وضعیت: «در حال ویراستاری»
سمع sam' [جمع: اسماع؛ فعل همایند: کردن]
(اسم) ۱. *یکی از حواس پنج‌گانه که امکان دریافت و تشخیص صداها را برای انسان و بسیاری از جانوران فراهم می‌کند؛ شنوایی ؛ سماع ۹(samâ’).
ق۴. برابرِ سولاخ گوش دو زیادت است و بعضی مشرّحان آن را زیادت نخوانند کی عصب خوانند، و حس سمع بدان دو زیادت بُوَد اعنی آگاهی یافتن از اصوات و نَغَم (اخوینی، ۷۳) ║ ق۵. سمع و بصر و دیگر حواس‌ها به وی منور گردند (مستملی، ۱/۸۲) ║ ق۶. مدارک لذّات بدنی حواس خمس است و آن شمّ و ذوق و لمس و بصر و سمع بوَد (ابومحمد نجار، ۱۴۷) ║ ق۷. آمده‌ایم تا شما را به خدای عزّوجلّ دعوت کنیم و راه رشاد به شما نماییم، و از پرسش بتان که سمع و بصر و نطق ندارند منع کنیم (عوفی۵، ۱۶۰) ║ ق۸. زوج پنجم دماغی ... بعضی از آن از طرفِ پیش می‌آید و در سوراخ گوش نفوذ می‌کند و با جزوی از غشاء صلب دماغی مختلط می‌شود و مثل غشایی بر صماخ منبسط می‌شود و حسّ سمع به آن است (ابوالمجد بیضاوی، ۱۵۱) ║ ق۹. صاحب خِرَد داند که حاسه سمع و بصر از حواس انسانی مرتبۀ علیا دارد (میرخواند، ۱/۱۰) ║ ق۱۲. دوم از آن پنج حسّ ظاهر، قوّه سمع است. و موضع آن، عصبِ مفروش بر سطح صماخ است (عقیلی خراسانی۱، ۱/۱۰۰) ║ ق۱۳. هر مولود که نخست به وجود آید همچنان بر فطرت اصلی باقی است تا خواص حواس جلوۀ بروز کند و سمع و بصر خاصیت و اثر نماید (قائم‌مقام۱، ۲۶۴) ║ ق۱۴. این ملک‌زاده، بنامیزد، مانند سر است/ که بُوَد مرکز هوش و خرد و سمع و بصر (ادیب‌الممالک، ۲/۲۲۸) ║ ۱۳۳۵ش. این خاصیت در سمع و بصر در اثر آنست که این دو قوه چون از قوای عالیه نفسند به مقام تجرد او نزدیک‌ترند و بهره‌ای از تجرد وی دارند (الهی قمشه‌ای، ۱/۱۰۶) ║ ۱۳۵۶ش. حاسۀ سمع او از آن نقصان پذیرفت، بعد از آن چون سلطان علم و ورع و دیانت و نزاهت نفس او بدانست، عذرها خواست و مال‌ها بخشید، این امام قبول نکرد و به عذر خوش‌دل نشد (باستانی پاریزی، ۱۴۰)
۲. * اندام شنوایی در انسان و بسیاری از جانوران که وظیفۀ آن دریافت امواج صوتی و انتقال آن به مغز برای درک صداها است؛ گوش.
ق۵. ما بصیریم و ما را بصر است و بصر ما حدقه است و ما سمیعیم و ما را سمع است و سمع ما اذن است (مستملی، ۱/۳۵۸) ║ ق۶. دیده را بینایی داده است و دماغ را شمّ داده است و سمع را سماع داده‌است و لسان را نطق داده است و دست را گیرایی داده است (احمد غزالی۲، ۱۶۱) ║ ق۷. ز استخوانی و پیهی و گوشتی پیدا/ زبان ناطق و سمع و بصر تواند کرد (قمری آملی، ۱۴۴) ║ بنگر چگونه اعضای ظاهر او را قسمت کرده است، و جناح او برویانیده و دست و پای بیرون آورده، و سمع و بصر او شکافته، و در باطن او اعضا و آلات غذا را تدبیر فرموده چنانکه در دیگر حیوانات (مؤیّد خوارزمی، ۴/۵۵۰) ║ ق۸. با مدّعی بگوی که ما را مگوی وعظ/ کآگنده‌ایم سمع نصیحت‌نیوش را (اوحدی، ۷۷) ║ ق۹. تو در میانِ صحابه نشستۀ من یک‌یک به زبان جبرئیل به سمع شریف تو فروخوانم (معین‌الدین فراهی، ۱۱) ║ ق۱۰. چون این خبر در دارالسلطنۀ تبریز قرعِ سمعِ اشرف اعلی گردید آن‌حضرت چنانچه مذکور شد در تبریز قشلاق اختیار فرمودند (جهان‌گشای خاقان، ۵۲۴) ║ ق۱۱. گاهی به صورت اسما و الفاظ و حروف و اصوات برآمده، به وساطت تموج جسمی لطیف رطب سیال مانند هوا - که منضغط باشد میان قارع و مقروع یا قالع و مقلوع - مقاوم و متکیف شود به کیفیت صوت، و متشکل به مقاطع حروف، از راه سماع داخل دروازۀ سمع شده، هوای راکد محصور در تجویف صماخ را متحرک سازد (میر داماد۱، ۱۲۴) ║ ق۱۳. خبر رفتن خان سترک و خاقان بزرگ برسرِ ارومی و محاصرهٔ آن قلعه مقروعِ سمع وی گردید (رضاقلی خان، ۹/۳۵)
۳. *گوش کردن ؛ ← استماع۱.
