وضعیت: «تأییدشده»
زواهر zavâher [هم‌آوا: ظواهر؛ جمعِ زاهر، زاهره]
یک. (صفت) ۱. (درمورد کلام و سخن) برجسته، درست، ارزنده.
ق۶. سؤال کرد که در حفظ سرّ تا چه باشی؟ گفت: بر گویندۀ آن انکار می‌کنم و در پژوهنده‌اش سوگند خورم. مأمون چون این کلمات زواهر شنید دهانش پُر جواهر کرد (محمود اصفهانی، ۴۱) ║ ق۱۴. ارتباط و اختلاط فضلا و علما و شعرا و ادبای ایرانی و هندی ... اثرها در اوراق و دفاتر گذاشته و آن خزاین را به جواهرِ زواهر انباشته (تربیت، ۲/۱۴۰۸)
۲. (درمورد جواهرات) دارای درخشش و تلالو، درخشان.
ق۶. از خزاین و دفاین و جواهر زواهر که ملوک جمع کنند الّا خیری باقی نماند (راوندی، ۶۰) ║ ق۷. پنج‌هزار دینار و پنج سر استر رهوار و ... اجرتِ اِتعابِ فکرت و ترصیعِ جواهرِ زواهر دربارۀ او اِنعام فرمود (ابن بی‌بی، ۱/۱۰۴) ║ ق۸. مَلک گفت ای عورت از آوردن این طبق مملو به جواهر زواهر و مشحون به دُرر غرر حاجات و مآرب تو چیست؟ (سیف هروی، ۱۷۹) ║ ق۹. بفرمود تا ازبرایِ وی تاج و کمربند مرصّع به جواهر زواهر ملمع ترتیب نمایند (معین‌الدین فراهی، ۳۳۳) ║ ق۱۰. همچنین در آن بلده صرّافان جواهر زواهر شاهوار مانند مروارید و یاقوت و الماس و زمرد در بازار آشکار سودا و معامله کنند و از هیچ‌کس باک ندارند (خواندمیر۱، ۴/۶۲۶) ║ ق۱۱. نوبت دیگر قامت اعتبارش را به خلعات شاهانه و تفقدات خسروانه و نقود وافره و جواهر زواهر، از خزانۀ عامره نامزد او گردید (محمود افوشته‌ای، ۳۸۴) ║ ق۱۲. جواهرِ زواهرِ منثوراتش حِرز بازوی فصاحت است و لآلی آبدار غزلیّاتش گوشوارۀ گوش بلاغت (شیرعلی لودی، ۲۱۴) ║ ق۱۳. تا یک سال قبل از شهادت تاج بر سر ننهاد و بر تخت سلطنت جلوس نکرد تا به اصرار اهالی ایران جواهر زواهر مشهوره را به بازوان بربست (رضاقلی خان، ۹/۲۹۹)
۳. [(درمورد اجرام آسمانی) که نور می‌دهد و اطراف خود را روشن می‌کند] ؛ جمعِ زاهر۵.
ق۶. چون ذات او ز طینت زهرا و حیدر است / با زینت نجوم زواهر همی‌شود (ادیب صابر، ۳۳۳) ║ لعبة‌العین را عین‌الشمس گردانیدم به انوار زواهر (خاقانی۲، ۳۰۰) ║ ق۷. برج زواهر کرم دُرج جواهر نعم/ قطب اکابر حشم از سپه مظفری (فرید احول، ۱۹۴) ║ ق۱۰. حمد و سپاس ... قدیری را سزد که سقف رفیع منیع قبه خضری مرصع به درر و لئالی کواکب زواهر برافراشتۀ ید قدرت اوست (عبدالعلی بیرجندی: هنر و مردم، ش۴۹/۵۱)
دو. (اسم) ۱. گوهرها و جواهرات درخشان.
ق۶. دواج او را به ترصیع و تجنیس و اضداد و انداد موشّح و منقش کرد و تاج او را به جواهر و زواهرِ خطاب میمون و القاب همایون پادشاه عالم عادل مرصّع و مطرّز گردانید (ظهیری۱، ۱۵) ║ ق۷. هرچند که از روی صورت سفینه را صفت آن است که ... اما از راه معنی به‌حقیقت بحری است که از زواهر دلالت معانی و جواهر معادن انسانی متموّج است (سعدی۴، ۸۵۳) ║ ق۸. ماه‌شکر که ... زر وجود و سیم اندام را به جواهر و زواهر مکلل گردانیده، ساختۀ وصول یار، پیش طوطی لؤلؤبار آمد و گفت ... (ثغری، ۱۳۷) ║ ق۹. توانگر زی، یعنی امین و راستگو باش. چه مال دنیا راستگویان راست. و زبانِ راست به از مروارید و طلاست. چه این جوهر و زواهر را یک جا بیش گرو نتوان نهاد، و زبان راست به صد کس به گرو توان داد (شجاع، ۲۹۶) ║ ق۱۰. روزی فقیرِ حقیر بی‌بضاعت مذکور در خدمت مخدوم و مخدوم‌زادۀ معظم مکرم ... استفادۀ زواهر حقایق و جواهر دقایق می‌نمود (محمد حافظ، ۸۹) ║ ق۱۲. آن جماعت نیز روی نیاز و عبودیت بر خاک مسکنت نهاده، جواهر دعا و زواهر ستایش و ثنا نثار مجلس سپهرقرین گردانیدند، و زبان به ادای تهنیت این فتح مبین گشودند (محمد مروی، ۲/۸۰۹) ║ ق۱۳. جواهر صلوة بی‌انتها و زواهر تحیات بی‌منتها نثار روح پرفتوح سید انبیا و سردفتر اصفیا محمد مصطفی ... باد (ابوالحسن قزوینی، ۱)
۲. ستارگان درخشان.
