وضعیت: «تأییدشده»
ابلغ ablaq [هم‌آوا: ابلق؛ صورت تفضیلی و عالیِ بلیغ؛ <عربی>]
یک. (صفت) ۱. کامل‌تر و برتر از دیگری، معمولاً در داشتن صفتی یا انجام دادن کاری.
ق۵. صحو بر تمکین و اعتدال صفت آدمیت صورت گیرد ... و سکر بر زوال آفت و نقص صفات بشریت ... و این ابلغ و اتم و اکمل آن بُوَد (هجویری، ۲۳۰) ║ ق۷. بسیار از حیوانات دیگر اقوی‌اند از انسان در این ادراک و انسان در حیله کردن اثارت روایح کامنه ابلغ است از ایشان (قطب‌الدین شیرازی، ۴/۸۸) ║ ق۹. بنی‌اسرائیل ... انبیای مرا کشتند و به‌واسطۀ این معنی کسانی را بر ایشان مسلط گردانیدم که طمع به ثواب و خوف از عذاب من نداشتند و این صورت ابلغ است در عقوبت که دوستان خود را بر ایشان می‌گماشتم (میرخواند، ۱/۴۲۳) ║ ق۱۱. ابراهیم ... الزام بر اصحاب هیاکل را نخست در طریق موافقت بیان کرد. در آخر مخالفت کرد تا الزام ابلغ و به‌تاکیدتر و افحام اقوی باشد (خالقداد۲، ۱/۳۶۳) ║ ق۱۲. اسم الله ابلغ است در زجر شیطان از سایر اسماء و صفات (شیرعلی لودی، ۱۱۹) ║ ۱۳۰۷ش. دعوت فعلی ابلغ از دعوت قولی و ترویج فعلی بهتر از ترویج قولی است (غلام حسین: تذکرات دیانتی، ش۴۵/۵) ║ ۱۳۸۰ش. امر او در هر چیز عبارت است از ملکوت آن چیز و فراموش نشود که ملکوت ابلغ از ملک است (یوسف رضاپور: مجلۀ علامه، ش۱/۴۷)
۲. (درمورد واژه، سخن یا شیوۀ سخن گفتن) رساتر، مؤثرتر و صحیح‌تر.
ق۷. بدانک در الفاظ مصدر سه صیغت هست کی در آن نون مصدر بیفتد؛ یکی صیغت قصد چنانک خواهد آمدن ... و افصح و ابلغ نظماً و نثراً درین سه موضع آن است کی نون حذف کنند (شمس قیس، ۲۳۳) ║ ق۸. متقرض ... هرچه در مدح ابلغ باشد، تأخیر آن را اهم داند (شمس‌الدین آملی، ۱/۱۷۸) ║ ق۹. کلام او از همه ابلغ بود و ساحت او امنع (میرخواند، ۲/۶۳۲) ║ ق۱۰. بر نازک‌طبعان مخفی نخواهد بود که همین معنی از ادای سابق به طریق ابلغ مؤدی می‌شود (واصفی، ۲/۱۰۳) ║ ق۱۱. پاپ شرط ادب مرعی داشته، به زبان غایب ادای مطلب نموده و به عرف فرنگیه ابلغ این است (اسکندر بیک، ۳/۱۸۰۳) ║ ق۱۳. در حضرت خداوندان کمال، صدق به‌کار آید نه جمال بلاغت؛ گفتۀ ناسزای شبانی مقبول حضرت سبحانی و تصحیف بلال حبشی مطبوع رسول قرشی گشت که با مایۀ صدق، کفر آن معنی دین بود و شین این ابلغ از سین (قائم‌مقام۱، ۲۹۵) ║ ۱۳۲۹ش. به واسطۀ شیوع عربی در قرون متمادی، کنایات شیرین فارسی نامرغوب شده‌است و من آوردن آن‌ها را ابلغ بلکه افصح می‌دانم (مخبرالسلطنه، ۳۲۲) ║ ۱۳۴۱ش. در این مقام، لفظ ضعیف ابلغ و الطف از کلمات دیگر است (جلال‌الدین همایی: یغما، ش۱۶۸/۱۴۸) ║ ۱۳۸۰ش. سلخ ... در اصطلاح آن است که شاعر معنای شعر دیگری را با لفظ یا عبارت دیگری در شعر خود بیاورد، اگر کاربرد دوم بر اول ممتاز باشد، احسن و ابلغ است (شهیدی، ۵۹۹) ║ ۱۳۹۱ش. فخر رازی قفل را ابلغ و رساتر از ختم می‌داند (مصطفی دهقانی: پژوهش‌های اخلاقی، ش۳/۸۹)
۳. کامل‌ترین، برترین و در بیشترین حد خود.