ق۵. هاجر برخاست و همی‌نگریست تا از آن کوه‌ها کدام است که به زمین نزدیکتر است، آنگاه برخاست و بر کوه صفا شد و سمع کرد و گوش نهاد تا هیچیز شنود و یا هیچ‌کس را بیند (اسفراینی، ۳/۱۱۶۸) ║ ق۶. در مقام سمع و طاعت هردو یک‌سان/ شیر شادُرْوان و شیر مرغزارت (انوری، ۱/۳۸) ║ ق۷. در بالای صفّه جایکی می‌باشد، آن جایگاه می‌نشیند و سماع سمع می‌کند (مناقب اوحدالدین، ۹۹) ║ ق۸. آن عزیز همواره به شرب خمر و سمع زمر مشغول، و ازاین معنی غافل که ریاست و مهتری جز به دادگستری حاصل نگردد (رشیدالدین فضل‌الله۶، ۳۳) ║ ق۱۰. فرمود که شاید من دیگر بار حج نکنم، و امر کرد به سمع و طاعت هر امیری که به کتاب الله دعوت کند (خنجی۲، ۳۷۳) ║ ق۱۳. دیگر دو خانۀ رقص و نقل شعبده‌بازی است که «پلی هوس» گویند. درجات دارد، و به حسب قرب و بعد و اشراف بر تماشا و سمع سازها، بهای نشیمن آن درجات مقرر است (میرزا ابوطالب، ۷۴)
۴. (*در مورد معارف دینی و الهیاتی) شنیدن آنها از قول شارع و پذیرش یا اثبات آنها بر پایۀ آن قول، بدون دخالت دادن عقل یا قیاس ؛ قس: دلیل نقلی؛ سمعی۱.
ق۵. دیدار خدای عزوجل به عقل روا داشتند و به سمع واجب داشتند یعنی اگر شریعت نیامدی نگفتمانی که دیدار خدای عزوجل لابد واجب است و نه نیز گفتمانی که ممتنع است (مستملی، ۱/۳۸۱) ║ ق۶. ما در صفات الله بر مجرد سمع اقتصار می‌کنیم، و اگر خواهیم که در شیوۀ اعتقاد در صفات الله از مقام سمع قدم فراتر نهیم نتوانیم، هرچه خدا و رسول گفت برپی آنیم (میبدی، ۳/۲۸۲) ║ ق۹. به سمع معلوم می‌گردد که عقاب کفّار مؤبّد خواهد بود و در عقل دلیل نیست (ابوالمحاسن جرجانی، ۱/۳۳۸) ║ ق۱۱. اهل سنت گویند که واجبات تمام به سمع ثابت گردد (خالقداد۲، ۱/۶۵)
۵. *شنیدن ؛ ← استماع۲.
