ابرا(ء)

وضعیت: «تأییدشده»
ابرا(ء) ‎ebrâ(’)‎ [گونۀ دیگر: ابری؛ <از عربی ابراء>]
(اسم) ۱. بهبود بخشیدن و شفا دادن.
ق۵. معلوم است که عیسی را افعال ربوبیّت بود، چون احیاء موتی و شفاء مَرضی و ابراء اکمه و ابرص (سورآبادی۱، ۱‏/۲۵۴‏) ║ ق۶. دادیم عیسی‌ بن مریم را معجزه‌های پیدا، ابرای مَرضی و اِحیای موتی (ابوحفص نسفی، ۱‏/۸۳‏) ║ ق۱۰. حکیم پادشاه را به خانه برده در ابراء آن عارضه سعی کرده، درعرض یک سال ملک باز شفا یافت (خواندمیر۱، ۱‏/۱۶۹‏) ║ ق۱۱. اطباء حاذق ... هرچند در ابراء آن مرض و ازالۀ آن سعی نمودند، جوهر ذات پسندیده‌صفات را صورت صحت دست نداد (مفید بافقی، ۳، ق۱‏/۲۹۴‏) ║ ق۱۲. ز کفّ او شدی ابرای اکمه و ابرص / چو بود معجز عیسی ز کف او باهر (لامع، ۶۷)
۲. (حقوق، فقه و اصول) چشم‌پوشیِ اختیاری صاحب حق از حقی که بر گردن دیگری دارد، مانند چشم‌پوشی طلبکار از طلب خود یا زن از مَهریۀ خود.
ق۵. شوهری که با زن خویش خوی بد فرا پیش گیرد و وی را برنجاند تا کاوین به وی دهد، اندر فتوای ظاهر ... این ابرا درست بُوَد (غزالی۱، ۲‏/۳۰۱‏) ║ ق۶. حد قذف از حقوق آدمیان است ... به میراث برسد چون دگر حقوق، و عفو و ابراء در او شود، چنان‌که در دگر حقوق آدمیان (ابوالفتوح، ۱۴‏/۹۸‏) ║ ق۷. حق حبس فروشنده را ثابت باشد، تا آنگاه که مِلک او به قبض نقد متعین شود ... و حق حبس یا به ابراء زایل شود یا به استیفا (مؤیّد خوارزمی، ۲‏/۲۴۷‏) ║ ق۱۰. اگر مردی قبول نمی‌کند که پیش زن خود خسپد و با زن گوید که مرا از مهر ابرا کن تا با تو بخسپم، پس او را ابرا کرد، بعضی گویند ابرا حاصل می‌گردد زیراکه ابرا ازبرای تودّدی است که داعی به جماع است (خنجی۲، ۱۶۶) ║ ق۱۳. قاعدۀ ابرا این است هر قرض‌خواهی که به همسایۀ خود قرضی داده باشد آن را ابرا نماید از همسایه و از برادر خود مطالبه نکند (فاضل همدانی۱، ۳۶۰) ║ ق۱۴. خیار شرط ثابت است در هر عقدی مگر نکاح و وقف. و مثل این دو است ابراء و طلاق (ابوالقاسم یزدی، ۱‏/۱۵۶‏) ║ ۱۳۱۳ش. اگر مضمونٌ‌له ذمّۀ مضمونٌ‌عنه را بری کند، ضامن بری نمی‌شود، مگر اینکه مقصود ابراء از اصل دِین باشد (قانون مدنی، ۱۳۰) ║ ۱۳۵۳ش. کارهایی که انسان باید بر میزان شرعی آنها را انجام دهد ... اگر صرفاً یک فرد به‌تنهایی می‌تواند اجرا کند ... ایقاع نامیده می‌شود. مانند ابراء یعنی صرف نظر کردن از طلب خود (مطهری۱، ۳۱۵) ║ ۱۳۸۸ش. در مواردی که موضوع مَهر زن انجام کار یا تأدیۀ منفعت و یا تأدیۀ عین کلی است و مرد هنوز به تعهد خود عمل نکرده ... زن حق ابرای آن را دارد (محمدباقر حسینی: دادرسی، ش۷۵‏/۵۹‏)
۳. (گاهی با حرف اضافۀ از) بی‌گناه اعلام کردن و برکنار داشتن و تبرئۀ خود یا دیگری از کسی، کاری، جرمی یا تهمتی، یا خلاص کردن خود یا دیگری از بدهی یا دِینی.
