وضعیت: «در حال ویراستاری»
علاج‌پذیر alajpazir
(صفت) ۱. (درموردِ شخص بیمار یا هر نوع بیماری) که قابل بهبود و درمان باشد ؛ معالجه‌پذیر۱.
ق۵. #عالم کامل هر جائی طبیبی نکند، مگر جائی که امید شفا ظاهر بود، اما چون علّت مزمن بود و بیمار بی‌عقل، استادیِ طبیب در آن بود که بگوید که این بیمار علاج‌پذیر نیست و مشغول شدن به معالجت وی جز روزگار ضایع کردن نبود. و این بیمار بر چهار گونه است یکی از آن علاج‌پذیر است اما سه علاج نپذیرند (غزالی۳، ۱۹) ║ ق۶. گاه باشد کی مادة خُناق به عصب‌ها فرودآید و تشنج کند و گاه باشد کی به حوالی دل فرودآید و هلاک کند و گاه باشد کی به معده فرودآید و این سهل‌تر و علاج‌پذیرتر باشد (جرجانی۱، ۳۹۳) ║ ق۷. آن زن که خون می‌نشست دوانزده سال و بود یک زن که دوانزده سال از شکم خون می‌ریخت و هرچه داشته بود همه بر حکیمان خرج کرد و کسی نتوانست او را از آن رنج خلاص دهد و هیچ علاج‌پذیر نبود و چندانک می‌آمد دشخوارتر و رنجورتر می‌شد (دیاتسّارون، ۱۸۸) ║ ق۸. #فرزندم ... عارضه‌ای دماغی و مرضی بر سر داشت که همۀ اطبّا از علاج آن عاجز بودند و علاج‌پذیر نبود (ابن بزّاز، ۳۴۰) ║ ق۹. #امیرجلال کارد از میان برکشید و چنان بر خود زد که قریب یک بدست در شکمش نشست. جمعی دست او گرفته، کارد ستاندند و اوفتاده غش کرد و فی‌الحال خبر به حضرت صاحب‌قران رسید. آن حضرت از غیرت و تهور او تعجب نموده، فرمود که چرا جان خود به باد داد و جرّاحان را گفت احتیاط نمایند. اگر علاج‌پذیر باشد معالجه کنند (عبدالرزاق سمرقندی، ۱ ، ق۲/۸۹۴) ║ ق۱۰. #ابوعلی دانسته‌است که مرض من علاج‌پذیر نیست، بنابراین به من نپرداخت (واصفی، ۲/۷۹) ║ ق۱۱. #در آن بیماری در دلش سرایت کرده بود که مرض او علاج‌پذیر نیست، دیگر شراب نخورد، و بعد از دو روز در سنۀ ثلث و عشرین و الف در سن چهل و یک داعی حق را لبیک اجابت گفت (فخرالزمانی، ۳۲۴) ║ ق۱۲. #در این صورت اغلب است که در مدت حیات اکثر تندرست باشد و به معالجه کمتر محتاج گردد مگر در امراض قوی که بی طبیب حاذق و معجون لطف ایزدی علاج‌پذیر نبوَد (شیرعلی لودی، ۲۲۲) ║ ق۱۳. #مرا عمویی بود که چند سال به درد چشم مبتلا بود و هرچه به‌نزدِ جرّاحان و اطبّای آن زمان تردّد نمود و در مقام استعلاج برآمد، علاج‌پذیر نشد (تنکابنی، ۲۳۷) ║ ق۱۴. #چرا زودتر خبر ندادید که طبیبی برایش بفرستم؟ گفت خودش راضی نشد. می‌گوید این درد من علاج‌پذیر نیست، مرض ارثی است (خسروی۲، ۵۸) ║ ۱۳۲۷ش. #دکتر، درد من علاج‌پذیر نیست. من سه قرص سوبلمه خورده‌ام. خود شما موقعی که در بیمارستان زیردستتان کار می‌کردم، به من گفتید، که اگر کسی دو قرص سوبلمه خورد، دیگر فایده ندارد. دکتر من سه تا خورده‌ام (علوی۵، ۱۵۲) ║ ۱۳۴۷ش. اون‌دفه‌م که جوش سرشو فهمیدم، شب شنبه بود که این‌همه جونمو گرفت. دردبی‌درمون‌گرفته شب شنبه، شب چارشنبه، معلوم نیس چه کوفتیه که هرکی هر دردی بگیره، به این زودییا علاج‌پذیر نمی‌شه (شهری۴، ۲۷۲) ║ ۱۳۶۸ش. درصورتِ مبتلا شدن بیماران را از سلامت‌ها جدا نموده، علاج‌پذیرهایشان را علاج، و علاج‌ناپذیرهایشان را رها بکنند (شهری۲، ۴/۱۰۹)
۲. (درموردِ وضعیت و شرایط نامساعد و سخت) که راه‌حل و چاره‌ای برای برطرف کردن آن و از بین بردن موانع وجود ندارد ؛ معالجه‌پذیر۲.
