وضعیت: «تأییدشده»
درک۱ darak [جمع: ادراک؛ <عربی، اصطلاح قرآنی>]
(اسم) ۱. طبقه و جایگاه روبه‌پایین و جای گود؛ متضاد: درج (daraj).
ق۴. منافقان اندر درک فروترین باشند از آتش و نه‌یابی ایشان را یارمند (تفسیر طبری، ۲/۳۳۱) ║ ق۵. ضحّاک گوید که دوزخ را هفت درک است. اندر طبقۀ اوّل آن کسانی باشند که ایشان را بر دوزخ کنند از اهل توحید (اسفراینی، ۳/۱۱۸۳) ║ ق۶. قصد و میل نیک‌خواه و بدسگالت هم‌چون اوست/ در ترقی زی دَرَج و اندر تراجع زی درک (انوری، ۲/۶۶۹) ║ ق۷. گر رَسته گشتی زین درک جانم پریدی بر فلک/ علم الهی چون مَلک در جان و دل پروردمی (همگر، ۴۷۹) ║ ق۹. روز حشر از رسوخ آن ملکات / همه خیرات دیده و برکات ... -
همچنین «کلّ ما ینافیها» / از درکهای نار و مافیها (جامی۳، ۱/۱۷۷) ║ ق۱۰. از عرش فتاده‌یی به فرش از پی نفْس / زنهار که تا نیفتی آخر به درک (اهلی، ۷۴۰) ║ ۱۳۳۳ش. همچنان که از روی زمین تا عرش الهی نُه فلک موجود است، از روی زمین تا مقرّ شیطان نُه درک موجود است (مینوی۱، ۵۰)
۲. جهنم یا هریک از طبقه‌های آن ؛ درکت.
ق۶. حقّا که نامۀ کافران در درک سجّین باشد (ابوالفتوح، ۲۰/۱۷۸) ║ ق۷. گر وزد باد بهشت خوی تو بر دوزخی/ گردد از {تصحیح قیاسی؛ متن: کردۀ ز} اهل دَرَج، یابد خلاصی از درک (فرید احول، ۱۱۵) ║ ق۸. با خیالش در جحیم ار جای من باشد درک/ خوش‌ترم آید که در فردوس بی او بر غُرَف (ابن یمین، ۱۱۸) ║ ق۱۰. شیاطین را بسامان کار از ایشان/ مقیمان درک را عار از ایشان (وحشی، ۴۲۶) ║ ق۱۱. دوستت سرسبد یاسمن باغ بهشت/ دشمنت معتکف زاویهٔ قعر درک (زلالی، ۱۴۵) ║ ق۱۴. یاد آن شلّاق فراشی به‌خیر/ از جهنّم از درک یاد آورید (نسیم شمال، ۱/۲۱۳) ║ ۱۳۲۳ش. به‌قول شعرای خودمان چرخ نیلوفری کار خود را کرد و نادری که آن‌همه کشته بود، کشته شد ... و در تاریخ وفاتش گفتند نادر به درک رفت (جمالزاده۳، ۳۲۹) ║ ۱۳۳۸ش. من تحمل خواهم کرد و فرمان خواهم برد، ولی اگر ندیمه‌ها بخواهند به من دست بزنند، ولو شیطان مرا با خود به درک ببَرَد، تاب تحمل ندارم (قاضی۱، ۲/۱۲۴۵) ║ ۱۳۶۰ش. این حیاط فسقلی وین کلبۀ مخروبه چیست؟ / این سرای چون درک را از کجا آورده‌ای؟ (حالت۱، ۳۳۴)
۳. (مجاز) (خودمانی) (همراه با فعل‌های رفتن و بودن) (در حالت خشم و برای تحقیر) مکان بسیار ناخوشایند.
