رزق

وضعیت: «تأییدشده»
رزق ‎rezq‎ [جمع: ارزاق؛ (اصطلاح قرآنی)]
(اسم) ۱. آنچه برای گذران زندگی، مخصوصاً خوردن، نصیب انسان یا حیوان می‌شود؛ روزی.
ق۴. شگفت دارم از آن‌کس‌ که به روزی به‌یقین است، چگونه مشغول شود به طلب رزق؟ (بلعمی۲، ۱‏/۳۴۹‏) ║ ق۵. مگر که در ازل ای شاه، حکم رزق و اجل / نگین و تیغ تو را داد ایزد متعال؟ (ازرقی، ۴۹) ║ ق۶. از زر و زور عالمیان گر گریز نیست / تو روز نوربخشی و رزق مقدری (ادیب صابر، ۱۱۶) ║ ق۷. مشغول کفاف از دولت عفاف محروم است و مُلکِ فراغت زیر نگین رزق معلوم (سعدی۲، ۱۶۴) ║ ق۸. غرض از این‌همه آن بود تا ایشان مشوش‌حال و پریشان‌بال نباشند ... عمر شریف و وقت عزیز خود را به‌سبب رزق مقسوم و لذات موهوم به دریوزه کردن صرف نکنند (رشیدالدین فضل​اللّه۶، ۱۴۴) ║ ق۹. کافل رزق‌هاست میکائیل / قابض روح‌هاست عزرائیل (جامی۳، ۱‏/۲۳۸‏) ║ ق۱۰. قسمت رسیدنی‌ست ز احسان هرکه هست / دست از چه پیش رزق معیّن درآورم؟ (نظیری، ۴۴۹) ║ ق۱۱. از حرام است تو را کاهلی از طاعت حق / که بوَد ذوق عبادت ثمر رزق حلال (صائب، ۵‏/۲۵۲۷‏) ║ ق۱۲. به هیچ‌ و پوچ توان از نصیب روزی خورد / که شیشه باعث تحصیل رزق شیشه‌گر است (تأثیر، ۳۸۹) ║ ق۱۳. پس عملی به او محول داشت که تحصیل رزق از آن می‌کرد (نورالدین جزایری، ۱‏/۵۶‏) ║ ق۱۴. شاه شکار تشریف برده‌ ... خیلی تعجب کرده‌ بودند که روباه کور رزق خود را از کجا پیدا می‌کند؟ از قدرت خالق رزاق غافل هستند (اعتمادالسلطنه۱، ۴۵۹) ║ ۱۳۰۷ش. آنچه از کتب ادعیه ... و خواص سور و آیات قرآنی ... برای ادای دین و سعۀ رزق ... دیده و شنیده معمول گردید و اثر حاجت که ظاهر نمی‌شد، بر حزن و اندوه و خیالات من افزوده می‌شد (آقا نجفی، ۳۸۲) ║ ۱۳۳۸ش. همچنان که وقتی شیشه می‌شکند من‌باب تسلیت خاطر می‌گوئیم رزق شیشه‌گر است باید بشکند، اینجا نیز از بیچارگی آهو باید بگوئیم رزق غم است باید برسد (افغانی، ۷۵۴) ║ ۱۳۶۳ش. من هنوز هم در حیرتم که چگونه خانواده‌هائی از گرسنگی نمی‌مردند و ... می‌توانستند سر و ته رزق روزانهٔ خود را به‌هم بیاورند (ندوشن، ۱‏/۳۳‏) ║ ۱۳۷۹ش. هیچ دهانی بی‌ روزی نمی‌مونه، هرکس به بهانه‌ای رزقش می‌رسه (محمود۲، ۲‏/۴۸۶‏)
۲. دادن و بخشیدن روزی به کسی.
ق۵. جواب گوییم بِرّ در صفات خدای‌ تعالی به‌ معنی بارّ است به خلق و رزق و تعریف و تشریف، و رحیم به‌ معنی غافر و غفّار، و برّ و رحیم بدین صفت و بدین معنی جز خدای نباشد (سورآبادی۱، ۴‏/۲۴۴۳‏) ║ ق۶. سباع و اِنس گه رزق میهمان تواند / تو روزی همه می‌ده ز خوان تیغ و قلم (جمال‌الدین اصفهانی، ۲۳۹) ║ زالکی کرد سر برون ز نهفت / کشتک خویش خشک دید و بگفت ـ کای هم آنِ نو و هم آنِ کهن / رزق بر توست، هرچه خواهی کن (سنایی۲، ۱۰۷) ║ ق۱۴. بسته کند راه رزق هر متزاهد / باز کند باب رزق هر متدیّن (ادیب‌الممالک، ۲‏/۳۴۷‏)
۳. فواید، امکانات، شرایط، ویژگی‌ها و مانند آن‌ها که نصیب و بهرۀ کسی یا چیزی است.
