وضعیت: «در حال ویراستاری»
سکونت sokunat, -su [فعل همایند: جستن، دادن، داشتن، ساختن، کردن، گرفتن، گُزیدن، فرمودن، نمودن، ورزیدن، یافتن]
(اسم) ۱. ← آرامش۱.
ق۴. خدای تعالی همی‌گوید کاین خانه را طواف کن، کاین خانۀ من است، تا دل تو سکونت گیرد (بلعمی۱، ۹۰) ║ ق۵. وزیر آنچه بشنیده بود و پرسیده از حاکمِ مطوِّعی تمام‌تر با شرح و بسط بر رأی عالی بازراند و صلاح و فسادی که بود بازنمود؛ حالی سکونتی پیدا آمد (بیهقی۱، ۷۸۰) ║ ق۶. این‌همه گفت‌وگوی و مشغله و بانگ و حرکت و آرزو بیرون پرده است، درون پرده خاموشی و سکونت و آرام است (عطّار۲، ۱/۱۶۴) ║ مردی را فرزندی بود، نام وی محمد بن فلان بود، از دنیا بیرون رفت. مرد بی صبر و قرار شد و شب و روز بی خورد و بی خواب شد و پشت بر همه قرابتان و خویشان آورد و از خان و مان و از اسباب خویش اِعراض کرد و بر سرِ خاک فرزندش مقیم شد. هرچند او را پند دادند، هیچ نپذیرفت و هرچند تسلّی دادند، سکونت نیافت. او را دوستی بود، بدو نامه نبشت و او را تعزیه داد ... این مرد برفت و بدین تسلّی یافت و صبر کرد (هزار حکایت، ۱/۱۷۲) ║ ق۷. اضطراب من به سکونت بدل شد (عوفی۱۰، ۷۳) ║ ق۸. باید که هیچ همّی و اندیشه به خاطر عاطر خود راه ندهی و در صبر و سکونت کوشی (سیف هروی، ۴۴۷) ║ ق۱۳. شما در رجوع و استراحت ناجی خواهید شد و قوّت شما در سکونت و توکل خواهد بود، اما نخواستید (فاضل همدانی۱، ۱۲۴۷) ║ ق۱۴. نمی‌دانید که مقدمۀ حالیه را هرگاه جلوگیری نکنید، همان نتیجۀ مشئوم فوق دیر یا زود به عرضۀ وجود خواهد آمد، این صبر و سکونت چیست؟! این غفلت و بی‌خیالی را جز جهالت چه می‌توان نامید؟! (قبالهٔ تاریخ، ۸۰) ║ ۱۳۲۹ش. پس از وقایع دوم حَمَل تصور می‌رفت که سکونتی در افکار رخنه کرده باشد، فکر ترمیم ماجرا به سر وکلا می‌آید. کنکاش می‌کنند. در نتیجه مصدق‌السلطنه مأمور شد در این زمینه با ولی‌عهد صحبت کند (مخبرالسلطنه، ۳۶۸) ║ ۱۳۵۳ش. قرآن کریم این مطلب را تذکر می‌دهد که زن مایه سکونت و آرامش دل مرد است (مطهری۲، ۱۲۰)
۲. (درمورد انجام دادن کاری) بدون شتابزدگی و ضرب‌آهنگ نامطلوب.