ق۵. #بااین‌همه، فخر بکند به فساد و پندارد که آن کاری است. چون کسانی که لاف زنند که ما چندین کس بکشتیم و چندین شراب بخوردیم این علاج‌پذیر نباشد، مگر که سعادتی آسمانی دررسد؛ که آدمی بدان راه نبَرد (غزالی۱، ۲/۱۱) ║ ق۶. #این مصنف به‌حکمِ صنوف صروف روزگار و ضعف و پیری و روزگار نامساعد، که علاج‌پذیر نیست، و قلت مال و کثرت عیال و استغنای خلق از افادت و استفادت ... که در راه او موانع و حواجزاند ... شکر مواهب الهی به مقادیر آنچه از علوم به وی رسیده‌است به نشر و تدوین و تصنیف می‌گزارد، همانا الزام غرامت و ملامت را به وی راه ندهند (ابن فندق، ۵) ║ ق۹. #حضرت صاحب‌قران چون جواب ناصواب ایلدرم بایزید شنید دانست که مواد فساد که در دماغ او انعقاد و انجماد یافته به تدبیر دبیر و قلم تحریر و رقم تقریر علاج‌پذیر نیست (عبدالرزاق سمرقندی، ۱ ، ق۲/۸۳۶) ║ ق۱۱. لشکر مغول نیز به سیستان آمده نصرة‌الدین از استیلای لشکر مقل بر ممالک عالم در سیستان کوشش بسیار نمود و چون آن حادثه علاج‌پذیر نبود، بالاخره مقتول شد (ملکشاه، ۷۶) ║ ق۱۲. #امیر صاحب‌قران فهمید که در درجۀ طالع قرانی به نظر آورده‌اند. به زبان خوشی فرمود که: آنچه به نظر شما درمی‌آید بیان واقع را تقریر نمایید، که آنچه مقدر شده همان خواهد شد و هرگاه به زور و زر علاج‌پذیر باشد، چارۀ آن را نموده، در دفع آن کوشیده، رفع نزاع و کدورت را نمایم (محمد مروی، ۱/۲۳۸) ║ ق۱۳. تا آمدن شاه عباس ماضی و استیلای او افسار آن‌ها علاج‌پذیر نگردید (دنبلی۱، ۳۰) ║ از بی‌فکری و عدم تمیز و ضابطه و سیاست او افاغنه مأیوس از شاه روگردان شدند و از فرستادن سرداران جنگ و جدال علاج‌پذیر نگشته، عاقبت‌الامر کار رسید به آنجا که رسید (دنبلی۱، ۳۲) ║ ق۱۴. اولاً مزد کارگران متدرجاً ترقی کند و احوال عموم ناس بهبودی یابد ... . ثانیاً مردم عمل پس‌اندازی و بیمه را معمول دارند تا مسئلهٔ اول به‌سهولت صورت بگیرد. ثالثاً ادارات خیریه به‌قدرِ کفایت مایه داشته باشد ... و درصورتی‌که بدبختی علاج‌پذیر باشد علاج نماید (فروغی۲، ۲۷۶) ║ ۱۳۰۹ش. اگر تشریف بردند چندین عیب دارد که علاج‌پذیر و چاره‌بردار نیست، اول اینکه نقض شأن سرکار علیه است که در نبودن امیرکل از خانه بیرون روند، چه جای اینکه منزل عیال حکومت تشریف ببرند (نواب رضوی، ۱/۶۵۳) ║ ۱۳۴۸ش. شخصی به کسی عشق دارد و از همۀ امورات دست کشیده و امر معیشت او مختل مانده و پریشان گشته، هرچه می‌کند علاج‌پذیر نیست (کتیرایی۱، ۲۲۱) ║ ۱۳۶۸ش. منشأ آن هم یک بیماری مزمن اخلاقی است که اگر علاج‌پذیر بود شاید اصلاً لازم نمی‌شد خیلی از کتاب‌های تحقیقی موضوع‌های واحدی را در طی توالی نسل‌ها دایم دنبال کنند (زرّین‌کوب۲، ۷۲۸)