ق۶. هیچ رزقی بنده را فراخ‌تر نیست از صبر. یعنی: چندان‌که بنده صبر می‌کند، خدای‌ تعالی قوّت می‌دهد (شهاب الاخبار، ۹۷) ║ ق۷. آن مغرور نداند که جمال از رزق او برشمرده شود، و اگر او را میان جمال و میان زشتی با توانگری مخیر کنند، هرآینه جمال را برگزیند (مؤیّد خوارزمی، ۳‏/۷۸۱‏) ║ ق۸. آری از گو تنگ زنخدان، تنگ‌روزی‌تر افتاده‌ام، آن گو تنگ، روزی من کی شود؟ بسی خواستم تا تو روزی شوی / ولی پیش از رزق نتوان دوید (نخشبی، ۱۷۳) ║ ق۹. خط که از شایبۀ حُسن تهی‌ست / بهرۀ کاغذ ازو روسیهی‌ست ... در کفِ نغز خط خوب‌رقم / رزق را طرفه کلیدی‌ست قلم (جامی۳، ۱‏/۶۸۹‏) ║ ق۱۱. رزق ما از عالم هستی نظر واکردنی‌ست / روی دریا را نبیند یک نظر افزون حباب (صائب، ۱‏/۴۲۸‏) ║ ق۱۲. خدنگ غمزۀ او رزق بوالهوس نشود / که تیر ترکش آن شخ‌کمان هوایی نیست (تأثیر، ۳۷۷) ║ ق۱۳. به دار دنیی و عقبی‌ست ذات او قیوم / به رزق صورت و معنی‌ست دست او قسام (صفای اصفهانی، ۸۳) ║ ۱۳۰۷ش. رزق بدن که زمینی است اگر از آسمان باشد رزق روح آسمانی است البته و به‌طریق اولیٰ باید آسمانی باشد (آقا نجفی، ۱۷۸)
۴. حقوق، مستمری، مواجب و مانند آن‌ها که فرد درازای انجام دادن کاری یا برای گذران زندگی از کسی می‌گیرد.
ق۶. باکی نبود مزد فراگرفتن و رزق بر داوری بر حکم و قضا کردن از میان مردم از جهت سلطان عادل ... اما از جهت سلطان جور روا نبوَد، الّا به وقت ضرورت که خوفی بوَد ... و تنزه کردن از گرفتن رزق بر آن فاضل‌تر بوَد بر همه حالی (نهایه، ۱‏/۳۶۹‏) ║ ق۷. ابراهیم گفت: در صلت عاملان باکی نیست، زیراکه ایشان را مؤنتی و رزقی است، و در بیت‌المال حلال و حرام درآید، پس آنچه تو را دهند از حلال باشد (مؤیّد خوارزمی، ۲‏/۲۹۶‏) ║ ق۸. لشکر بجوشید. حُجّاب بیرون آمدند و گفتند خلیفه می‌فرماید: این جماعت، بندگان ما بودند. زیاده از حد خود بیرون پای نهادند و رزق شما نیز نمی‌دادند. ایشان را به گناهشان به جزا رسانیدیم. شما دل‌خوش باشید و رزق خود بستانید (حمداللّه مستوفی۲، ۳۴۱) ║ ق۹. گفت: پنج هزار دینار از رزق و مرسوم اجازت کنی تا تسلیم کنم؟ (عقیلی، ۱۱۲) ║ ق۱۰. چون لشکر ارزاق خود مقرر سازند در دفتر، گاهی که سلطان ایشان را امر کند به جهاد، واجب می‌گردد بر ایشان روان شدن به جهاد، زیراکه ایشان رزق از این جهت گرفته‌اند (خنجی۲، ۳۰۰) ║ ق۱۱. گفت: چیزی دیگر هست، طمع دارم که قبول کنی. گفتم: چیست؟ گفت: آن پنج‌هزار دینار است از رزق و رسوم من (واعظ استرآبادی، ۳۴) ║ ق۱۳. آخوند مجلسی نگاه کرد، دید که ملا محمدصالح در بیرون نشسته، معجلاً فرستاد و لباسی از برای او حاضر ساخت و او را به مجلس خواست و تحقیق این اشکال را از او شفاهاً شنید. پس برای او، مرسوم و رزق معینی قرار داد (تنکابنی، ۲۸۲) ║ ق۱۴. مترجم گوید یعنی کسانی که امام ترتیب داده‌است ایشان را برای جهاد و قرار داده‌است از برای ایشان رزق، یعنی مواجب و قراردادی، و گردانیده‌است ایشان را در تحت امیر که مطیع امر او باشند (ابوالقاسم یزدی، ۴‏/۲۰۲۷‏)
۵. مواد خوراکی‌ای که عموم مردم روزانه مصرف می‌کنند.
ق۷. آن نقد درحال قبض کردم و آن رزق و نزل را بروات بستدم (دهستانی، ۱‏/۲۸۲‏) ║ ق۸. سلطان به محاصرۀ قلعه مشغول شد. بعد از مدتی رزق قلعه تمام شد (حمداللّه مستوفی۲، ۴۴۵) ║ ق۱۲. ای بوزنه در این نواحی آبادانی هم هست؟ گفت: آری، از اینجا سه فرسخ راه شهری است که از آن شهر رزق به ما می‌رسد. فرمود: برو، از آن شهر مضغۀ گوشت بیار (حاتم‌نامه۲، ۱۵۴) ║ ق۱۳. دوغ فارسی است ... طبیعت آن در دوم سرد و تر و رطوبت ... تعبیر: تعبیر دوغ ترش غم بوَد به‌حسبِ ترشی و غیر آن رزقی بی‌مزه، بنابر آنکه مسکه از آن گرفته باشند و دوغ‌فروش شخصی باشد شریف و سخی (نوری، ۳‏/۴۵۸‏)