ق۱۱. آن جناب ... به احسن وجهی و ابلغ صورتی رایت تفوق بر اماثل و افاضل می‌افراخت (مفید بافقی، ۳، ق۱/۳۳۸) ║ ق۱۲. اگر مراد از اعتدال تشابه احوال است، پس شک نیست که آن در خط استوا ابلغ است (ارزانی، ۲/۳۲۲) ║ ق۱۳. میر مسیح‌الله ... خطائی که از رصدبندان الغ‌خانی در تقویم زحل سرزَدْ شده‌است، به ابلغ سیاقی درست کرده‌است (عبداللطیف شوشتری، ۳۷۴)
۴. (درمورد سخن یا شیوۀ بیان آن) رساترین، مؤثرترین و صحیح‌ترین.
ق۱۱. داوود خان ... سفارشات بلیغ شاهی را به ابلغ بیان خاطرنشان نمود (اسکندر بیک، ۳/۱۷۷۱) ║ ق۱۳. دیباچۀ روزنامۀ معارف را به «ماعرفناک حق معرفتک» که اوفی و ابلغ محمدت است، زینت داد (سرابی، ۱) ║ ق۱۴. که چون گفتار ابلغ بود و اصدق / از آن بهتر که احسن گشت و اکذب (ادیب‌الممالک، ۲/۶۰) ║ ۱۳۳۳ش. حافظ به ابلغ بیان در باب وجود این نیکی و بدی که در نهاد بشر است می‌فرماید: ... (محمدباقر هوشیار: مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، ش۳/۴۶)
۵. (درمورد داروهای گیاهی و خواص و عملکرد آن‌ها) مؤثرتر و مفیدتر.
ق۱۲. رازیانج ... بعضی در هنگام تری و تازگی نزد آتش می‌دارند، چون از آن رطوبتی برآید، آن را جمع می‌نمایند، برای چشم فعل آن ابلغ است از عصارۀ آن (عقیلی خراسانی، ۴۴۱) ║ ق۱۳. آلوی خشک را چون بپزند با آب و صافی نموده، با ترنجبین و با عسل و با شکر بیاشامند، ابلغ است در تلیین (نوری، ۲/۳۴۴)
۶. (درمورد کسی) توانا در رسا، مؤثر و صحیح سخن گفتن.
ق۱۳. نزدیکان درگاه به همه لغت آگاه و به همه لسان واقف و در نوشتن جواب نامه‌ها، افصح و ابلغ و توانا و در کار خود دانا و بینا (دنبلی، ۲۱۷)
۷. (درمورد زمان و مکان) مناسب‌تر و بهتر.
ق۱۴. مقصود در «تعریف»، امید برخوردن صاحب آن است؛ پس سزاوار آن است که به‌عمل آورد آن را در هر مکان و زمانی که ابلغ باشد در این باب (ابوالقاسم یزدی، ۳/۱۴۱۷)
دو. (اسم) ۱. ⇅ ابلغیک. ۴.
ق۷. سراج‌الدین ... به هرکس وصیت می‌کند که تحریض کنند به ابلغ مایمکن (مولوی۴، ۶۵) ║ ق۸. خطبۀ کتاب ... به ابلغ عبارات و اوجز اشارات تحریر و تقریر یافته (عزیز استرآبادی، ۵۰۱) ║ ق۱۳. تکلیف روزنامه‌جاتی که حکایت از احوال دولت‌های دوست می‌نماید، این است که تا می‌تواند به ابلغ عبارات و محترم‌ترین الفاظ بیان مطلب نماید (دولت علیّه، ۱/۴۴۹) ║ ق۱۴. فرمانِ نشانِ عقاب سفید را ... حسین خان کسمایی ... به ابلغِ بیانات ترجمه کرده (تربیت، ۲/۱۶۸۹) ║ ۱۳۸۴ش. قرآن ... ابلغ و افصح کلام‌ها از جهت لفظ و معنا است (محمدصادق تهرانی: پژوهش های قرآنی، ش۴۲و۴۳/۱۸۷)
۲. کسی که در رسا، مؤثر و صحیح سخن گفتن، در میان دیگران تواناترین و برترین است.