ق۹. والدۀ صاحبقران ... به‌جانب فرزندش حضرت صاحبقران رسید ازبرای ابرا از هلاک کُرد عثمان و خواهر صاحبقران (ابوبکر طهرانی، ۲۵۱) ║ ق۱۱. چون میرعبدالطیف و قبیله‌اش از نظر شاه افتادند، میرعلاءالدوله ...، بنا بر مصلحتی قصیده‌ [ای] درباب اظهار ابرا و تبرای خویش گفته (بداؤنی، ۳‏/۶۶‏) ║ ق۱۲. هر دل که زلف برده خط بایدش عوض داد / ابرای حق مورث گردید کار وارث (لامع، ۲۰۶) ║ ۱۳۵۰ش. سید ... در ابراء ساحت خود کوشید و گماشتۀ خود، ابوتراب عارف، را نزدِ ریاض ‌پاشا فرستاد (آرین‌پور۱، ۱‏/۳۷۳‏)
ابراءِ / ابرایِ ذمّه (ذمّه: ذمّت)
۱. ↑ ابرا(ء)‏۳.
ق۸. رد مظالم ابراء ذمت است از حقوق دیگران ... اگر مظلمه از قبیل اموال بود بازگرداند (عزالدین کاشانی، ۳۶۹) ║ ق۹. سودابه ... او را به نزد پدر به خیانت در حرم موسوم گردانید ... سیاوش در ابراء ذمه به اقامت بیّنه تمسک جُست (میرخواند، ۱‏/۵۷۹‏) ║ ق۱۰. جناب عفت‌مآب اکابر و اصول مغول را مجتمع ساخته، درباب ابراء ذمۀ خویش ازآنچه در خاطر مردم گذشته ‌بود سخنان فرمود (خواندمیر۱، ۳‏/۱۲‏) ║ ق۱۱. آن جماعت او را از خیال فاسد به نصیحت مشفقانه مانع آمدند و ازبرای ابرای ذمۀ خویش از بغی آن تذکره نزد سلطان سکندر برده، نمودند (بداؤنی، ۱‏/۲۱۹‏) ║ ق۱۲. ورّاث من باید در ابرای ذمۀ من از حقوق خدای تعالی و حقوق مردم ... کوشش خود به‌کار برند (محمدباقر مجلسی: میراث حدیث شیعه، دفتر چهارم، ۴۳) ║ ق۱۳. لازم نیست که زیاده در کشف حقیقت این معنی بکوشم و تشریح مسأله نمایم و در ابراء ذمۀ خود قَسَم بخورم (فرّخ‌ خان، ۴‏/۲۰۲‏) ║ ۱۳۱۷ش. ابراء ذمّۀ یکی‌ از بدهکارانِ متضامن موجب برائت ذمۀ دیگران نمی‌شود (محمد بدیع تبریزی: مجموعۀ حقوقی، ش۸۰‏/۲۱‏) ║ ۱۳۳۳ش. فقهای عامۀ ابراء ذمۀ مضمونٌ‌عنه را به‌علت انتقال ذمۀ او موجب برائت ذمۀ ضامن می‌دانند (امیرحسین کاتوزیان: کانون وکلا، ش۳۸‏/۷‏) ║ ۱۳۷۲ش. امروزه وسیلۀ پراخت بدهی‌ها و ابرای ذمه پول می‌باشد (محمد موسوی بجنوردی: حقوقی دادگستری، ش۷‏/۶۰‏)
۲. ↑ ابرا(ء)‏۲.
۱۳۸۹ش. ابرای ذمه یا بذل یا بخشش حقوق مالی ازسوی زن دارای قیودی است که با منتفی شدن آن قیود، اصل این عناوین نیز منتفی خواهد بود (خدابخشی ـ عابدین‌زادۀ شهری: حقوقی دادگستری، ش۷۲‏/۶۴‏)
ابراءِ / ابرایِ ذمّۀ (کسی) کردن (ذمّه: ذمّت)
۱. (معمولاً با حرف اضافۀ از) ↑ ابرا(ء)‏۲.
ق۶. اجماع است که اگر ولیّ قَبل‌الطلاقِ ابراءِ ذمت مرد کند از مَهر، درست نباشد (ابوالفتوح، ۳‏/۳۱۲‏) ║ ق۷. اگر زن ابرای ذمت شوهر کند از مَهر خود، شوهر نیمۀ آنچه ابرای ذمت کرد ازو مطالبه کند (مختصر نافع، ۲۴۱) ║ ق۱۴. هرگاه آزاد کند مُکاتب خود را در مرض خود، یا آنکه ابراء ذمۀ او کند از مال‌الکتابه، پس اگر از آن بیماری بِه شود، پس به‌تحقیق که لازم شود آن آزادی و ابراء (ابوالقاسم یزدی، ۳‏/۱۰۳۴‏)
۲. (معمولاً با حرف اضافۀ از) ↑ ابرا(ء)‏۳.
