وضعیت: «تأییدشده»
اتم atom [گونۀ دیگر: آتم؛ املای دیگر: اتوم؛ <از فرانسوی atome>]
(اسم) ۱. (شیمی) کوچک‌ترین واحد هر عنصر که دارای همۀ خواص شیمیایی آن عنصر است و از یک هستۀ مرکزی متراکم با بار الکتریکی مثبت و یک یا چند الکترون مقید به هسته تشکیل شده‌است (مصوب فرهنگستان، ۱۳۸۱، در برابر atom).
ق۱۴. کلرات دو پطاسیم مرکّب است از یک اتم کلر ... و سه اتم اکسیژن (محمدکاظم محلاتی: اصول شیمی جدید، ۱۰۰) ║ ۱۳۱۸ش. هیچ دوره مواد علمی منتج به فایده نمی‌شود مگر آنکه شامل تئوری‌ها و فرضیه‌هایی مانند فرضیۀ اتوم و الکترون و غیره باشد (عبدالله فریار: آموزش و پرورش، ش۱۱ و ۱۲/۵۲) ║ ۱۳۳۷ش. نویسنده بعد از شرح مبسوطی دربارۀ اتم با خط درشت می‌نویسد: حتی اشخاص بی‌سواد می‌توانند آیندۀ خود را با کشف معدن اورانیوم تأمین کنند (پزشکزاد۴، ۹۹) ║ ۱۳۵۶ش. با شکافتن اتم معلوم شد که در داخل هر جزء غوغای عظیمی برپاست و از گردش الکترون‌ها به دور پروتون چه نیروی عظیمی به‌وجود می‌آید (دژکام، ۱۲۰) ║ ۱۳۹۲ش. بسیاری از آنها نسبت به ساختار شیمیایی آب و چینش اتم‌های اکسیژن و ئیدروژن در آن هیچ آگاهی‌ای ندارند (جواد دانش: اخلاق وحیانی، ش۴/۷۴)
۲. (مجاز) (همراه با دوران، عصر، قرن و مانند آنها) برای اشاره به پیشرفت فنّاوری روز، به‌ویژه دانش هسته‌ای و به‌کارگیری زیاد آن در زندگی بشر، به‌کار می‌رود ؛ اجرام صِغار.
۱۳۲۱ش. در قرن اتم آن اندازه بزرگ‌منشی و انسانیت را نباید از مردمان مادی امروز متوقع بود (عبداللّه مستوفی، ۳/۳۹۰) ║ ۱۳۵۶ش. این دهات بودند که شمع مدنیت و فرهنگ ما را دست‌به‌دست از عصر حجر به قرن اتم کشاندند (باستانی پاریزی، ۱۵۰) ║ ۱۳۸۰ش. انیشتن ... علم را وارد فضایی تازه کرد، فرمول مشهور و درخشان او ... پیام‌آور دوران اتم بود (ناشناس: کتاب ماه علوم و فنون، ش۴۳/۵۱)
۳. (فلسفه) ذرۀ کوچک و تقسیم‌ناپذیری که به باور برخی از فیلسوفان قدیم، جهان مادی از ترکیب این ذرات با یکدیگر ساخته شده‌است؛ جزءِ لایتجزّا؛ جوهرِ فرد.
۱۳۳۱ش. دموکریتوس جنس اتم‌ها را در اجسام مختلف یکسان می‌دانست (تقی بینش: نامۀ فرهنگ، ش۲/۸۳) ║ ۱۳۷۱ش. اتم‌های دموکریتوس دارای بُعد یا امتداد مکانی و سایر خواص یا کیفیات اولیه هستند (منوچهر صانعی: شناخت، ش۸ و ۹/۱۹۳) ║ ۱۳۹۰ش. اجسام از اتم‌ها (جواهر فرد) ساخته شده‌اند که ... از ازل پیش از تشکل یافتن آنها در اجسام وجود داشته‌اند (فضل‌الله خالقیان: تاریخ فلسفه، ش۴/۷۷)
۴. (مجاز) دانش و انرژی هسته‌ای و اموری که این دانش و انرژی در آنها کاربرد دارد.
۱۳۶۰ش. گفت شخصی اتم کند بی‌شک / خدماتی به نسل آینده (حالت۱، ۳۲۱)
اتم یونیده (یونیده: یونیزه)
(فیزیک) هر اتمی که تعداد الکترون‌های آن کمتر یا بیشتر از تعداد پروتون‌های درون هسته‌اش است و در نتیجه، خنثی نیست و دارای بار الکتریکی مثبت یا منفی است (مصوب فرهنگستان، ۱۳۸۱، در برابر ionized atom).
ترکیبات دیگر: بمب اتم