ق۱۴. اعتمادالسلطنه هر جهنمی می‌خواهد منزل کند؛ دیگران هر درکی که می‌خواهند بروند. به ما چه که اوقات خودمان را صرف این کارها بکنیم؟ (ناصرالدین شاه۳، ۱/۲۰۸) ║ ۱۳۲۳ش. اگر به همین راضی نیستی گورت را گم کن و به هر درکی می‌خواهی برو (جمالزاده۴، ۱۲۱) ║ ۱۳۵۸ش. ورثه که یا کشته شده‌اند یا نیست شده‌اند و معلوم نیست کدام درکی هستند (یونسی، ۲۸۹)
به درک (درک: درک اسفل، درک اسفل‌السافلین، درک سیاه)
(مجاز) (خودمانی) (در حالت خشم) برای بیان بی‌اهمیت بودن چیزی یا کاری به کار می‌رود ؛ به اسفل‌السافلین؛ به درک‌الاسفل.
ق۱۳. فروش امروز هم به درک. بنشینید ببینم (قراجه‌داغی، ۱۸۵) ║ ق۱۴. من چه باید بکنم گر که تو درویشی، باش / به درک هرچه تو از هفت‌تَرَک می‌خواهی (عشقی، ۳۵۵) ║ ۱۳۳۴ش. - این خواهش را نفرمائید که پذیرفته نیست. - به درک اسفل‌السافلین. حالا که این‌طور شد مام اینجا موندگار می‌شیم (مدنی۲، ۹۱) ║ ۱۳۶۰ش. فرش، فرش، فرش!... خالد از دستم رفته، حالا هی فرش! به درک اسفل که تو باران بپوسه (محمود۴، ۳۱۹) ║ ۱۳۸۲ش. گزارش را با هم تهیه کنیم ... حالا مجلۀ زنان چاپ کرد، کرد؛ نکرد به درک سیاه. حق بوق هم سرشان را بخورد؛ دادند دادند؛ ندادند فدای سر شما (محمدعلی۲، ۱۱۹)
به درک اسفل
⇅ به درک.
به درک اسفل‌السافلین
⇅ به درک.
به درک اسفل رفتن
⇅ به درک واصل شدن.
به درک اسفل روانه گردیدن
⇅ به درک واصل شدن.
به درک اسفل فرستادن
⇅ به درک فرستادن.
به درک رفتن
⇅ به درک واصل شدن.
به درک سیاه
⇅ به درک.
به درک فرستادن (درک: درک اسفل؛ فرستادن: واصل کردن)
(مجاز) (برای توهین یا تمسخر) کشتن ؛ به اسفل‌السافلین فرستادن؛ به اسفل سافلین رساندن؛ به درک‌الاسفل رسانیدن؛ به درکۀ اسفل روانه گردانیدن.
ق۱۲. سام بیگ نام هراتی که از اقوام الله‌وردی بیگ وکیل بود به ضرب شمشیر الماس‌فام، آن درویش بداندیش را پاره‌پاره نموده به درک اسفل فرستاد (محمد مروی، ۳/۹۹۵) ║ ق۱۳. زیاده از ده‌هزار نفر را آن حضرت در آن غزوه بر خاک هلاک انداخت. هزار و نهصدو‌پنجاه نفر را به مبارزت بر زمین انداخت و پانصد نفر به یک حمله، از آب فرات تا به خیمه‌گاه، به درک فرستاد (تنکابنی، ۱۶۱) ║ علی‌صقال برآشفت که سر مثل توئی تراشیدن برای من کم بود که باید سر خرت را هم بتراشم؟ ... برو گم شو وگرنه تو را با همین خرک به درک می‌فرستم (میرزا حبیب۱، ۱۵۶) ║ ۱۳۰۹ش. شاهزاده از پشت در فرمود سید حیدر، چه می‌خواهی؟ گفت حاجی عبدالغنی اردکانی که آمده‌است در قلعه، او را بده به درک واصل کنیم. گفت اگر آمده بود، من خودم فوراً او را سقط می‌کردم (نواب رضوی، ۱/۳۵۵) ║ ۱۳۳۸ش. من یکّه پهلوانی هستم که می‌خواهم در نبرد تن‌به‌تن زور بازوی تو را بیازمایم و به کیفر دردسری که برای امپراطور ... پیش آورده‌ای، تو را به درک بفرستم (قاضی۱، ۱/۱۶۰) ║ ۱۳۶۸ش. ضارب مادربه‌خطا را جادرجا برادرهای شاهنشاه به درک واصل کرده‌اند (درویشیان۱، ۱/۶۱۹)
به درک واصل شدن (درک: درک اسفل؛ واصل شدن: رفتن، روانه گردیدن، واصل گردیدن)
(مجاز) (برای توهین یا تمسخر) کشته شدن؛ مردن ؛ به اسفل‌السافلین رفتن.
