وضعیت: «در دست علوم انسانی»
نکره nakare
(صفت) (دستور) (درمورد اسم) که از نظر معنایی، مرجع آن برای مخاطب معیّن یا شناخته‌شده نیست. از نظر دستوری، نکره بودن ویژگی ذاتی اسم نیست و در زبان‌های مختلف به شیوه‌های گوناگون و با کمک بافت یا ابزارهای دستوری بیان می‌شود؛ در زبان فارسی، نکره بودن معمولاً با افزودن واژه‌بست «-ی» به پایان گروه اسمی، یا آوردن «یک» پیش از آن، یا کاربرد هم‌زمان هر دو نشان داده می‌شود؛ مانند: کتابی، یک کتاب، یک کتابی ؛ اسم ناشناس؛ اسمِ نکره؛ قس: معرفه.
ق۵. التَنکیر: نکره گردانیدن اسم (زوزنی، ۲/۵۶۴) ║ ق۶. لائِم بر نکره برای ابهام گفت، یعنی هر ملامت‌گو که باشد (ابوالفتوح، ۷/۱۹) ║ ق۷. حرفِ نکره: و آن یایی است ملیّنه کی در اواخر اسماء علامت نکره باشد، چنانک اسبی خریدم، غلامی فروختم (شمس قیس، ۲۴۱) ║ ق۹. التَنکیر: ناشناسا گردانیدن. (و ناشناسا کردن) و نکره گردانیدن اسم را (دهار، ۱/۱۷۱) ║ ق۱۰. کلمۀ غیر‌منصرف چون نکره واقع شود، منصرف گردد به قاعدۀ نحویان (فخرالدین صفی، ۱۷۴) ║ ق۱۱. ایراد رزق در اول به طریق تنکیر اشارت بر عموم آن است زیرا که نکره در سیاقِ نفی افادۀ عموم می‌کند (محمد بن علی اشکوری: تفسیر شریف لاهیجی، ۳/۵۱۱؛ دفتر نشر داد، ۱۳۷۳ش.) ║ ق۱۲. اگرچه دستور نیست که «غیر» را صفت بیاورند از برای معرفه، لیکن در این موضع از «غیر» معنی غیرمتعینی منظور است، پس به منزلۀ نکره است (محمدرضا مدرس: خزائن الانوار و معادن الاخبار، ۳۶۵؛ میراث مکتوب، ۱۳۸۶ش.) ║ ق۱۳. ظاهراً وجه استدلال ایشان این است که نکره در سیاقِ نفی افاده عموم می‌کند (ابوالقاسم میرزای قمی: جامع الشتات، ۱۰/۶۸۴؛ فقه الثلقین، ۱۳۹۹ش.) ║ ۱۳۰۷ش. این قاعده کلیت ندارد، چه هر نکره را نمی‌توان به حذف یاء از آن معرفه کرد (آزاد همدانی: ارمغان، ش۴/۲۵۳) ║ ۱۳۷۰ش. کاتبان و نسخه‌نویسان نسخه‌های فارسی ... گاه به جهت نمودن نکته‌های گونه‌ای زبان مانند یای معروف و یای نکره و یای وحدت از نقطه بهره می‌برده‌اند که این‌گونه نقطه‌ها را در تاریخ نسخه‌نویسی می‌توان نقطۀ تفکیکی نامید (مایل هروی، ۸۲۰) ║ ۱۳۸۶ش. نویسش «خجسته سروشی» تنها در ژ آمده‌است. دیگر دست‌نویس‌ها «سروش خجسته» دارند و درست نیز همین است، چون یای نکره اشاره بر تعدد سروش دارد و درست نیست (جلال خالقی مطلق: نامۀ بهارستان، ش۱۳-۱۴/۲۳۴)