وضعیت: «در حال تأیید»
کشف kašf [جمع: کشفیات؛ فعل همایند: فرمودن، کردن، گرداندن، نمودن (مجهول: شدن، رفتن، گشتن، گردیدن)]
یک. (اسم) ۱. امری پنهان و مبهم را بر کسی معلوم کردن ؛ اکتشاف ۸؛ به کشف رساندن.
ق۴. اکنون به نور تابنده و قوّت عظیم از جهت ولی خدای ... پیش‌دستی کنم در کشف کردن آن سرها که پنهان بود (سجستانی، ۳) ║ ق۵. آنچ از ما بر تو پوشیده است بیش از این است که بر تو کشف شده است (غزالی۲، ۳۱۶) ║ ق۶. اگر از او ذرّه‌ای را بر عالمیان کشف گردانند همه جان‌ها فدا کنند (احمد غزالی۲، ۱۵۹) ║ تا این غایت خدمتی اصدار نیفتاد و کشف‌الحال نرفت (خاقانی۲، ۱۱) ║ انوار خدای بر نقطۀ دل وی تجلّی کرد، و مشکلات شریعت و اسرار طریقت نهمار بر دل وی کشف گشت (میبدی، ۳/۲۱۷) ║ اگر رای مَلِک او را کرامت محرمیّت ارزانی دارد و کیفیّت خواب و تعبیر براهمه بر وی کشف فرماید، از حقایق آن مَلِک را خبر دهد (نصرالله منشی، ۳۶۷) ║ ق۷. به خانه بازگشت و این معنی بر بدهیمن وزیر طاکی کشف کرد که وزیر پدر او بود (کوفی، ۵۶) ║ بر وی کشف می‌کردند که ورای آن کاری است، پس او بدان ترقی می‌نمود و می‌گفت که رسیدم (مؤیّد خوارزمی، ۳/۸۵۷) ║ ق۸. چون صورت حال کشف شد آن آتش ابتلا را آتش خجالت انطفا داد (زنگی بخاری۲، ۴۴) ║ ق۹. راست که ابوالقاسم سبب این رسم عرض کرد و کشف نمود او را معذور داشتند (حسن قمی، ۱۵۷) ║ ق۱۰. یا امیرالمؤمنین ما معنی این سخن نمی‌دانیم هم شما کشفِ این معنی کنید (فخرالدین صفی، ۳۳) ║ ق۱۱. تبیین این مقال و کشف این حال آن‌که ... عبدالمومن سلطان از استماع وصول رایت فیروزی‌آیت به قصبۀ جاجرم، از مشهد مقدس به ولایت جام نهضت نمود (محمود افوشته‌ای، ۴۴۰) ║ ق۱۲. زبان تا به کشف معانی گشود/ چو موجِ می احیای موتی نمود (بیدل، ۳/۵۹۸) ║ ق۱۳. تا با من کشف ضمیر نکنی و پشت و روی کار را ننگرم با تو پیمان نکنم و خود را به خطر نیفکنم (لسان‌الملک سپهر، ۲/۶۹۶) ║ ق۱۴. رئوس مسائلی را که در آن انجمن ذکر شده‌شود در این‌جا بر خاطر شریف کشف نمود (اسناد قاجاریه، ۱۸۸) ║ ۱۳۰۹ش. خوب است که ملاحظه‌کنندگان این تاریخ زندگانی یا سفر چهار ساعته و کشف حقایق هر وقت مأموری دیدند با او مهربانی کنند (نواب رضوی، ۱/۶۴) ║ ۱۳۴۹ش. امشب باید حقیقت کشف بشود، باید برای همه همان‌طور که برای من روشن است، روشن بشود (پزشکزاد۱، ۶۳) ║ ۱۳۸۵ش. اگر آقای جوینی این بیت را به رسم‌الخط خودمان برنگردانده و کشف‌المعنی نفرموده بودند حالا حالاها این معنی در بطن شاعر بیت باقی می‌ماند و آفتابی نمی‌شد (مهدی قریب: نامۀ بهارستان، ش۱۱-۱۲/۲۵۹)
۲. (در مورد پرده و حجاب و مانند آنها) کنار زدن و برداشتن یا از بین بردن آن ؛ رفع۳.
