زیرا

وضعیت: «تأییدشده»
زیرا ‎zirâ تلفظ کهن: zērā‎ [گونۀ دیگر: ازیرا؛ <از فارسی میانه ‎**az ēd rāy‎. قس فارسی میانه ‎ēd rāy‎ «به این سبب»؛ ← از + ایرا + را>]
‌یک‌. (حرف ربط) در آغاز جملۀ پیرو برای بیان علت آنچه در جمله یا جمله‌های قبل آمده‌است به‌ کار می‌رود؛ به این دلیل که، چون(که) ؛ ازیرا ‏‌دو‌.؛ ازیراچه؛ ازیراکجا؛ ازیراکه ‏‌یک‌.؛ ایرا ‏‌یک‌.؛ ایراچه ‏‌یک‌.؛ ایراکه؛ زیراچه؛ زیراکه؛ زیرانکه.
ق۴. موسی چون سخن خدای عز و جل بشنید سجده کرد، زیرا به دلش اندر یقین بود که آن سخن خدای است و خدای‌ تعالی موسی را به لطف تقریب کرد (بلعمی۲، ۱‏/۲۸۳‏) ║ ق۵. سایه نیوفتد صنما بر من از تنت / زیرا ز آفتاب تن تو لطیف‌تر (مسعود سعد، ۲‏/۹۲۲‏) ║ ق۶. راحت مجوی ز خاک زیرا به‌هم نبود / کام نهنگ و امان، صحن بهشت و وبا (مجیر، ۹) ║ ق۷. مؤمن و مشرک را با یکدگر مشاورت نباشد، زیرا آنان دشمنان یکدیگرند (مؤیّد خوارزمی، ۲‏/۳۶۸‏) ║ ق۸. می‌گویند روا باشد که پیغامبری نابینا باشد، اما روا نباشد که کر باشد و لهذا هیچ پیغمبری کر نبود، زیرا او را دعوت می‌باید کرد و در دعوت سماع شرط است (نخشبی، ۱۱۳) ║ ق۹. هرگز کمال حسن تو را کس بیان نکرد / زیرا به شرح و وصف نیاید کمال تو (اسیری، ۲۶۴) ║ ق۱۰. می‌گفت که هیچ شیئی غیراز سنگ حرام نیست، زیرا او را نمی‌توان خورد (روملو، ۱‏/۳۰۹‏) ║ ق۱۱. دماغ و دیده مستغنی است سنجر ز آن چمن زیرا / گلم خار و نسیم باغ دود گلخن است امشب (سنجر کاشی، ۱۲۳) ║ ق۱۲. بار آورید حالْ میوه‌ای که لایق به توبه باشد و مگویید در دل‌های خود که پدر ما ابراهیم است؛ پس می‌گوییم به شما که خدا قادر است که برخیزاند از این سنگ‌ها فرزندان برای ابراهیم، زیرا گذاشته شده تبر بر بیخ درختان، پس هر درختی که ندهد میوۀ شایسته، قطع کرده می‌شود (مهدی استرآبادی۱، ۴۶) ║ ق۱۳. بر مسند جاه و صدر عزّ بنشین / زیرا به تو فخر آن و این دارد (سروش، ۱‏/۹۹‏) ║ ق۱۴. به تربیت نشود گربه آدمی، زیرا / سرشت گربه دگر، طبع آدمی دگر است (ادیب‌الممالک، ۲‏/۷۶۹‏) ║ ۱۳۰۱ش. خبرِ چندان خوشی ندارم، و بااینکه می‌ترسم تو را آزرده سازد، ولی ... باید بگویم، زیرا آیندۀ تو و من با آن بستگی دارد (مشفق۱، ۲۳) ║ ۱۳۴۰ش. فرمود برخیزید و از مسجد ما بیرون روید و در آن نماز نخوانید، زیرا شما زکوة نمی‌دهید (دستغیب، ۲‏/۲۷۶‏) ║ ۱۳۸۶ش. به‌ نظر می‌رسد که جای قرار گرفتن تصویر و همچنین دامنۀ گسترش آن در صفحه کاملاً تصادفی باشد، زیرا همۀ تصاویر شاهنامه از این طرح ثابت و نمادین پیروی نمی‌کنند (فرهاد مهران: نامۀ بهارستان، ش۱۳-۱۴‏/۱۱۳‏)
‌دو‌. (قید) در آغاز جمله‌ای به‌ کار می‌رود که دلیل یا علت آن در جملۀ پیش از آن بیان شده‌است؛ به همین دلیل، در نتیجه ؛ ازیرا ‏‌یک‌.؛ ازیراکه ‏‌دو‌.؛ ایرا ‏‌دو‌.؛ ایراچه‏‌دو‌..
ق۴. خداوندان اخبار چنین گویند که آن نعلین از پوست خر بود ناپیراسته و پلید بود، زیرا خدای‌ تعالی گفت: نعلین بکَن (بلعمی۲، ۱‏/۲۸۳‏) ║ ق۵. با کوه گویم آنچه از او پر شود دلم / زیرا جواب گفتۀ من نیست جز صدا (مسعود سعد، ۱‏/۲۲‏) ║ ق۶. ابراهیم بدانست که آن فضل خداست با وی و رزقی که الله فرستاد، زیرا سجود کرد و حمد و ثنا گفت (میبدی، ۱‏/۷۰۶‏) ║ ق۷. گوید که آشکاره عبادت ریا بود / زیرا زکات مال ز سایل نهان کند (کمال‌الدین اصفهانی، ۴۳۷) ║ ق۸. نوشادر را مائیت بیش است از ارضیت، زیرا به‌کلی متصاعد می‌شود، پس نوشادر این است کی دخان گرم لطیف منعقد شده‌است و یبس (ابوالقاسم کاشانی، ۲۰) ║ بی روی تو جهان همه تیره است پیشِ ما / زیرا سیه شده‌است مرا روزگار چشم (جهان‌ملک، ۳۶۴)
زیرا ... که
«زیرا» در آغاز جملۀ پایه و «که» در پایان آن می‌آید و پس از آن جملۀ پیرو می‌آید که دلیل یا علت جملۀ پایه را بیان می‌کند؛ به این دلیل ... که ؛ ازیرا ... که؛ ایرا ... که.
ق۴. این دلو زیرا گران است که بدین چاه اندر غلامی است و دست اندر دلو زده‌است (بلعمی۲، ۱‏/۲۰۴‏) ║ ق۵. بوطالب ... گفت « یا ابن‌ اخی، زیرا قوم تو تو را جادو می‌گویند که تو چنین کارها دانی کردن» (سورآبادی۱، ۱‏/۶۴۹‏) ║ دلش زیرا یکی ساعت بیاسود / که بوی باغ بوی دلبرش بود (فخر گرگانی، ۲۸۲)