مرد (فردوسی، ۲/۷۹) ║ ق۶. قانون علاج زهرها ... قومی گفته‌اند پلیدی خروس اندرحال بباید داد، زهر را به به قی برآرد. و چهار درم‌سنگ بارزد و یک درم‌سنگ مُر در شراب ستوده داشته‌اند (جرجانی۱، ۶۲۸) ║ داناآنِ ما درگذاشتن را از گناه ستوده داشته‌اند و دربابِ گناه‌کارِ بزرگ عفو روا نداشته‌اند (محمد بخاری، ۱۳۳) ║ ق۷. از جملۀ دبیران که در دیوان‌های انشا به صناعت کتابت مخصوص بوده‌اند و ایجاز و اختصار را در کلام محمود و ستوده داشته‌اند [دبیر طاهر ذوالیمینین بود] (عوفی۱۱، ۱۳۵)
ستوده یافتن از چیزی
ضبط غریب و احتمالا نادرست است. نسخۀ متاخر ملک «ستوده آید» دارد و نسخه کهن فاتح «... با آن و غذا ستوده باید». احتمالا همین صورت اخیر باید صحیح باشد؛ جای دیگر هم ستوده را به عنوان صفت غذا آورده‌است: غذاهایِ ستوده خورَد چُن گوشتِ جوژه ... (۶۵۴).
ق۴. علاجِ وی ازاول رگ زدن بُوَد ... و طعام‌های زودگوار خوردن تا از آن غذا ستوده یابد چُن نانِ حواری و گوشتِ مرغ خانگی ... و بینی را به روغنِ بُنفش تعهّد کردن چنانکِ به باب مالیخولیا و جُذام یاد کردم (اخوینی، ۶۰۶)