فرهنگ جامع زبان فارسیفرهنگستان زبان و ادب فارسی

ستیزوآویز

وضعیت: «در حال تأیید»
ستیزوآویز ‎setizoâviz‎ [صورت نحوی: ستیز و آویز؛ فعل همایند: کردن]
۱. ← ستیز‏‌یک‌. ۲.
ق۹. بهادران لشکر امیرزاده مغیث‌الدین الغ بیک گورکان و شاه ملک که هر یک شیر بیشۀ حرب و نهنگ دریای وغا بودند، چون دیدند که قول امیرزاده پیرمحمد متفرق شد، دست از رزم و قتال و ستیز و آویز کوتاه کرده، روی از صف کارزار و موقف پیکار برتافتند (حافظ ابرو۱، ۳‏/۱۰۲‏) ║ ق۱۰. جنگ صعبی به وقوع انجامید و سپاه آنادولی تاب مقاومت نیاورده فرار نمودند و لشکر اروم ایلی نیز بعد از ستیز و آویز راه گریز پیش گرفتند (روملو، ۲‏/۸۶۲‏) ║ ق۱۱. مقدمۀ سپاه جانبین را با هم ملاقات روی داده، بعد از ستیز‌ و آویز، جماعت ولی‌محمدخان برادر باقی‌خان مغلوب گشته، جهت حفظ حال خندقی، بر دور معسکر خود حفر نموده به مدافعه مشغول گشتند (وحید قزوینی، ۱۶۷) ║ ق۱۲. از این طرف پیشتازان سپاه سردار بر جمعیت اول ایشان برخوردند و چون میان جنگل بود از انبوهی دشمن خبر نداشته به تصور اینکه قراث نام غلام سرخای است که به مقابله پیش آمده، دلیرانه با ایشان به ستیز و آویز پرداخته ایشان را مغلوب و منهزم ساخته، به فوجی که در پشت آن کوه لوای قرار افراخته بودند درآویخته (مهدی استرآبادی۲، ۲۳۵) ║ ق۱۳. ایشان نیز از آن بلندی لشکر ایران را در کنار آب دیده طریق نجات را مسدود یافته و به قدر نیم‌ساعتی در آن بلندی ایستاده با نایب‌السلطنه و شاه مرحوم فی‌الجمله ستیز و آویز کرده بالأخره تشنگی بر ایشان غلبه نموده توپخانه و عراده‌های بنه را در بالای بلندی گذاشته به هیئت اجتماع مثل سیل منحدر خواستند که لب آب ریخته لشکر اسلام را از لب آب برخیزانند (جهانگیر میرزا، ۲۱) ║ ق۱۴. اشرف نیز دل به جنگ داده مهیای ستیز و آویز گردید (محمدمهدی اصفهانی، ۲۲۰) ║ ۱۳۲۴ش. پاره‌ای از کوته‌نظران که از خرد بی‌بهره‌اند، چنین می‌پندارند که حسین بن علی (ع) مردی ضعیف و ناتوان بوده و در اثر ستیز و آویز با یزید بن معاویه مقهور و مقتول گشته (حسین‌علی گلشن: آئین اسلام، ش ۹۲‏/۱۱‏) ║ ۱۳۴۸ش. در آن روزگار ستیز و آویز که مردم ایران در راه آزادگی و سرافرازی و برای برانداختن خلافت عباسی می‌کوشیدند و چند تن از دلاوران نامدار آن پیکار را چون ابومسلم و بابک خرمدین و یعقوب لیث و مازیار و فرزندان بویه و دیگران می‌شناسیم و می‌ستائیم، آزادمردانی نیز بودند که به نیروی اندیشه و قلم، آتش خشم و شور مردم را دامن می‌زدند (محمدامین ریاحی: یغما، ش ۲۵۴‏/۴۴۳‏) ║ ۱۳۸۶ش. مثل اینکه فراموش کرده‌اید تئاتر یونانی در خدمت باورها و معتقدات آن‌جهانی قومی بوده است که در طول تاریخ با ایرانی‌ها در کشمکش و ستیز و آویز بودند (قاسم هاشمی‌نژاد: گلستان، ش ۸‏/۱۹‏) ║ ۱۳۹۴ش. و شاه در هزار و یک شب مظهر شرارت است که سرانجام مغلوب می‌شود. اما موضوع درخور دقت این است که غلبۀ شهرزاد بر شهریار از طریق ستیز و آویز یا جنگ و جدال نیست، بلکه غلبه در معناست (محمدعلی علومی: اطلاعات حکمت و معرفت، سال دهم، ش ۹‏/۴۴‏)
۲. مقابلۀ کلامی یا عملی برای پیش‌ بردن خواسته‌ها یا پیروزی بر رقیب یا غلبه بر وضعیتی ناخوشایند.
ق۱۳. مجملاً مدتی به استخلاص اخوی کوشیدم، به‌حدی‌که بر مشیرالملک هراس مستولی شده ابواب آمدوشد را مسدود داشت و از ناکسی و بی‌شرمی با من هم از در ستیز و آویز درآمد (عبداللطیف شوشتری، ۴۶۳) ║ ق۱۴. شرح و بسط نمی‌دهم که ترجیح جناب مستطاب حاجی میرزا محمدباقر مجتهد بر سایرین، در اولویت و اولیت این کار، از چه راه است. افسوس که جناب حاجی میرزا محمدباقر مجتهد کفایت ندارند و راه ستیز و آویز نمی‌دانند (افضل‌الملک، ۲۱۰) ║ ۱۳۶۸ش. دایی علی و خاله‌هایم با بیماری‌های گونه‌گون ستیز و آویز دارند (زرّین‌کوب۲، ۹۵) ║ ۱۳۷۹ش. مسلمانی که خود از مایه‌های پیوستگی و یگانگی باید باشد، مایۀ جدایی و بدخواهی شده بود. نزدیکی و پیوستگی از میان رفته بود و به جای آن ستیز و آویز رخ نموده بود (محمد روشن: آینۀ میراث، ش ۹‏/۶‏) ║ ۱۳۸۴ش. باید دانست که آنچه مصدق را بیشتر محبوب ساخته، جنبۀ قهرمانی او در ستیز و آویز با سیاست استعماری انگلیس است (ادیب برومند: حافظ، ش ۲۵‏/۳۰‏)

معنی ستیزوآویز | فرهنگ جامع زبان فارسی