ق۹. او از آن صفت ناپسندیده ابراء ذمت کرده، روی به قبله آورد (میرخواند، ۳‏/۴۸۰‏) ║ ق۱۰. مقرب‌الدین ... به ‌اتفاق سادات و علما و قضات ... از حرکات ناشایست سلجوق شاه ابراء ذمه کرده، به لطف و عنایت مخصوص گردیدند (خواندمیر۱، ۲‏/۵۶۶‏) ║ ق۱۲. به تعاقب حسن‌علی‌بیک آمده، به چاپلوسی و تزویر ابراء ذمه و عدم اطلاع خود کرده بود (میرزا کلانتر، ۳۹) ║ ۱۳۶۰ش. این قصه، چنان‌که مادر کلانم درجریان گفتن هم اندکی مکث کرده، می‌گفت: «این نقل به چندین ذیل است، تا ابرای ذمه کرده باشد» (ناشناس: فرهنگ مردم، ش۶‏/۱۸۲‏) ║ ۱۳۷۸ش. ازآنجایی‌که مخاطبان برنامه‌های ما از شیعیان هستند، بعضی از آن‌ها آمده بودند و به‌اصطلاح از خودشان ابرای ذمه می‌کردند (رضا آسیابانی: ره‌آورد نور، ش۱و۲‏/۵۰‏)
ابراءِ / ابرایِ ذمّه نمودن (ذمّه: ذمّت)
۱. (معمولاً با حرف اضافۀ از و گاهی را) ↑ ابرا(ء)‏۳.
ق۹. حضرت صاحبقران ... به‌جانب سمرقند روان شد تا ... ابراء ذمت نموده، غمازان را خجل و شرمسار سازد (میرخواند، ۶‏/۳۹‏) ║ ق۱۰. من عن‌قریب به درگاه خواهم آمد تا از آنچه اهل فتنه و فساد عرض کرده‌اند ابراء ذمه نمایم (روملو، ۲‏/۷۸۸‏) ║ ق۱۳. خود را با همراهان خود از جملۀ خدمتکاران ... شمرده، از این مقدمه ابراء ذمه نموده ‌بودند که ما خبر نداریم (وقایع‌ اتفاقیه، ۴‏/۲۵۱۶‏) ║ ۱۳۳۸ش. برای مواقعی که بخواهد ذمه‌داری را ابراء ذمه نماید، فعل کافی نیست و ابراء ذمه نمی‌شود (علی‌محمد مدرس: کانون وکلا، ش۶۹‏/۴۴‏)
۲. (معمولاً با حرف اضافۀ از و گاهی را) ↑ ابرا(ء)‏۲.
ق۱۱. قرض‌خواهان ... ابرای ذمه نموده، هیچ خصومتی و نزاعی مانند ورثة دیگر اموات قرض‌دار به فرزندانش پیش نیاوردند (بداؤنی، ۲‏/۱۵۶‏)
ابراء قَسَم
خلاص کردن خود یا دیگری از مسئولیت شرعی و اخلاقیِ قسمی که خورده‌است.
ق۸. ابوبکر سوگند خورد که در زیر هیچ سقف با زیاد ننشیند و تا زنده باشد با او سخن نگوید، و چون بشنید زیاد به حج می‌رود، پیش او آمد و به سبب ابراء قسم به خانه رفت و بیرون خانه بنشست (هندوشاه نخجوانی، ۶۵) ║ ق۱۴. قیس‌بن سعد گفت که من سوگند یاد کرده‌ام که او را ملاقات نکنم، مگر آنکه میان من و او نیزه و شمشیر باشد. معاویه برای ابراء قسم او نیزه و شمشیر حاضر کرد و او را طلبید (عباس قمی: منتهی ‌الآمال، ۱‏/۵۴۸‏)
ابرا جُستن
(معمولاً با حرف اضافۀ از) دوری کردن از کسی یا چیزی یا بی‌میلی نسبت به آن.
ق۷. خسرو از اهل رَحِم ابرا مجوی / قطع رَحِم را رحم‌الله مگوی (امیر خسرو۸، ۲۱۳)
ابرا(ء) ذمّه شدن (شدن: گردیدن)
خلاص شدن فرد از بدهی یا دِینی که برعهده دارد.
۱۳۷۹ش. ذمۀ بدهکار بدون انتقال آن به ذمۀ دیگری و به‌طور مجانی ابرا گردیده‌است، درحالی‌که در ضمان ادعای انتقال بدهی برعهدۀ ضامن و ابرای ذمۀ بدهکار اصلی می‌شود (محمد موسوی بجنوردی: پژوهش‌نامۀ متین، ش۷‏/۵۲‏)
ابرا(ء) کردن
۱. (معمولاً با حرف اضافۀ از و گاهی را) ↑ ابرا(ء)‏۲.