ق۴. و گفتند آن کس‌ها که کافران اند: چرا نه فرستاده آمد بر وی قرآن به یکی؟ چنین کردیم تا بداریم بدان دل تو و برخواندیم آن را به سکونت برخواندنی (تفسیر طبری، ۵/۱۱۴۱) ║ ق۷. آب ژاله را بامداد بستانند، در شیشه کنند که انبوبه تنگ دارد و آب صافی در شیشۀ دیگر و در آفتاب بایستد و سر کوزه را بگشایند و به سکونت در آن انبوبۀ شیشه همی‌ریزند آن را، هوا می‌ستاند و زیادت اندر او هیچ پدید نیاید و هرکه بیند، به تعجب بماند [ضمیمه] (دنیسری، ۳۲۴) ║ [مرید] باید که مؤدب و مهذب‌اخلاق باشد و راه انبساط بر خود بسته دارد و در حضرت شیخ تا سخنی نپرسند، نگوید و آنچه گوید به سکونت و رفق گوید و راست گوید (نجم دایه، ۲۶۲) ║ ق۸. فرق میان عاقل و غیرعاقل و صاحب حدس آن است که آن را حدس آن باشد که مقدار زمان هر کار و هر سخن و وقت و فرصت هریک بداند و تمییز کند، و به‌حسب اعتدال به وجهی در آن شروع کند که خللی از آن واقع نشود، و آنچه زود باید کردن و گفتن دیر نکند و آنچه در آن صبر و تأنّی باید کردن و به سکونت گفتن و کردن هریک به مقدار آنکه مناسب آن باشد حد اعتدال نگاه دارد، تا نه کار به‌سبب اهمال و زیادت تأنّی در آن فوت شود و نه به‌سبب استعجال در آن به زیان آید (رشیدالدین فضل‌الله۹، ۳۴۴)
۳. ← سکون۳.
ق۵. اندر کل مُلک هیچ متحرک ساکن نشود و هیچ ساکن متحرک نگردد، الّا به حرکتی که خداوند تعالی اندر وی بیافریند و سکونتی کی خداوند تعالی اندر وی بنهد (هجویری، ۱۲۹) ║ ق۶. سلیمان آصف‌دل آن‌کس‌که حلمش/ سکونت دهد باد را گر بخواهد (مجیر، ۳۰۸) ║ کوه به امر تو با روانی کشتی است/ باد ز نهی تو با سکونت لنگر (مختاری، ۱۵۲) ║ ق۷. [ملایکه] قالب آدم را از چهار عنصر خاک و باد و آب و آتش دیدند ساخته. در صفات آن نظر کردند؛ خاک را صفت سکونت دیدند، باد را صفت حرکت دیدند (نجم دایه، ۸۰) ║ ق۸. ترکِ پوییدن شکار گرفت/ بر سکونت دلش قرار گرفت (امیر خسرو۳، ۸۰) ║ ق۱۴. اگر شخصی درصدد جلب منفعت معین بخواهد حرکتی کند و کسی عطسه زند، فی‌الفور از صرافت افتاده، سکونت را به حرکت اختیار می‌کند. و اغلب کارها در ایران، به واسطۀ استخاره است. بر هم زدن چند ورق از کتاب مخصوص، یا شمردن چند دانه از تسبیح، تمام امور را زیرورو می‌کند. (افضل‌الملک، ۳۵۲)
۴. زندگی و یا اقامت موقت در جایی ؛ اسکان ۴؛ سکن ۴ (sakan)؛ سکون۵.
ق۶. بردار نظامیا دل از جان/ کاین جای سکونت و مَقر نیست (نظامی۱، ۲۷۳) ║ ق۷. او زنی است که هرروز گوسفند مردمان به چرا برد و به اجرت آن طعام خرد و به درویشان دهد، و او را موضعی هست که آنجا سکونت دارد (عوفی۵، ۳۱۹) ║ روزی چند در حضرت اُچۀ مبارک برآسود و سکونت ساخت (کوفی، ۸) ║ ق۸. بیشترِ سکونت ملک شمس‌الدین در شهر تبریز بود (سیف هروی، ۳۵۶) ║ ق۹. دهلی در قبض اقبال‌خان آمد و در حصار سیری سکونت گرفت (سیهرندی، ۱۶۸) ║ ق۱۱. [سلطان] در این سال سلیمان، پسر خان‌خانان فرملی را ... از خدمت مهجور ساخت و پرگنهٔ اندری کرنال در وجه مدد معاش او مقرر گردانید تا در آنجا رفته سکونت گزید (بداؤنی، ۱/۲۲۲) ║ [شیخ عبدالغنی