ق۵. درست نیاید که کسی گوید لَونِ فلان از سمع من غایب است؛ زیراکه *سمع لون محال است (سورآبادی۱، ۱/۲۸) ║ ق۶. اکثر نظر ایشان و سمع ایشان، و خنده و گریستن ایشان، و نشست و خاست ایشان، و خوردن و خفتن و آشامیدن ایشان، و بودن ایشان در دنیا، و جمع و منع ایشان هم ازروی بینایی است (ژنده‌پیل۳، ۲۱۸) ║ ق۸. آلات فکر و اندیشه یک عضو است، لکن اثر آن به نفْس و همۀ بدن می‌رسد، به موجبی که آلت سمع گوش است و خوشی آواز به نفْس و همۀ بدن می‌رسد (رشیدالدین فضل‌الله۹، ۱۳۶) ║ ق۹. آنچه به سبب سوء مزاج آلات سمع بود، علامتش دردی بود بی گرانی و تمدد، و اگر سرد بود از سردی‌ها زیاده گردد و اگر گرم بود به ضد این بود و حرارت و سوزش محسوس گردد، و اگر خشک بود علامتش لاغری روی و در گود افتادن چشم‌ها و تقدم تعب و ریاضت و بی‌خوابی (غیاث المطبّب، ۳۵۰) ║ ق۱۰. اوصاف عسس ... پنجم آن که سمیع باشد تا صمم او را از سمع اصوات و فهم کلام مخاصمان در شب‌ها محروم نسازد (خنجی۲، ۲۱۳)
۶. حدیث ؛ ← سماع۶.
ق۱۳. احادیث مرویه هرچند جملگی بالاتفاق طاهر و طیّبند اما بعداز نقل و حکایت و سمع و روایت حکم مفترع و ثیّب خواهند داشت (قائم‌مقام۱، ۲۳)
بر سمع (کسی) گذرانیدن (بر: به)
سببیِ بر سمع (کسی) گذشتن.
ق۶. این فصلِ جزل کی در صورتِ هزل بود، بر سمعِ شهریار از آن گذرانیدم تا زور و افترا و زرق و افتعالِ زنان بر رایِ اعلی روشن گردد (ظهیری، ۱۱۰) ║ این قصّه به سمعِ اعلیِ شاه، اسمعهُ اللّه المسارَّ، از بهرِ آن گذرانیدم تا معلوم و مقرّر شود کی خارِ فتنه مادّتِ تشویشِ مُلک و دولت باشد (ظهیری، ۲۰۳) ║ آن تجاسر یافتم کی در خلوت اندیشهٔ او مهتر بر سمع او گذرانیدم و شرح رشد و تجانب و فضل و کفایت و هنرمندی و ظرافت و جمال و اصالت و مردانگی و شهامت قرّة‌العین فلان دادم (میهنی، ۱۰۵)
بر سمع (کسی) گذشتن
← به سمع (کسی) رسیدن.
ق۶. قصهٔ عشق من و آوازهٔ دیدارِ تو/ هر زمان بر سمعِ سلطان معظم بگذرد (جبلی، ۲/۵۲۷) ║ ق۷. همانا حکایت بحری با وزیر به شما نرسیده باشد و آن داستان بر سمع شما نگذشته (فرائد السلوک، ۳۴۳) ║ ق۸. اگرچه در ذاتش طینتِ استعداد قبول علم و عمل سرشته بود، کلام حکمت و فواید علمی بر سمعش کمتر گذشته بود (نظام تبریزی، ۲۰۸)
به اسماع (کسی) رسانیدن
⇅ به سمع (کسی) رسانیدن.
به سمع (کسی) آمدن (به: در؛ آمدن: درآمدن، فروآمدن) (گاه «قبول» یا کلمه‌ای مانند آن، که دلالت بر پذیرش و رضایت دارد، به «سمع» اضافه می‌شود و مجموعاً بر موافقت شنونده با موضوع سخن دلالت می‌کند)
← به سمع (کسی) رسیدن.