ق۷. اگر دعوی کند انکارکننده که ابرا کردی یا بگزارده‌ام، مدعی گردد و آن‌که مدعی بُوَد، منکر گردد (مختصر نافع، ۳۳۹) ║ ق۱۰. اگر مردی ... با زن گوید که مرا از مهر ابرا کن تا با تو بخسپم، پس او را ابرا کرد، بعضی گویند ابرا حاصل می‌گردد (خنجی۲، ۱۶۶) ║ ۱۳۲۰ش. اگر غابن مغبون را ابراء کرد از بدل آنچه تلف شده، پس ‌از آن غبن در معامله ظاهر شد و مغبون فسخ کرد، ‌ثمن را رد می‌کند به غابن و قیمت تلف‌شده را می‌گیرد از او، زیراکه آنچه را که ابرا کرده‌است، مانند مقبوض است (عبدالحسین ناشر شیرازی: مجموعۀ حقوقی، ش۲۰۵‏/۲۸۹‏)
۲. (معمولاً با حرف اضافۀ از و گاهی را) ↑ ابرا(ء)‏۳.
ق۹. نصف قوم از دوستی شاه ولایت ابرا کردند (میرخواند، ۳‏/۷۰‏) ║ جندب گفت ... از عمر من چیزی نمانده و بنابر تهدید و وعید از خاندان مصطفی ... ابرا و تبرّا نخواهم کرد (میرخواند، ۳‏/۱۷۶‏) ║ ۱۳۸۳ش. هرگاه داین اثبات می‌کرد که مدیون با خط خود بر ورقه‌ای نوشته که دِین داین را ابراء کرده، بری‌الذمه شناخته می‌شد (مصطفی محقق داماد: قواعد فقه، ۳‏/۸۳‏) ║ ۱۳۸۹ش. دِین را می‌توان ابرا کرد، درحالی‌که مُلک قابل ابرا نیست (اسماعیل نعمت‌اللهی: مطالعات فقه و حقوق اسلامی، ش۳‏/۱۲۶‏)
۳. (معمولاً با حرف اضافۀ از و گاهی را) ↑ ابرا(ء)‏۱.
ق۹. گر نیی همکار با نیکان ز همنامی چه سود؟ / یک مسیح ابراء اکمه کرد و دیگر اعور است (جامی۱، ۱‏/۷۲‏)
ابرا(ء) نمودن
۱. (معمولاً با حرف اضافۀ از) ؛ ↑ ابرا(ء)‏۳.
ق۹. احمد که به‌حسبِ ظاهر از افعال و اقوال پدر ابرا و تبرّا می‌نمود، در اصفهان ساکن گشت (میرخواند، ۴‏/۳۰۶‏) ║ ق۱۰. شار ابونصر پناه به التون‌تاش برد و از حرکات ناشایستۀ پسر ابراء نموده ... (خواندمیر۱، ۲‏/۳۷۹‏) ║ ق۱۱. چون ... والدین او ... دیدند که او ابرا و تبرا از ایشان نموده قابلِ‌عود نیست به‌ضرورت دست از او بازداشتند (بداؤنی، ۳‏/۳۸‏)
۲. (معمولاً با حرف اضافۀ از) ؛ ↑ ابرا(ء)‏۲.
ق۱۳. قاعدۀ ابرا این است هر قرض‌خواهی که به همسایۀ خود قرضی داده ‌باشد آن را ابرا نماید از همسایه (فاضل همدانی۱، ۳۶۰) ║ ق۱۴. علامه ترجیح داده‌است دادن مال را به وکیل و بودن مدعی بر دعوای خود باقی، مانند آن‌که داده است آن را به موکل، یا موکل او را ابراء نموده است از آن (ابوالقاسم یزدی، ۴‏/۱۶۹۵‏) ║ ۱۳۱۷ش. هرگاه داین اختیاراً ذمۀ مدیون را ابرا نمود، ذمۀ او بری می‌شود (محمد بدیع تبریزی: مجموعۀ حقوقی، ش۸۰‏/۲۱‏) ║ ۱۳۳۴ش. بعضی ‌از فقهاء عامه عقیده دارند اگر مضمونٌ‌له ضامن را از جمیع یا از بعض دین ابرا نمود، ضامن می‌تواند برای تمام دِین به مضمونٌ‌عنه رجوع کند (امیرناصر کاتوزیان: کانون وکلا، ش۴۵‏/۵۷‏) ║ ۱۳۷۹ش. اگر بستانکار بدهکار اصلی را نسبت ‌به بدهی‌اش ابرا نماید، ضامن بریء‌الذمه نمی‌شود؛ لیکن اگر ضامن را ابرا نماید هم ضامن و هم بدهکار اصلی بریء‌الذمّه می‌شوند (محمد موسوی بجنوردی: پژوهش‌نامۀ متین، ش۷‏/۵۰‏)
ترکیبات دیگر: خطِ ابرا