ستیزه

وضعیت: «در حال ویراستاری»
ستیزه ‎setize‎ [گونۀ دیگرِ ستیز؛ فعل همایند: برانگیختن، بردن، کردن، نمودن]
⇐ ستیز.
ق۴. رستم پیغام فرستاد به کی‌کاوس که همی‌ترسم اگر ایشان را بشکنم، ایشان به ستیزه تو را زجر [کنند] (بلعمی۱، ۶۰۱) ║ چون گویند او را بترس از خدای، بگیرد او را ستیزه به بزه، بسنده است او را دوزخ و بد است بسترگاه (تفسیر طبری، ۱‏/۱۳۲‏) ║ به گیتی همه تخم زفتی مکار/ ستیزه نه خوب آید از شهریار (فردوسی، ۷‏/۱۶۰‏) ║ ق۵. شهاب است گاه وغا و ستیزه/ سحاب است گاه سخا و مواهب (برهانی نیشابوری: شاعران بی دیوان، ۵۳۷) ║ اگر اول که ما قصد این دیار کردیم و رسول فرستادیم و حجت گرفتیم آن ستیزه و لجاج نرفته‌بودی، این چشم‌زخم نیفتادی (بیهقی۱، ۱۶) ║ بوسهل بسیار اضطراب کرد و وزیر را یار گرفت و شفیعان انگیخت، و هرچند بیش گفتند، امیر ستیزه بسیار کرد (بیهقی۱، ۸۷۷) ║ اما تو گناهی مکن که ترا عذر باید خواستن. پس اگر اتفاق افتد که ترا از کسی عذر باید خواستن از عذر خواستن ننگ مدار تا ستیزه منقطع شود (عنصرالمعالی، ۱۵۳) ║ زمانه رغم مرا ای به رخ ستیزۀ ماه/ خطی کشید بر آن عارض سپید سیاه (فرّخی، ۳۵۵) ║ ق۶. و مرید باید که هیچ کس را مخالفت نکند اگرچه داند که حق به دست اوست و به‌ظاهر چنان نماید که موافق اوست و هر مریدی که در وی ستیزه و لجاج و پیکار بود از وی هیچیز نیاید (ابوعلی عثمانی، ۷۳۷) ║ نگاه کند تا وی را بر غیبت چه می‌دارد، اگر از وی خشمگین باشد به سببی، باید که بداند که برای خشم کسی خویشتن را به دوزخ بردن از حماقت است، که این ستیزه با خویشتن برد (بحر الفوائد، ۲۶۳) ║ ق۷. و اصل قبیله آن باشد که در قرانی یا دوری شخصی برخیزد و ملک بگیرد و خلق را رعیت خویش کند و از مردم خراج بستاند، و هر که فرمان او نبرد قهر کند و هیچ کس با او به ستیزه برنیاید. پس این شخص را صاحب‌قران خوانند (مجمل الحکمه، ۳۳۰) ║ آن گل سوری، ستیزه‌یْ گل دکانی باز کرد/ رنگ‌ها آمیخت، اما نیستش بویی از آن (مولوی۱، ۴‏/۱۹۱‏) ║ ق۸. تو این ستیزه و ناز و عتاب و شوخی را/ اگر به‌ترک بگویی چه کار دانی کرد؟ (اوحدی، ۱۴۹) ║ بعد از او اتابک قطب‌الدین طغرل بن سنقور که پادشاهی هنرمند هنرپرو بود به جای او بنشست، اما زیادت تأییدی نداشت و ستیزۀ روزگار با اهل هنر امروزینه نیست (رشیدالدین فضل‌اللّه۱۵، ۵) ║ ق۹. و همگنان را یقین گشت که کار این دولت روزافزون امری است آسمانی و حاصل ستیزه و عناد با آن خسارت است و پشیمانی (شرف‌الدین یزدی، ۲‏/۱۰۵۹‏) ║ ق۱۰. ز هجوم وحشیانم شده متفق سپاهی/ که ز خسروی چو مجنون به ستیزه باج خواهم (محتشم، ۲‏/۱۰۴۵‏) ║ ق۱۱. تا فلک را ستیزه باشد رسم/ تا جهان را ستم بود آیین ـ با محب تو دهر بر سر لطف/ با عدوی تو چرخ بر سر کین (شفائی، ۱۱۸) ║ لشکریانش اسب را خالی دیده تصور نمودند که او کشته شده، لاجرم ترک ستیزه کرده رو به وادی گریز نهادند (معصومی، ۲۴) ║ ق۱۲. بانگ کلاب با مَه تابنده تازه نیست/ خفّاش را ستیزه به خور باستانی ا‌ست (حزین، ۶۵۸) ║ أَلَدُّ الخصام: ستیزه‌ترین (قرآنِ ۱۲۹: فرهنگنامۀ قرآنی، ۱‏/۲۲۹‏) ║ از آن روز یلنگتوش اشتهار یافته اکثر اوقات در میان قندهار و غزنین به سر می‌برد و چون مکرر به خراسان شتافته و ستیزه‌های سپاهیانه نموده توان گفت که شاه‌عباس از او در حساب بوده (محمد هادی، ۴۶۸) ║ ق۱۳. و نتیجه‌ای که از این ملاقات مستلزم‌الاعتنا در میان اهل پولیتیک معلوم گردید، اتفاق کردن آن سه ایمپراطور معظم بود برای بقا و ابقای صلح و صلاح در فرنگستان. به این معنی