ق۹. چون یزید پلید به درک اسفل رفت، عبیدالله بن زیاد از عراق متوجه شام گشت (میرخواند، ۳/۱۹۹) ║ ق۱۲. فیمابین اوزبکیه و قزلباش محاربۀ صعب رو داده، بالاخره شکست بر سپاه مخالف افتاده، به‌قدر یک ساعت نجومی قریب به ده‌هزار کس از آن جماعت به درک اسفل روانه گردید (محمد مروی، ۱/۲۳) ║ ق۱۳. یقین از دلایل اقبال پادشاه جم‌جاه روحنا فداه بود که محمدمراد خان به درک واصل شد و رکن معظم فساد لرستان تمام شد (فرّخ خان، ۵/۱۳) ║ ق۱۴. این پسر دوماهه بود، مادرش مُرد و در شکم مادر بود، پدرش به درک رفت (اعتمادالسلطنه۱، ۷۰۵) ║ ۱۳۰۷ش. دو روزی نگذشت که چشم از عراق و غیرعراق پوشید و به درک واصل گردید (آقا نجفی، ۵۷۰) ║ ۱۳۴۰ش. صاحب‌خانه با نفرت و انزجار هرچه‌تمام‌تر به کلانتری خبر می‌دهد که یکی از مستأجرانش که سه ماه کرایه هم بدهکار بوده‌است به درک واصل شده‌است (صادقی، ۷۹) ║ ۱۳۸۲ش. اگر پدرش به درک واصل نشده بود، من همین چارتا خشت را هم نمی‌توانستم بخرم (محمدعلی۲، ۵۶)
به درک واصل کردن
⇅ به درک فرستادن.
به درک واصل گردیدن
⇅ به درک واصل شدن.
درک اسفل (اسفل: اسفل‌السافلین)
۱. پایین‌ترین طبقه یا گودترین جا ؛ درکت اسفل؛ درکۀ اسفل؛ درکۀ سفلی.
ق۶. هر گروهی را درکهای باشد، تا منافقان در درک اَسفل باشند از آن (ابوالفتوح، ۵/۶۵) ║ ق۷. چگونه بر آن ثواب چشم دارد که او با ظالمان در درک اسفل از آتش خواهد بود (مؤیّد خوارزمی، ۳/۶۷۸) ║ ق۹. اگر آدمی از درک اسفل تقلید خلاص یافته چون شب‌پر کوردیده نباشد، وجود روز را با او به هیچ دلیل احتیاج نبود (شامی، ۳) ║ ق۱۱. تا چند حمامه‌بازی را شعار خود ساخته ... احجار ارضی را ... به سوی سماء مطبق معلق می‌اندازی و اندیشه نمی‌نمائی که بعداز رجوع آن از فلک مطبق معلق به سوی درک اسفل ... اگر ... بر دست یا پای یکی از اهالی حرم محترم ما ... خورده اشل یا اعرج گردد، چگونه از عهدۀ جنایت آن بیرون می‌توانی آمد؟ (مفید بافقی، ۳، ق۱/۳۲۲)
۲. پایین‌ترین طبقۀ جهنم ؛ درک‌الاسفل.
ق۹. با آنکه موضعی در مجموع بلاد به خصب و بسیاری غلّه مثل سجستان نشان نمی‌دادند، به اندک مدتی قحط از آن دیار برآمد و چنان شد که درک اسفل به نسبت آن فردوس اعلی تواند بود (حافظ ابرو۱، ۳/۲۷۲)
درک اسفل‌السافلین
⇅ درک اسفل.