وضعیت: «در حال اصلاحات ویراستاری»
رصدبان rasadbân [جمع: رصدبانان]
یک. (اسم) ۱. مأموری که در قدیم در راه‌ها به گرفتن مالیات از افراد و تاجرانِ در حال عبور می‌پرداخت ؛ رصد ۴؛ رصددار؛ رصدوان؛ رصدیدو..
ق۵. و به هر شهری که درشود خبر اراجیف به خیر دهد و چون از راهی اندر آید خبر تعزیتِ کس ندهد و [به] خبر تهنیت تقصیر نکند. و بی همراه به راهی نرود و همراهِ ثقه جوید و در کاروان میان انبوه فروآید و قماشه به‌جای انبوه نهد و میان سلاح‌داران نَه‌نشیند و نَه‌رود که صعلوک نخست قصد سلاح‌داران کند. و اگر پیاده باشد با سوار همراهی نکند و از مَردم بیگانه راه نپرسد مگر از کسی که ویرا به‌صلاح داند که بسیار مَردم ناپاک بود که راه غلط نماید و خود ازپس بیاید و کالا بستاند. و هر کسی را که به راه آید به تازه‌رویی سلام کند و خویشتن را به مضطری و درماندگی ننماید و با رصدبانان خیانت نکند ولکن به چیز و فریفتنِ ایشان به سخن خوش تقصیر نکند (عنصرالمعالی، ۱۶۹) ║ ق۶. پیغامبر گفت... چون رصدبانی بینید وی را بکشید و مداهنت مکنید. و این آن وقت بود که دست از کالای مسلمان بندارد تا کشته شود، نه قصاص و نه دیت، زیرا که وی کشتهٔ حق است، و وی را دیت نبود (بحر الفوائد، ۱۶۴)
۲. ← رصدبنددو..
۱۳۶۴ش. یک کسی که طول و عرض بلاد را دارد از زیج استخراج می‌کند او مقلد مسئول رصدخانۀ آن رصدبان است که ۳۰ سال زحمت کشیده و طول و عرض بلاد را مشخص کرده (عبدالله جوادی آملی: کیهان فرهنگی، ش۲۱/۷)
دو. (صفت) ⇅ رصدبانیک. ۱.
ق۵. اگر پرسند ما را که مردی بازرگان با شانزده تا دیبا به رصدگاهی فرازرسید، آن رصدگاه که به هر بیست دینار دیناری مزد رصد بود، و این بازرگان جز دیبا هیچ نداشت. مرد رصدبان دینار خواست. مرد بازرگان گفت که بهار جامه بکن و به آن‌چه ترا می‌رسد جامه بردار. پس رصدبان قیمت جامه بکرد و تایی جامه برداشت از آن میان بدان مزد رصد که بدو همی‌رسید، و هشت دینار بازپس داد. اکنون بازگوی تا چند باشد بهای هر جامه‌ای، و چند رسیده باشد مزد رصد مرد رصدبان را (طبری۳، ۱۲۳)