که قرار دادند هرگاه یکی از دولت‌های فرنگستان بخواهد با دیگری آغاز به ستیزه و جدال کند آن‌ها را از جنگ ممنوع دارند (اختر، ۱‏/۲‏) ║ هرچه از مردی تو برشمرند/ نیست جای ستیزه و انکار (سروش، ۱‏/۲۸۹‏) ║ ق۱۴. سلطنت به اختیار شخصی نیست که هر کس به آن قائل شود. این رتبه مخصوصاً بسته به افاضۀ الهی است که در میان چندین کرور نفوس یک نفر برانگیخته می‌شود، پس با چنین کسی نباید طرف شد و با او جسارت نباید کرد که ستیزۀ با سلطان، مثل ستیزۀ با قهر و غضب الهی است (اعتمادالسلطنه۴، ۱۴۱) ║ ۱۳۱۲ش. چنان بی‌عاطفه به من نگاه می‌کرد و خشن حرف می‌زد که گوئی آن همه راز نگفتنی را از چنگ من ربوده و نابود کرده! دیدم حالا موقع ستیزه نیست، به تمنّا و تضرّع درآمدم (حجازی۲، ۲۳۹) ║ ۱۳۴۰ش. روایت چنین رسیده که وسوسه مانند حمله کردن سگ است؛ اگر به او اعتناء شود، ستیزه‌تر می‌گردد و اگر بی‌اعتنائی شود، دور می‌شود (دستغیب، ۲‏/۴۵۳‏) ║ ۱۳۴۴ش. در نتیجه برای تعریف طبقه و تفکیک طبقات از یک‌دیگر باید باید مانند فیلسوفان اجتماعی قرن گذشته، بر عامل مالکیت، مخصوصاً مالکیت وسایل تولید و قدرت ناشی از آن و نفرت یا ستیزه‌ای که براثر آن مالکیت در میان مردم می‌افتد، تأکید کرد (آریان​پور، ۲۰۱-۲۰۲) ║ ۱۳۷۰ش. پرخاش و ستیزه و مشاجره و آشفتگی روزانه، در وضع سلامت انسان منعکس می‌شود (خوشدل، ۳۲۱) ║ ۱۳۹۱ش. او به‌طور خاص ستیزۀ مستقیمی با این نظر کانت پیدا کرد که دولت و کلیسا هیچ ربطی با یکدیگر ندارند. برای هگل کلیسا و دولت نمی‌توانند از هم جدا شوند (میثم سفیدپوش: کتاب ماه فلسفه، ش ۵۵‏/۴‏) ║ ۱۳۹۹ش. اخوان ثالث عصر جدید را به شکل ملموسی تجربه کرده و به خدمت‌هایی که تمدن نو به انسان نموده واقف است، اما آنجا که قرار است به خاطر نوگرایی، انسان و حرمت‌های انسانی تحت‌الشعاع قرار گیرد، به‌شدت ابراز تنفر می‌کند و در کنار دیگر پدیده‌های ناخوشایند و ظالمانۀ اجتماعی، با آن نیز به ستیزه برمی‌خیزد (قبادی و پوررجبی: ادبیات فارسی (دانشگاه آزاد مشهد)، ش۶۷‏/۳۳‏)
به‌ ستیزه «در حال تأیید»
۱. ← به‌ ستیز‏۳.
ق۵. اگر اندر آن خانه کسی باشد که مر شما را گوید: بار نیست، بازگردید و لجاج مکنید و بر در آن خانه به‌ ستیزه فرومنشینید (تفسیر عشر، ۳۵۸) ║ ق۷. دل را به ستیزه سنگ می‌داد/ رخ را ز طپانچه رنگ می‌داد (امیر خسرو۲، ۹۳) ║ ق۱۰. ز هجوم وحشیانم شده متفق سپاهی/ که ز خسروی چو مجنون به ستیزه باج خواهم (محتشم، ۲‏/۱۰۴۵‏)
۲. ← به‌ ستیز‏۱.
ق۵. ضرار مادر بر فرزند آن بود که فرزند جز شیر وی نستاند و مادر شیر ندهد، گوید که دایه گیر. و نیز پدر به‌ ستیزه گوید: نخواهم که او را شیر دهی که من خود دایه‌ای بیارم. و نیز آن بود که در حق مادر تقصیر کند تا فرزند ضایع ماند (سورآبادی۱، ۱‏/۲۰۰‏) ║ ق۶. در حدیث ثابت قیس آمده است که آن خرماستان در کابین زن خود کرده و چون میان ایشان کراهیتی می‌بود هم بر آن خرماستان خلع کردند و او آن را بازستد و به ریا میوۀ آن را صدقه کرد و چنان نمود که به ستیزه بازستده است و بدان حاجتی نداشته است (معین‌الدین نیشابوری۱،۱، ۵۳۹) ║ ق۷. با سگ کوی خود مرا یک‌شبه هم‌قلاده کن/ تا به ستیزه نشکنم نرخ کمال خویش را (اسفرنگی، ۶۰۷) ║ ق۸. سخنم گرچه که دُرّی‌ست گران‌مایه ولیک/ به‌ ستیزه نکند آن بت رعنا در گوش (ابن یمین، ۲۵۳)
۳. ← به‌ ستیز‏۲.
ق۶. بیار باده و زلفت گره مزن به‌ ستیزه/ که فتنه از گره زلف تو زخواب درآمد (عطّار۳، ۲۲۶) ║ ق۷. دل‌ها به ستیزه خست نتوان/ قاروره به ره شکست نتوان (امیر خسرو۲، ۱۶۴)