ق۸. افصح و ابلغ کتّاب عبدالحمید بن یحیی بود کاتب مروان حمار و ذکر فصاحت و بلاغت او از شرح مستغنی است (ابن هندوشاه۱، ۱، جزء۱/۷۹) ║ ق۹. ابلغ مذکِّران و افصح زبان‌آوران، مولانا کمال‌الدین حسین کاشفی ... در اقسامِ فضایل و فنون علوم ... شبیه و نظیر ندارد (اسفزاری، ۱/۲۷۸) ║ ق۱۰. امین‌الدین خاقانی شروانی ... افصح فصحا و ابلغ بلغای زمان خود بوده (واصفی، ۲/۹۴) ║ ق۱۴. افصح بلغای عصر و ابلغ فصحای دهر، میرزا محمدحسین عالی، ... از افکار ابکار خود دیوانی ساخته و گلستانی پرداخته‌است (حسن فسایی، ۲/۹۴۴) ║ ۱۳۳۲ش. صالحی ... افصح و ابلغ فصحا و بلغای عصر خود بود (مدرّس تبریزی، ۷/۴۵۴) ║ ۱۳۷۸ش. آنان به رودکی، ابلغ و افصح شعرای پارسی، توسل جستند (فاطمه مدرّسی: نامۀ فرهنگستان، ش۱۴/۹۶)
۳. (ادبیات) نوعی مبالغه.
ق۱۲. مبالغه ... بر سه نوع است ... دوم ابلغ و آن چنان است که مدعا ممکن بُوَد عقلاً نه عادةً (شیرعلی لودی، ۹۸)
ابلغ از تصریح
⇅ ابلغ‌من‌التصریح.
ق۱۴. به قدری این کنایت واضح و ابلغ از تصریح بود که شمس ناچار از اظهار عشق خود شد (خسروی۱، ۴۰) ║ ۱۳۲۱ش. هریک از این الفاظ به قدری استعمال شده که کنایۀ ابلغ از تصریح گشته‌است (عبداللّه مستوفی، ۳/۴۲۷) ║ ۱۳۳۵ش. چند غزل... تلویحی ابلغ از تصریح به سرگذشت دل‌انگیز شیخ صنعان داشت (عبدالامیر سلیم: مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی تبریز، ش۳۹/۳۹۵) ║ ۱۳۶۵ش. مراجع بزرگ اسلام... مطالب را شجاعانه ذکر کرده‌اند و نکتۀ اصلی را ولو به‌صراحت نگفته‌اند، به کنایۀ ابلغ از تصریح فرموده‌اند (امام خمینی: صحیفۀ امام، ۳/۳۳۱) ║ ۱۳۸۴ش. شکایت‌نامه‌های متواتر... در ادب فارسی... با کنایاتی ابلغ از تصریح آمده‌است (محمد دامادی: نامۀ انجمن، ش۱۷/۱۳۶)
بر ابلغِ وجه (وجه: وجوه)
⇅ به ابلغِ وجه.
ق۱۰. آیه بر ابلغ وجوه دلالت بر توحید کند (فتح‌الله کاشانی: منهج الصادقین، ۸/۲۶۶) ║ ق۱۴. آن مبنی بر این است که واجب است لطف بر ابلغ وجوه باشد (علی‌اکبر نهاوندی: العبقری‌الحسان فی احوال مولانا صاحب الزمان، ۳/۱۵۸) ║ ۱۳۶۳ش. تکرار این حکم در قرآن به جهت تأکید در اجتناب است و ذکر آن در سورۀ بقره به لفظ تحریم و در اینجا به لفظ نهی به سبب آنکه تحریم آن بر ابلغ وجوه باشد (حسین شاه‌عبدالعظیمی: تفسیر اثنی عشری، ۲/۲۴۰)
به ابلغِ وجه (وجه: وجوه)
به بهترین شکل.
ق۹. چون از جلالیان کسانی که صاحب اعتبار باشد، به‌جز کیاوشتاسف و فرزندان کسی دیگر نمانده بود که وارث ملک باشد، به ابلغ وجوه در محاصره اقدام رفت (مرعشی، ۲۶۷) ║ ق۱۰. این فقیر حقیر مضمون آن فرموده را لباس نظم پوشانیده، درضمن قطعه‌ای به ابلغ وجهی ادا کردم (خنجی۱، ۵۵) ║ ق۱۱. شعار اسلام نماز است و علامت مسلمان نماز است. پس مراعات نماز به ابلغ وجهی باید کرد (محمدباقر سبزواری: روضة الانوار عباسی، ۱۳۵) ║ ق۱۳. معتمدالدوله... فرمایشات شاهنشاه آگاه را به ابلغ وجهی بیان کرد (خاوری، ۲/۹۰۳) ║ ۱۳۶۵ش. مولی‌الموحدین به ابلغ وجه... شمه‌ای از سر قدر را به اشاره بیان فرمود (جلال‌الدین آشتیانی: کیهان اندیشه، ش۸/۵۷)