ق۴. این کشف حجاب از مدینه تا حبشه بود ازپسِ وحی و ازپسِ هجرت (تفسیر طبری، ۴/۱۰۶۵) ║ ق۵. تا محجوب بودند چنگ به آیات زدند تا آیات مر ایشان را راه نماید، تا حجاب کشف گردد (مستملی، ۲/۷۵۲) ║ ق۶. کشف آن چادر در این مجلس فتاد ازبهرِ آنک/ چادر مریم بَرِ عیسی بسی دارد ثمن (سنایی۱، ۴۷۹) ║ منزل آن است که بنده حجاب غفلت از راه خود بردارد و دامن خویش از ساق جدّ کشف کند (میبدی، ۶/۱۷۰) ║ ق۷. چیزی ترا یقین نشود تا مجاهدت/ از کاسۀ سرت نکند کشف این غطا (قمری آملی، ۶۲) ║ ق۸. دراثنای غسل، جهت تنظیف خواستند که قدری کشف ازار کنند، به هردو ابهام و سبابۀ هردو دست مبارک، ازار بگرفت و بر خود پوشانید (ابن بزّاز، ۹۸۶) ║ ق۹. اگر لبیب خبیر را سر همت به همین ظواهر امور فرونیاید و به کشف قناع مخدرات رموز و اسرار ... مسارعت نماید، به ملاحظۀ بسی معانی ارجمند دیده‌ور آید (سراج شیرازی، ۱۹۱) ║ ق۱۰. گر کشف حجب خواهی بستان می ناب اوّل/ ور علم ازل جویی بگذار کتاب اوّل (نظیری، ۲۷۲) ║ ق۱۱. روز دیگر که کشف غمام و هتک ستر ظلام گشته، از کلیسیای مزبور که معبد عظیم ارامنه ... بود، اثری باقی نبود (وحید قزوینی، ۶۱۳) ║ ق۱۲. کاشف اسرار به کشف غطا/ صف‌شکن معرکۀ لافتی (تأثیر، ۱۲۲) ║ ق۱۳. یک‌چند ازپیِ زهاد و عباد افتاد و کشف استار از اهلِ‌دستار می‌خواست، عاقبت چون جان طالب به تنگ آمد و نیل مطلوب به‌چنگ نیامد (قائم‌مقام۱، ۳۰۲) ║ ق۱۴. تا کِی به دهان قفل خموشی زده باشم؟/ جان در هیجان است و گَهِ کشف لثام است (ادیب‌الممالک، ۲/۱۰۶) ║ ۱۳۳۰ش. گر صدهزار کفش بدرّد به پای خلق/ هرگز نمی‌رسند به کشف غطای گِل (بهار، ۱/۱۶۰) ║ ۱۳۴۰ش. به‌سبب نمیمه خون‌ها ریخته می‌شود و خانه‌ها خراب می‌گردد و پرده‌ها کشف می‌شود (دستغیب، ۲/۴۰۱)
۳. به مسأله‌ای مبهم یا پنهان پی بردن و شناختن و دانستن آن ؛ استکشاف ۲؛ اکتشاف ۱؛ انکشاف۱۱.
ق۵. هرکه به علمی مختص باشد ظواهر آن علم بر او پوشیده نگردد، و از دقائق آن علم هرچه بر او پوشیده گردد به اشارتی کشف گردد (مستملی، ۳/۱۱۶۱) ║ ق۶. چه عظیم است حالتی که خلق کشف نتوانند کرد و زبان وصف آن نداند و این قصّه به سر نیاید (عطّار۲، ۱/۱۷۷) ║ ق۷. فروماندم از کشفِ آن ماجَری/ که حیی جمادی پرستد چرا (سعدی۱، ۱۷۸) ║ ق۸. رموز حالت مجذوب را چه کشف کند/ کسی که او متعلّق نشد به قلاّبی (خواجو، ۳۴۷) ║ ق۹. جامی مجوی کشف حقیقت ز شیخ شهر/ بیگانه نیست محرم سرّ نهان دوست (جامی۱، ۲/۱۴۹) ║ ق۱۰. اگر بعداز امتحان قصوری یا وقوفی یابد، ازسبب آن قصور سؤال کند و در کشف آن مبالغت نماید (خنجی۲، ۹۷) ║ ق۱۱. به‌زیر هستی خود تا به کی نهان باشی؟/ ز خویش پرده برافکن که کشف راز کنی (فیض کاشانی، ۴۰۷) ║ ق۱۲. منشأش فقد عقل و انوار است/ عدم علم و کشف اسرار است (حزین، ۸۰۸) ║ ق۱۳. برای کشف و دریافت حقیقت با کشتی‌ها به اطراف جزیره آمده وارد جزیره شدم (اعتمادالسلطنه۵، ۱/۴۶۴) ║ ق۱۴. کاغذ را نزد محبوسین برده به هر راه که می‌توانی کشف کن نویسنده کیست و حامل که بوده؟ (سیّاح۱، ۳۹۹) ║ ۱۳۰۱ش. فیروزه که به‌خیال خود حقیقت را کشف کرده بود روی به خانم کرده گفت: شاید کرولال است (مشفق۱، ۱۴۰) ║ ۱۳۴۹ش. ملاحظه فرمودید چه طور نقشۀ رفتن مرا به نیشابور کشف کردند (پزشکزاد۱، ۱۰۴) ║ ۱۳۸۲ش. هیچ‌کس کشف نخواهد کرد که این روسپی مکتوب، مادر همۀ روسپیان زیبا خواهد بود (ابوتراب خسروی، ۱۶)
۴. (تصوف) پی بردن به امور پنهانی و غیبی از طریق الهام الهی یا تجربه‌ای روحانی ؛ انکشاف ۸؛ کشف‌وشهود.