ق۶. ایزد تعالی آفتاب فضل و افضال را به زواهر معانی و معالی او منور داراد، و مُلک دانش را بر رویت صایب و المعیت ثاقب او مقرر (بهاءالدین بغدادی، ۲۸۳) ║ ق۷. ز مدح تو به زواهر چو آسمان شده مملو/ ز حمد تو به جواهر چو بحر و کآن شده محشون (دعویدار، ۱۲۷) ║ دل‌های ایشان استعدادِ آن یافته که معادن جواهر علم و حکمت شود، و جان‌های ایشان قوّتِ آن گرفته که مطالع زواهرِ معرفت و محبت گردد (مؤیّد خوارزمی، ۱/۲) ║ زواهر عِلوی را با جواهر سفلی در یک رشته ترتیب وجود او کشید (وراوینی، ۱/۳) ║ ق۱۰. دگر باغی است کز سعی بدرخان/ چو گردون از زواهر شد درخشان (عبدی بیک، ۴۸)
۳. (درمورد جواهرات) درخشش و تلالؤ آن.
ق۶. هر دو طرف املاک و اهلاک تو را در پیام و نیام مدرج است دوستان را از سجیت اریحیت مال می‌ده دشمنان را به شمشیر مهابت گوشمال می‌فرمای و هم از زواهر جواهر او که به تیشۀ اندیشه از کان جان برآورده است و افسر فضل و فضایل خود بدان مرصع داشته این درر غرر کفایت است که در رشتۀ بیان کشیده شد (محمود اصفهانی، ۶۱) ║ ق۷. قلاده‌ای از گردن کودکی از ایشان بیرون کردند مرصّع به زواهر جواهر و دُرهای ثمین و یواقیت رزین (جرفادقانی، ۲۰۹) ║ ق۸. ملک‌نصرت در هرموز متمکن شد و مادر خود را بی‌بی با نظر با زواهر جواهر و طرایف اوانی و تحف و امتعه به درگاه ترکان فرستاد (منشی کرمانی۱، ۵۱) ║ ق۱۰. دعائی که از مهب ورود آن صفا و انجلای خواطر ارباب محبت و ولا در ضمیر و آیینۀ خاطر خطیر اصحاب دولت روی نماید ... مشحون به لطایف تأییدات ربانی و مکنون به زواهر جواهر عنایات سبحانی تحفۀ مجالس عالی و هدیۀ محافل گرامی حضرات علیةالمراتب (اسناد شاه طهماسب، ۴۳۷)
۴. درخشنده‌ترین‌ها.
ق۶. واجب آمد در این کتاب شطری از نظم مشهور و سخنان منثور ایشان بیاوردن ... و از این دُرر فراید و غرر فواید در اصداف اسفار نه چندان یافتم که زواهر آن جواهر به عمرها در سلک کلک توان کشید اما از هر صنفی بر ذکر دوسه شخص از اعیان و مشاهیر آن طایفه اقتصار افتاد (محمود اصفهانی، ۷۷)
۵. (درمورد سخن) برجسته‌ترین‌ها و ممتازترین‌ها.
ق۷. به تاریخ غرّة ربیع‌الاوّل سنۀ ستّ‌وستمائه محمد بن غازی الملطیوی که مروی این مزارع بدایع است این مجال مقال را به چنین زواهر نوادر بیاراست (محمد ملطیوی، ۳۸۸)
۶. ⇅ زواهریک. ۳.
ق۸. خرگاهی لایق آن بر سه عمودِ زرین با قوایمِ آستانه چون صحنِ فلک که به زواهرِ نجوم مزیّن است به جواهر مرصع گردانیده ترتیب کردند (آقسرایی، ۲۹۶) ║ سپاسی که قصوای وهم از ادای آن عاجز مانده ذات پاک معبودی را سزد که به یک نظر اختصاص هزار جواهر اسرار و زواهر انوار را پیدا گردانید (رشیدالدین فضلالله۶، ۱) ║ ق۹. دو جماعت را از نقیب چاره نیست: یکی سادات را که جواهر اصداف نبوت و ولایت و زواهر ابراج فتوت و هدایت‌اند ... دوم، طایفۀ اهل طریق (کاشفی۲، ۸۹) ║ حضرت کبریای سبحانی او را به مزایای الطاف بی‌غایت و اعطاف بی‌نهایت بنواخت و ضمیر منیر و خاطر خطیرش را به جواهر اسرار علم و حکمت و زواهر انوار دانش و معرفت مزیّن گردانید (میرخواند، ۱/۱۸۲) ║ ق۱۲. چون آسیای حرب دایر و گوش طعن و ضرب مالامال شد آسمان از گرد تیره چادر عبرت به سرکشیده و زمین از برق سنان آسمان‌سان به زواهر نجوم مکلل گردید (عبدالنبی بهبهانی، ۷۱)
۷. گل‌ها یا شکوفه‌های شاداب و زیبا.
ق۱۰. عالمیان که جواهر دریای فطرت و زواهر گلشن قدرت‌اند، به مقتضای السلطان ظل‌اللّه در سایۀ مرحمت عمیم او از آفتاب شداید و در پایۀ مکرمت کریم او از صرصر حوادث پناه و گریزگاه توانند یافت (روملو، ۱/۵۷۲)
۸. (درمورد گل) شاداب و زیبا.
ق۱۱. از مشخصات خامۀ گوهربارش ریاض فضل و فضاحت ناضر و ریان بود و از قطرات خامۀ دُررنثارش حدایق انشاء و بلاغت و زواهر ازهار پر می‌نمود (مفید بافقی، ۳، ق۱/۱۴۴)