ق۵. چون عارف را معرفت حال گردد ... خلق پندارند با ایشان است و او با ایشان نه. به چشم به خلق می‌نگرد لکن خلق را نبیند؛ و آواز خلق به سمع او آید لکن از خلق نشنود (مستملی، ۴/۱۶۵۳) ║ ق۶. ارباب معانی گفتند سخن که شنیدنی بود اول به سمع بنده فروآید، آن‌گه به منزل فهم رسد (میبدی، ۱/۲۷۷) ║ اگر صوتی بیگانه به سمع درآید و قصد دل کند، توحید که دربان دل است آن را در دل نگذارد و سمع به آب استغفار بشوید (میبدی، ۱۰/۶۳۴) ║ ق۷. شیخ اجلّم بارها به ترک سماع فرمودی و موعظه‌های بلیغ گفتی و در سمع قبول من نیامدی (سعدی۲، ۹۵) ║ ق۸. ما را همه قول مطرب آمد در سمع/ بی زلف پریشان نشود خاطر جمع (عماد فقیه۱، ۳۹۰) ║ ق۱۰. نمی‌دانم چه می‌آمد به سمعش/ که بود آن وجد و حالت گرد شمعش (اهلی، ۵۸۲) ║ ق۱۱. ابراهیم‌خلّتی که سخنان دل‌پذیر و نکات بی‌نظیرش با جهان‌جهان معنی و نزاکت از مطلع تا مقطع به سمع مستمعان می‌آمد (فخرالزمانی، ۵) ║ ق۱۳. هرچند همراهان ... بیان حال آن بیابان نمودند که تمام لم‌یزرع و بی‌آبادی است به سمع قبول استانلی نیامده روانه گردید (ایران۱، ۱/۵۳۵) ║ ۱۳۸۲ش. به سمع ما صوت مستأصلی می‌آمد که اوج می‌گرفت و دوباره حضیض می‌یافت (ابوتراب خسروی، ۲۰۳)
به سمع (کسی) رسانیدن (به: در، سمع: اسماع، رسانیدن: رساندن)
سببیِ به سمع (کسی) رسیدن.
ق۵. مگر آنچه تو با من در راه می‌گفتی، دیوار شنید و به سمع او رسانید (نظام الملک، ۱۰۶) ║ ق۶. بعضی بزرگان کلمات حِکَم به واسطهٔ قلم از زبان حیوانات و بهایم به اسماع رسانیده‌اند (راوندی، ۴۰۷) ║ ق۷. به سمع خواجه رسانید اگر مجال بود/ همین قدر که دعاگوی دولت اویم (سعدی۳، ۶۱۸) ║ ق۸. پادشاه ابقا بر این نسق پیغام‌ها درشت و به اسماعِ ایلچیان شاهزاده براق رساند (سیف هروی، ۳۰۸) ║ ق۹. خبر مذکور در سمع مسند عالی رسانیدند به کوچ متواتر در فتح‌آباد آمد، خلق فتح‌آباد را که با سلطان پیوسته بودند گوشمال داد (سیهرندی، ۱۷۷) ║ شرح این مقال و فصل این اموال و افعال و قیل و قال بدخصال ابورجا در سمع مبارک حضرت فیروزشاه رساند (شمس عفیف، ۴۸۴) ║ ق۱۰. جمعی از اهل سعایت این حکایت را به سمعِ میرزاشاهرخ رسانیدند و مزاج او را منحرف گردانیدند (فخرالدین صفی، ۱۰۲) ║ ق۱۱. آخر این راز به السنه و افواه افتاد، بعضی از اهلِ غرض این معنی را به سمعِ رای ساهسی رسانیدند (معصومی، ۱۲) ║ ق۱۲. منهیان اخبار به سمع اقدس رسانیدند که اشرف شاه در فارس جمعیت فراوان فراهم آورده، ارادۀ سر اصفهان دارد (محمد مروی، ۱/۱۲۰) ║ ق۱۳. در مهام مقرّره و امور محوّله به خود مطالب لازمه را به سمع ایشان رسانده موافق قانون مقرّره و قاعدهٔ معموله حق و حساب با عرض حضور همایون جواب بازیافت می‌دارند (دولت علیّه، ۲/۸۵۷) ║ ق۱۴. بنا بر وقایع غیرمترقبه که اسباب پریشانی خاطر شده و به سمع مشیرالدوله هم رسانیده‌اند آمدن شما به مدرسه خوب نیست (فروغی۱، ۲۷۹) ║ ۱۳۲۱ش. مدرس عملیات مجلس چهارم را به شرحِ زیر به سمع حضار رسانید (عبداللّه مستوفی، ۳/۵۶۲) ║ ۱۳۵۴ش. قرار گذاشتند مطلب را به سمع شاهزاده برسانند (احسان طبری۱، ۵۵) ║ ۱۳۶۸ش. اگر استبداد و پادشاهی مستبد داشتند که مطلق‌العنان بوده نمی‌توانستند بالای سخنش حرف بزنند لااقل برایشان این امکان بود که شکوه‌شکایت‌های خود را وسیلهٔ عریضه و افرادی به سمعشان رسانیده طلب استعانت بکنند (شهری۲، ۵/۳۱۶)
به سمع (کسی) رسیدن (به: در، سمع: اسماع)
(درمورد صدا و گفتار) رسیدن آن به کسی و در نتیجه آگاه شدن شخص از آن ؛ بر سمع (کسی) گذشتن؛ به سمع (کسی) آمدن().
