اتساق

وضعیت: «تأییدشده»
اتساق ‎ettesâq‎ [<عربی>]
(اسم) ۱. نظم و ترتیب.
ق۶. گفتم ... کدام سوء اتفاق آن انتظام و اتساق را از هم جدا کرد؟ (حمیدالدین بلخی، ۱۶۸) ║ ق۷. دعبل بن علی الخزاعی را در آن حالت که نظام اتساق امور میسّر گشت روایت آن نظم بود (دهستانی، ۳‏/۱۰۳۴‏) ║ ق۸. گر نکردی نصرت دین شاه یحیی از کرم/ کار مُلک و دین ز نظم و اتساق افتاده بود (حافظ، ۱‏/۴۲۸‏) ║ ق۹. مردم با یزید بیعت کرده‌اند و مهم او اتساق و انتظام پیدا کرده (میرخواند، ۳‏/۸۵‏) ║ ق۱۱. خواهش آن داشتند که لآلی واقعات زمان ابدتوأمان به رشتة اتساق و انتظام درآید (وحید قزوینی، ۱۲) ║ ۱۳۵۸ش. به نظر گوتیه عقل سامی فقط قادر است که جزئیات و مقررات جدا از یکدیگر یا جزئیاتی را که بی هیچ انسجام و اتساق و ارتباطی مجتمع شده باشند، درک کند (عبدالمحمد آیتی: آموزش‌وپرورش، ش۶‏/۴۵‏) ║ ۱۳۶۸ش. تا وقتی تشتت و کثرت که شر و نقص صورتی از آن است در کار نباشد نظم و اتساق که وحدت و کمال تعبیری ازآن است تحقق نمی‌یابد (زرّین‌کوب۲، ۱۱۱)
۲. نظم و ترتیب دادن.
ق۶. مساق این کلمات و اتساق این مقدمات مقتضی فرط اتحاد و مفضی به مزید اعتماد خواهد بود (بهاءالدین بغدادی، ۱۸۹) ║ ق۷. همه به‌اتفاق به ترتیب و اتساقِ مرام او در بندگی پایۀ تخت اعلی پایمردی نمودند (ابن بی‌بی، ۱‏/۲۳۶‏) ║ ق۸. سلطان ... به جدّی جدید و جهدی جهید روی به اتساق امور و انتظام مصالح جمهور آورد (عزیز استرآبادی، ۲۵۴) ║ ق۹. حضرت صاحب‌قران، بعداز اتساق مآرب جمهور و انتظام مجاری امور، عنان صولت و توان ... به‌جانب اصفهان معطوف داشت (عبدالرزاق سمرقندی، ۱‏/۶۷۰‏) ║ ق۱۱. همت والانهمت متوجه اتساق و انتظام مهمات ممالک محروسه ساخته بعضی از سلاطین عدالت قرین را به ایالت و حکومت هر بلاد و دیار تعیین فرمودند (محمود افوشته‌ای، ۲۲۱) ║ ق۱۲. حکم همایون به شاهزاده مرقوم شد که ... خود معاودت به بلخ نموده به انتظام و اتساق امور آن مملکت پردازد (مهدی استرآبادی۲، ۲۹۶)
اتساق پذیرفتن
⇅ اتساق یافتن.
ق۶. چون آثار کفایت او ظاهر گردد و کارها اتساق و انتظام پذیرد اعتماد بر وی افزون‌تر شود (وطواط۳، ۸۰) ║ ق۷. اگر سایسان و فرماند‌هان پیشین بدین سیاق رفتندی، سلک امور پادشاهی اتساق نپذیرفتی (وراوینی، ۱‏/۴۴‏) ║ ق۸. اگر پادشاهان را در بعضی اوقات مجال اشتغال به امور رعایا ... نباشد، امرا به نیابت و اشارت ایشان متکفّل مصلحت انام ... گردند، و مصالح انتظام یابد، و مناظم اتساق پذیرد (ابن هندوشاه۱، ۲‏/۱۵‏)
اتساق کردن
به ترتیب در کنار هم قرار دادن؛ مرتب کردن.
ق۶. شاعری صناعتی است که شاعر بدان اتساق مقدمات موهِمه کند و التئام قیاسات منتجه بر آن وجه که معنی خُرد را بزرگ گردانَد و معنی بزرگ را خُرد (نظامی عروضی، ۴۲)
اتساق گرفتن
⇅ اتساق یافتن.
ق۶. عقد معالی از تو فزوده‌ست انتظام/ کار ممالک از تو گرفته‌ست اتساق (وطواط۱، ۲۹۸) ║ ق۸. چون امور مملکت اتساق و انتظام گرفت ... امرا و ایلچیان اطراف‌واکناف با هم کینکاج کردند (ابوالقاسم کاشانی۱، ۱۷)
اتساق یافتن
منظم و مرتب شدن؛ سروسامان گرفتن.
ق۷. کار رعیت از سعادت عدل او چون قامت خوبان راستی پذیرفته و حال ضعفا از میامن انصاف او چون رَستۀ دندان دلبران اتساق و انتظام یافته (فرائد السلوک، ۳۱۷) ║ ق۸. آن قضایا منتظم شد ... و مصالح مملکت اتساق و التیام تمام یافت (عزیز استرآبادی، ۵۲۵) ║ ق۹. از برکت اتفاق ایشان کار دولت و امور مملکت اتساق و انتظام یافت و رسوم خانی و قواعد جهانبانی استمرار و استحکام پذیرفت (شرف‌الدین یزدی، ۱‏/۲۰۲‏) ║ ق۱۱. به رشتۀ تدبیر آن کارآگاهان دایرۀ جرگه، مانند عقد گوهر، اتساق و انتظام یافت (وحید قزوینی، ۴۳۳) ║ ق۱۳. چنان ظاهر می‌ساخت که به‌عزمِ شرفیابی رکاب مستطاب حضرت شاهنشاهی این یاساق و یورش از فارس به عراق اتساق یافته و بدین تدبیر رقبۀ دولت‌خواهان پادشاه جم‌جاه گیتی‌ستان قاجار را بر ربقۀ طاعت و چنبر اطاعت درمی‌آورد (رضاقلی خان، ۹‏/۳۳۴‏)