بداؤنی] بعد از تحصیل کمال بیرون از آبادانیِ قدمگاهِ حضرت رسالت‌پناه، صلی‌الله علیه و آله و سلم، در مسجدی، مشهور به مسجد خان‌جهان، سکونت ورزیده، پیوسته به اعتکاف می‌گذراند (بداؤنی، ۳/۷۶) ║ شاه قطب‌الدین ... از اجلۀ اکابر سادات رفیع‌الدرجات خراسان اند و بعد از فترات ترکمانیه به بلاد سند تشریف آورده در بلدۀ بهکر سکونت نمودند (معصومی، ۱۹۷) ║ شیخ میرک به خدمت مخدومی مشرّف گشته، چند سال در منزل ایشان سکونت فرموده (معصومی، ۲۱۷) ║ ق۱۲. جوکیان از هر طرف حجره‌ها در کوه تراشیده، با زن و فرزند سکونت دارند (شیرعلی لودی، ۱۰۷) ║ ق۱۳. ایل جلیل قاجار نیز در کنجه و ایروان سکونت جستند (رضاقلی خان، ۹/۶) ║ ق۱۴. شجاع‌الملک و سران سپاه سکونت را بر حرکت ترجیح می‌دادند که دشمن بیاید، او را بهتر دفع کنیم (حسن فسایی، ۱/۸۱۴) ║ ۱۳۰۸ش. می‌دانستم یکی از بهترین دکترهای این شهر در این خیابان سکونت دارد (ربیع انصاری، ۱۳) ║ ۱۳۴۴ش. معمولاً محل کار شهرنشین از محل سکونت او دور است (آریانپور، ۲۸۲) ║ ۱۳۶۰ش. همیشه فقر و مذلّت نصیب ایرانی است/ به جرم این‌که سکونت به مُلک جم دارد (حالت۱، ۹۶) ║ ۱۳۸۲ش. ما برای این زمین نقشه‌ای داشتیم؛ می‌خواستیم در آن یک چاپ‌خانۀ بزرگ و مجهز و یک مجتمع ساختمانی برای سکونت کارگران چاپ‌خانه بسازیم (جعفری، ۲/۸۶۱) ║ ۱۴۰۰ش. قوم قزاق ازجمله اقوامی هستند که گروهی از آنان از حدود یک سدۀ گذشته، به صورت مداوم و مجموعه‌ای یکپارچه، در بخش‌هایی از سرزمین استرآباد و گرگان (استان گلستان) سکونت دارند (اسلام چمنی:میرداماد، ش۲۵/۱۰)
۵. ← آرامش۹.
ق۶. عزّ است نتیجۀ سکونت/ چون هست شتاب خارخواری (محمد ملطیوی۱، ۳۰۲) ║ ق۷. باده‌ات از کوه سکونت برد/ عیب مکن زآن‌که وقاریم نیست (مولوی۱، ۱/۲۹۴) ║ ق۸. عقل جویان بود سکونت را/ عشق برهم زند رعونت را (اوحدی، ۶۲۸) ║ روزی حضرت خواجۀ ما... در باغی بودند... و شیخ شادی در خدمت بود که آن قصاب دیوانه آمد و بر خواجه سلام کرد و با سکونت و وقار تمام در مقام نیاز ایستاد و به شکر لطف خواجه مشغول شد (صلاح بخاری، ۱۳۱) ║ ق۹. ملوک را حلم و وقار و سکونت و بردباری نیکوتر حلیه‌ای و رساتر پیرایه‌ای (حافظ ابرو۴، ۲/۳۵۴) ║ ق۱۳. الفرید، پادشاهی در نهایت اخلاق و دلاوری و شجاعت و بزرگ‌منشی و کوچک‌دلی، هرگز کسی او را متغیر ندیده و در نهایت سکونت و آرام و خوش‌خویی بوده (میرزا صالح۲، ۱۹۹) ║ ق۱۴. جناب امین‌الدوله، وزیر اعظم، مردی با سکونت و وقار و وزیری با طمأنینه و اعتبار بود (افضل‌الملک، ۱۴۵)
۶. ← آرامش۲.
ق۷. ولایت سکونت و صحت تمام یافت و امنیت به‌حاصل آمد (ابن اسفندیار۱، ۱/۲۴۳) ║ ق۸. سلطان منزلتِ هر کس از حشم تعیین فرمود، و اصحابِ اعمال را هر یک مثال و منشور داد و با سرِ اعمال فرستاد [و به حضور او ولایات و نواحی را امید سکونتی و استقامتی بادید آمد] (رشیدالدین فضل‌الله۱۴، ۴۵) ║ ق۱۳. پس از استیلای لشکر فرانسه بر اصفقس در آن صفحات سکونت کاملی حاصل شده‌است {س:۳} (اختر، ۳/۲۲۴۵)
سکونت اختیار کردن
(معمولاً با حرف اضافهٔ به و در) زندگی کردن در جایی.