ق۵. بر زبان ابومسلم هر چیزی رفته بود، و آن همه به سمع منصور رسیده بود (گردیزی، ۱۲۱) ║ ق۶. چون نصرت اهل اسلام به سمع ابوبکر رسید، سجدۀ شکر آورد (خمرکی، ۱۹۰) ║ ق۷. صدای صیت فضل او به جملهٔ اسماع رسیده است (عوفی۱، ۲/۵۲۱) ║ ق۸. بسوخت حافظ و ترسم که شرح قصّۀ او/ به سمع پادشه کامگار ما نرسد (حافظ، ۱/۳۲۰) ║ ق۹. این سخن نوعی در سمع عین‌الملک رسید، گمان برد که مگر بدین بهانه ما را از هندوستان بیرون آورده تلف خواهد کرد (سیهرندی، ۱۰۹) ║ وقتی که خبر شهادت امیرالمؤمنین علی علیه السلام از کوفه به اسماع اهل مدینه رسید فغان گرفتند (کاشفی۱، ۳۹۲) ║ ق۱۰. می‌رسد گاهی به سمع محرمان حالم ولی/ حال مجنون را اگر لیلی بُوَد سامع، خوش است (اهلی، ۷۶) ║ ق۱۱. ما شنوده‌ایم که شما نیک‌مرداید و مهمان‌دوستی و مهمان‌داری شما مکرّر به سمع پادشاهی رسیده است (عبدالستار لاهوری، ۱۵۳) ║ ق۱۲. این خبر به سمع زکی‌خان رسیده مردمانی که درنزد او جمعیت کرده بودند متفرّق و به اوطان خود رفتند (گلستانه، ۳۳۴) ║ ق۱۳. در استراباد از سمت قبله ابری ظاهر شده به زمین می‌آید بعد به هوا صعود می‌کند و در بین صعود صداهای مهیب از او به سمع‌ها می‌رسد (اعتمادالسلطنه۵، ۳/۱۴۱۹) ║ ق۱۴. صورت حال تاجر به سمع او رسید (فراهانی، ۱۳۸) ║ ۱۳۲۱ش. چند روزی از خاتمه یافتن جنگ نگذشته بود که خبرهای عجیب‌وغریبی ازسمت آذربایجان به سمع رسید (عبداللّه مستوفی، ۳/۴۰۹) ║ ۱۳۴۷ش. اگرچه قول این معبّر بدون هیچ تفاوت شبیه نظرات دیگران می‌نمود، اما در ادای لفظ، تفاوت فاحش به سمع می‌رسید (شهری۴، ۵۹) ║ ۱۳۸۲ش. اخبار این خشونت و به‌خصوص این واقعه حتی به سمع مبارک حضرت مفتاح هم می‌رسد که ایشان فی‌الفور از این وقایع ابراز تکدر و انزجار می‌فرمایند (ابوتراب خسروی، ۷۴)
به سمع کسی رساندن
به سمع (کسی) گذاردن
سببیِ بر سمع (کسی) گذشتن.
ق۶. راست خوهی جست این خروسک که‌گون/ هیچ ندیمی به سمعِ تو نگذارد (سوزنی۱، ۳۴۵)
به سمع (کسی) گذرانیدن
⇅ بر سمع (کسی) گذرانیدن.
به‌سمع‌وطاعت (به: بر)
← سمعاًوطاعةًدو..
ق۵. ما شفاعت امیرالمؤمنین را به سمع و طاعت پیش رفتیم که از خداوندان بندگان را فرمان باشد نه شفاعت (بیهقی۱، ۱۶) ║ ق۶. رسول علیه السلام در زیر صفا بنشست و امیرالمؤمنین علی علیه السلام در زیرِ او بنشست و مردم می‌آمدند و بیعت می‌کردند بر سمع و طاعت (ابوالفتوح، ۲۰/۴۵۰) ║ بنده متشمّر است و ایستاده فرمان‌برداری را تا بدانچ مثال یابد به سمع و طاعت پیش رَوَد (میهنی، ۵۷) ║ ق۷. به سمع و طاعت فرمان اولوالامر را انقیاد نمایید و اگر خود بندۀ سیاه حبشی باشد (فرائد السلوک، ۴۸) ║ ق۹. چون احکام بدیشان رسید به سمع و طاعة قبول کرده کلید دروازها و اختیار خزاین و دفاتر دیوانی را به تمام و کمال تسلیم فرستادگان امیرزاده پیر محمّد نمودند (حافظ ابرو۴، ۲/۳۲۱) ║ یاد آرید پیمان او را آنکه با شما پیمان بست به آن عهدی که خدای بسته است با شما در روز الست یا میثاقی که در لیلة العقبه با حضرت رسالت‌پناه بستید که بر سمع و طاعت بیعت کردید (ملاحسین کاشفی: مواهب علیه، ۱/۳۰۴؛ کتابفروشی اقبال، ۱۳۱۷ش)
به سمع و نظر (کسی) رسیدن
(درمورد برنامه‌های تلوزیونی و مانند آن) پخش شدن آن؛ انتشار آن به وسیلۀ امواج الکترومغناطیسی.
