وضعیت: «تأییدشده»
ابتنا(ء) ebtenâ(ʔ) [<از عربی ابتناء>]
(اسم) ۱. ایجاد کردن؛ پایۀ چیزی را گذاشتن.
ق۶. چنو مهتری یادگار عزیز دوستان را بگذاشت کی بناء مجد و سیادت را آباد دارد و ... در ابتناء معالی و مآثر و اقتنای محامد و مفاخر قدم بر قدم او نهد (میهنی، ۸۹) ║ ق۷. همگی اوقات او بر ابتناء ذکر جمیل و اقتناء اجر جزیل موقوف و مصروف بود (جرفادقانی، ۲۹۲) ║ ق۸. به اقتنای اسباب سعادات و ابتنای ابواب کرامات مشعوف بود (نظام تبریزی، ۵)
۲. (معمولاً با حرف اضافۀ بر) قرار داشتن یا قرار دادن پایه و اساس امری بر امری دیگر.
ق۷. آنک حرکات سماوی واجبة‌الدوام‌اند، پس واجب باشد ابتناء آن بر امری واجب‌الدوام (قطب‌الدین شیرازی، ۲۹/۵) ║ ق۹. حضرت یوسف ابتناء یکی از آن دو واقعه بر عطا و دیگر بر بلا می‌دید (معین‌الدین فراهی، ۵۰۷) ║ ق۱۴. قول آخر مبتنی است بر حکم نکردن به نکول. مترجم گوید که وجه ابتناء بر آن و بر آنکه سکوت نکول است ظاهر است (ابوالقاسم یزدی، ۴/۱۶۹۱) ║ ۱۳۶۸ش. بر معرفت‌شناس واضح است که در این ابتناء فهم دینی بر درک از طبیعت مفسر خطا کرده‌است (احمد واعظی: کیهان فرهنگی، ش۶۵/۱۲) ║ ۱۳۸۰ش. در دنیای امروز، به‌دلیلِ ابتنای زندگی پیچیدة امروز بر دانش و فن، دانش‌پژوهی یک ضرورت نیز هست (خاتمی، ۲۴)
۳. (درمورد بنا و ساختمان) ساختن آن.
ق۸. در ابتناء مدارس و مساجد ... رغبتی کامل داشت (وصّاف، ۱۵۷/۲) ║ ق۱۲. مسجدی عالی‌شأن، محاذی دولت‌خانۀ سپهر، زیب بنا و زینت ابتنا یافت (حسینی منشی، ۱۹۱)
ابتنا داشتن
(با حرف اضافۀ بر) قرار داشتن پایه و اساس امری بر امر دیگر.
۱۳۸۲ش. احکام اخلاقی همواره بر درک و فهمِ پیشین ارزش‌ها ابتنا دارند (علیرضا حسن‌پور: نامۀ فرهنگ، ش۴۹/۹۳) ║ ۱۳۹۰ش. گزارش‌های مربوط به فرمانروایی رشید، مأمون و متوکل معمولاً بر شهادت افرادی ابتنا دارد که در هریک از این دوره‌ها دست‌اندرکار دربار بوده‌اند (محمد ابراهیم باسط: کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، ش۱۷۰/۳۴)
ابتنا یافتن
۱. (درمورد بنا و ساختمان) ساخته شدن.
ق۱۳. به‌حسبِ علوّ بنا و استحکام جدران و فروع سقوف، که به جصّ و آجر ابتنا یافته ...، گوی سبق از عموم مدارسی که در هریک از ولایات محروسۀ پادشاهی مبتنی است ربوده (محمدجعفر نائینی: جامع جعفری، ۶۰۶)
۲. (با حرف اضافۀ بر) قرار گرفتن پایه و اساس امری بر امر دیگر.
۱۳۸۰ش. امنیت مشترک بر این اصل ابتنا یافته که در عصر اتم امنیت یک‌جانبه بیش از این امکان‌پذیر نیست (محمود عسگری: راهبرد، ش۲۱/۲۹۲) ║ ۱۳۸۵ش. فرضیۀ اصلی نویسنده کتاب بر این گزاره ابتنا یافته‌است (علی‌اشرف نظری: مطالعات ملی، ش۲۵/۱۱۷)