ق۷. اگر شما را باید که بروید، هیچ آفریده منع و زجر نتواند کرد و اگر اتفاق شما سکونت می‌باشد، پس برقرار باشید. پسر و اتباع اَکهَم چون تربیت او در حق خود مبذول دیدند، سکونت اختیار کردند (کوفی، ۴۳) ║ ق۱۱. در خدمت راجه هم در آن شهر سکونت اختیار کرد و از راجه سیورغالی یافته، اوقات خوش می‌گذراند (خالقداد۱، ۲۵۳) ║ ق۱۲. در این بین احمد خان دُرّانی بیات که عباس قلی خان با او ناسازی و نزاع داشت و مشارالیه از این جهت ترکِ بودنِ شهر کرده، به قلعۀ حاجی‌آباد سکونت اختیار نموده بود، رو به بارگاه خلایق‌پناه آورده، مشرّف به شرف پای‌بوس گردید و به حکومت الکای نیشابور و سرداری کوهمیش و سبزوار و جوین و اسفراین نوازش یافته، به مراتب ترقی و عروج دولت رسید (حسینی منشی، ۲۵۸) ║ ق۱۳. در کوه‌سرخ و رَبع شامات از صفحات سبزوار مِن اعمال خراسان که از جانب اولیای دولت مشخص شده بود، سکونت اختیار نموده و مشغول خدمتگزاری گردید (اعتمادالسلطنه۵، ۲/۱۳۹۱) ║ ق۱۴. در آن وقت دیه کوچکی به اسم بابل آنجا بوده و آن‌ها در آنجا و اطراف آن سکونت اختیار نمودند و به‌تدریج آن را آباد و صورت شهری پیدا نمود (محمدمهدی اصفهانی، ۱۴۷) ║ ۱۳۱۱ش. خانوارهای یک‌نفره یا منفرد عبارت است از اشخاصی است که به تنهایی در شهر زندگانی می‌نمایند، از قبیل طلاب علوم دینیه، سیاحان و تجار و محصلین که برای انجام مقصود خود برای مدت مدیدی در شهر سکونت اختیار نموده‌اند (سرشماری، ۱۴۶) ║ ۱۳۴۳ش. رؤسای این عشیره گاهی که به شهر می‌آمدند، در منزل حاجی باقر سکونت اختیار می‌کردند، ولی پاتوق عمومی آن‌ها قهوه‌خانه‌ای بود درمقابل دهنۀ بازار (نامور، ۵۹) ║ ۱۳۶۷ش. پس از ایشان فرزند ارشد شاه‌زاده عزالدوله، مرحوم حسین‌قلی میرزا سالور (عمادالسلطنه) در آن خانه سکونت اختیار می‌کند {شرح حال شاه‌زاده عزالدوله} (مسعود سالور، ۲۸)
سکونت خاطر «منتظر ویراستاری»
(پیشنهاد حذف) ← آرامش خاطر.
ق۱۴. سه کار بزرگ است که شایسته است برای دستورالعمل اعقاب در تاریخ ایران ثبت و ضبط شود؛ مقدم بر همه ... آن سکونت خاطری که در بحبوحۀ خطر حکم دادم که مؤذن اذان گفت و کرنای‌چی، کرنای سواری را کشید تا هم عسکر من و هم لشکر دشمن بدانند از آنچه واقع شد، پروا نکرده بر جای خود برقرارم (حسن فسایی، ۱/۶۵۴)
سکونت طبع «منتظر ویراستاری»
پیشنهاد حذف.
ق۱۴. بازین ... شخصی بود میانۀ سی‌وپنج تا چهل‌ساله، حلیم و آرام و با سکونت طبع، قدری فربه، به هنگامِ بیکاری همواره اشتغال داشت به خواندن کتب مذهبی و تألیفات پرهیزگاران و اهل تقوی، و مطلقاً صرف غذا را درکمال اهتمام می‌کرد و به قدر دو نفر چیز می‌خورد (طاهر میرزا۱، ۱۰۸)