۱۳۵۸ش. در یک‌لحظه، دو آگهی تبلیغاتی حساب‌گرانه اما مثلِ همیشه ابلهانه ... ازسوی نظام حاکم به‌سمع و نظر مردم صحرای ترکمن رسید (ابراهیمی۱، ۶/۲۳)
در سمع (کسی) آمدن
⇅ به سمع (کسی) آمدن.
در سمع (کسی) رسانیدن
⇅ به سمع (کسی) رسانیدن.
در سمع (کسی) رسیدن
⇅ به سمع (کسی) رسیدن.
سمع داشتن
← استماع داشتن.
ق۴. این قصّه گفته آمده است به جایگاه خویش، ولکن به روایتی دیگر سمع داشته آمده‌است، خواستیم که گفته آید (تفسیر طبری، ۴/۸۸۶) ║ ق۹. جهان‌آصفا ازطریق صفا/ حدیثی سمع دارم از مصطفی (ابن حسام خوسفی، ۴۶۰)
سمع دزدیدن
مخفیانه و بدون رضایت یا تمایل دیگران به گفت‌وگوی آنان گوش دادن؛ استراق سمع.
ق۶. ما نگاه داشتیم آن را از هر شیطانی و دیوی ملعون مطرود ... الّا آن‌کس از شیاطین که او سمع دزدد که از پسِ او برود ستاره‌ای روشن (ابوالفتوح، ۱۱/۳۱۴) ║ اکتفا کرد به ذکر بعضی از جهات از جمله تا نگاه دارند او را وحی او را از آنان که سمع دزدیدند از جمله شیاطین (ابوالفتوح، ۱۹/۴۵۷)
سمع کیان
← سمع‌الکیان.
ق۷. خلاصهٔ رسالهٔ اول از طبیعیّات و آن رسالهٔ هیولی و صورت است و آن را سمع کیان خوانند (مجمل الحکمه، ۱۴۷) ║ ق۱۱. اکنون تفصیل مصنفات ارسطوطالیس را ذکر کنیم ... کتاب در سمع کیان، هشت مقاله. کتاب در سماء و عالم، چهار مقاله (ناشناس: تاریخ الحکماء قفطی، ۶۹؛ دانشگاه تهران، ۱۳۴۷ش) ║ ۱۳۱۶ش. سماع طبیعی را سمع کیان نیز می‌گویند. به عقیدۀ فضلای ما این فن را از آن جهت سماع می‌گویند که چون مشتمل بر امور عامۀ طبیعی است اول چیزی است که محصل این علم استماع می‌کند (محمدعلی فروغی: فن سماع طبیعی (ابن سینا)، ۵۳۸؛ امیرکبیر، ۱۳۶۱ش) ║ ۱۳۶۳ش. وحدت صنع خدایی است که در سمع کیان / یک نظام است و منزّه ز کژی و ز بدی است - واحدی را که ز کثرت به تناهی نرسد / نه صباح و نه مساء است و نه امس و نه غدی (حسن‌زادۀ آملی: دیوان اشعار، ۸۳؛ الف. لام. میم، ۱۳۹۱ش)
سمع‌وطاعت
← سمعاًوطاعةًیک..
ق۶. امر عالیت را به خیر و به شر/ سمع‌وطاعت شده جواب فلک (وطواط۱، ۵۰۲) ║ از مهمِات هدی امر تو را/ سمع‌وطاعت از هدی پاسخ شده (وطواط۱، ۶۰۴) ║ ق۷. گفت زن خدمت کنم شادی کنم/ سمع‌وطاعت ای دو چشم روشنم (مولوی۲، ۳/۲۳۲)
ترکیبات دیگر: استراق سمع، قرع سمع (کسی) شدن (شدن: گشتن، گردیدن)، مقروع سمع (کسی) شدن (شدن: گشتن، گردیدن)