وضعیت: «در حال اصلاحات ویراستاری»
بی‌ثمر bisamar [جمع: بی‌ثمران]
یک. (صفت) ۱. (درموردِ درخت و گیاه و زمین) که میوه نمی‌دهد و بی‌محصول است ؛ بی‌ثمره۱.
ق۵. فخر چندینی مکن گر تو طویلی من قصیر / کز چنار بی‌ثمر بهتر درخت سیب و نار (اسدی۵، ۱۰۷) ║ ق۶. عدل بی بذل شاخ بی‌ثمر است/ بذل بی عدل پای را تبر است (سنایی۲، ۵۱۵) ║ ق۷. آدمی را که جان معنی نیست/ به‌حقیقت درخت بی‌ثمر است (سعدی۳، ۶۲۰) ║ ق۸. گر چو بید بی‌ثمر ناگه کنون صوفی شوم / بعد از آن از شرمِ روی گل کجا سر برکنم (حافظ، ۱/۶۹۳) ║ ق۱۰. مده بشارت طوبی که مرغ همّت ما/ بر آن درخت نشیند که بی‌ثمر باشد (عرفی، ۱/۴۴۴) ║ ق۱۱. نهال عشق شفائی که برگ‌وبارش نیست/ گیاهِ بی‌ثمر جویبار تشنه‌لب است (شفائی، ۳۷۴) ║ ق۱۲. میان آن تهی و عمیق و با عطریت و برگ آن بعضی مستدیر و بعضی دراز و بی‌ثمر (عقیلی خراسانی، ۸۷۶) ║ ق۱۳. دولت باید به فکر آب و خاک ملک خود باشد که به این حالت بایر و بی‌ثمر نمانَد (نجم‌الملک، ۷۰) ║ ق۱۴. در باغ احداثی جناب صاحب‌دیوان ... ۵۰۰ درخت است و جناب معزی‌الیه اهتمام در تعمیر و مرمت عمارت و حمام و کاشتن انواع درختان باثمر و بی‌ثمر نمود (حسن فسایی، ۲/۱۲۳۴) ║ ۱۳۰۸ش. آن‌که چون توت بارور و سایه‌افکن شد، سنگ جفا خورد و آن‌که مانند سرو بی‌ثمر و اثر بود، بوستان آن را گشت (کاسمی: ارمغان، ش۱/۱۱) ║ ۱۳۴۶ش. پشتِ دیوار، باغستانی بود با درخت‌های پیر و شکسته و بی‌ثمر (ساعدی۵، ۱۰۵) ║ ۱۳۷۹ش. همه می‌دانید که ریشه‌های نابه‌جای این درخت بی‌ثمر پس‌از مدتی، به‌تدریج بر تمام محوطه مسلط می‌شود، ریشه می‌زند و پیش می‌رود (محمود۲، ۱/۴۸)
۲. (مجاز) (درموردِ کاری یا کسی) که بی‌نتیجه یا بی‌فایده است ؛ بی‌ثمره۲.
ق۱۱. مکن تلخ از دروغ بی‌ثمر زنهار کام خود / که صبح از راستی قند مکرر می‌برد اینجا (صائب، ۱/۱۶۱) ║ ق۱۲. بی‌ثمر باشد به جاه بی‌فروغ آمیختن / همچو موم از شان دولت شمع نتْوان ریختن (تأثیر، ۶۴۹) ║ ق۱۳. کمک فرانسه به امپراطور مکزیک از هر جهت بی‌ثمر بود (اعتمادالسلطنه۵، ۳/۱۵۰۸) ║ ق۱۴. این‌گونه خیالات دل جوان را می‌پوسانَد از همه کارش بازمی‌دارد، وجودش بی‌ثمر می‌شود (خسروی۱، ۵۲) ║ ۱۳۳۰ش. عالِم بی‌ثمر دغل باشد / راست چون علم بی‌عمل باشد (بهار، ۲/۸۵۷) ║ ۱۳۳۸ش. این آزمایش بی‌ثمر نتیجه‌ای به‌جز اتلاف وقت ندارد (قاضی۱، ۱/۳۶۶) ║ ۱۳۴۸ش. با معاشرت‌های بی‌ثمری که تنهایی‌ام را می‌گیرند از نوشتن بازمی‌مانم (شریعتی، ۵۶۱) ║ ۱۳۶۲ش. ماندن من اینجا برایم بی‌ثمره عمه‌جان. باید بروم پیِ بختم (دولت‌آبادی۱، ۱/۱۳۲) ║ ۱۳۶۳ش. همۀ کوشش‌ها برای شانه خالی کردن بی‌ثمر مانْد (ندوشن، ۱/۲۰۴) ║ ۱۳۸۷ش. گفتنی است که عملاً درخواست از شعبه‌های استانی ادارۀ معارف بی‌ثمر است (هاشم بناء‌پور: نامۀ بهارستان، ش۱۴و۱۳/۴۷۸)
دو. (اسم) ⇅ بیثمریک. ۱.
ق۶. معنی اصل وفا بیش مجوی از همه‌کس/ زآن‌که هستند ز بستان وفا بی‌ثمران (سنایی۱، ۴۴۰) ║ ق۱۱. نخل تنهایی من میوه فراوان دارد/ نیست چون بی‌ثمران حاجت پیوند مرا (صائب، ۱/۲۶۲) ║ ق۱۳. بنه این مزرع ناکشتهٔ بی‌آب و گیاه/ که نمانی گه برداشتن از بی‌ثمران (صفای اصفهانی، ۸۵) ║ ۱۳۴۱ش. چون سپیدار رَز آویخته این بی‌ثمران / خویشتن را ثمر عاریه بستند و تو نه (مرمر: بهبهانی، ۳۳۰)
سه. (قید) به‌حالتِ بیهوده و بی‌فایده.
ق۱۴. خودتان را بی‌ثمر آزار می‌دهید (خسروی۱، ۱۳۳) ║ ۱۳۳۳ش. به‌این‌ترتیب ده سالِ تمام بی‌ثمر سپری شد (آهی، ۷۲) ║ ۱۳۶۲ش. از همان زمان که لنی خیلی بچه بود، با اشتیاق و کنجکاوی فوق‌العاده‌ای به مدفوعش می‌نگریست و بی‌ثمر سؤال می‌کرد «بر شیطان لعنت، این چیه که از پشتم درمی‌آد» (کلانتریان، ۲۹)