ق۵. مشتاقان را راه گشاده بوَد تا بردوامْ آن کشف و آن دیدار می‌فزاید (غزالی۱، ۲/۶۰۵) ║ ق۶. هرگاه که آسمان دل ایشان تاریک شود به میغ حظوظ، برق کشف بدرفشد ایشان را و لوامع قرب رخشنده گردد (ابوعلی عثمانی، ۱۲۰) ║ ق۷. هر حکمتی که در دل ظاهر شود به‌سبب مواظبت بر عبادت بی تعلم، آن به‌طریق کشف و الهام باشد (مؤیّد خوارزمی، ۳/۴۹) ║ ق۸. گزاف ای دوست ناید ز اهل تحقیق/ مر این را کشف باید یا نه تصدیق (شبستری، ۷۷) ║ ق۹. مباش منکر اگر زآنکه گفتمت همه اوست/ که کشف و عقل بدین دعوی‌اند هردو گواه (اسیری، ۲۶۶) ║ ق۱۰. خواهی ز کشف خلوتیان باخبر شَوی/ جام شراب درکش و طرْف نقاب گیر (نظیری، ۱۹۷) ║ ق۱۱. او نیز مثل آبا کرام خود از علوم کشف و اسرار بهره‌مند بود (عالم‌آرا۱، ۳) ║ ق۱۲. کی تواند خامه کردن شرح وصف کشف او؟/ بود در ظاهر و در باطن ولی آن شهریار (حسینی منشی، ۶۰۰) ║ ق۱۳. از کشف و از کرامات بیهوده چند لافی/ حیض‌الرجال آمد این کشف و این کرامات (نورعلی‌شاه، ۳۷) ║ ق۱۴. این مطلب راجع است به جناب آخوند که از راه کشف درک فرموده باشند (سیّاح۱، ۱۹) ║ ۱۳۲۱ش. شعری بود که به شاه‌نعمت‌الله ولی نسبت می‌دادند که به طورِ کشف از آتیه خبر داده (عبدالله مستوفی، ۲/۸) ║ ۱۳۵۳ش. با خود گفت: دیدی درست می‌گویند کشف و مکاشفه در انزوا و تنهایی است، دیدی حشیش خاصیت دارد (گلستان۱، ۱۶۳) ║ ۱۳۷۶ش. این پیام از آنِ محقّقان است و محقّقان یا اهل عقل‌اند یا عشق، یا کسب یا کشف (کیان، ش۳۶/۱۵)
۵. (در مورد مسأله‌ای مبهم و گاه علمی) توضیح و تشریح آن و از بین بردن ابهامی که در آن وجود دارد ؛ استکشاف ۶؛ انکشاف۷.
ق۵. مراد از این کتاب ما را نقل این گفته‌ها نیست کی کشف مغلق‌ها است از مراد این طریقت (هجویری، ۶۳) ║ ق۶. صریر کلک تو در کشف مشکلات جهان/ چنانک نغمۀ داود در ادای زبور (ظهیر فاریابی، ۱۰۶) ║ ق۷. در حل این مشکل و کشف این معظل به قوّت حکمت اشارت کن (عوفی۱۱، ۳۸۷) ║ ق۸. گوش بر خبر شیخ مؤید داشت تا کشف این معجم بر چه وجه می‌کند و بیان این مبهم ازچه نمط می‌نماید (عزیز استرآبادی، ۴۳۷) ║ ق۹. در مکتب عشق بر اسیری/ شد کشف همه نکات مشکل (اسیری، ۱۸۱) ║ ق۱۰. اگر ابداء شبهه کنند آن را کشف کند (خنجی۲، ۳۸۹) ║ ق۱۲. از آن‌که در ماهیت مثلّث، اطبا را اختلاف بود، کشف آن نیز لازم دانسته تا روشن گردد که مناط اختلاف علما در حِلّ و حرمت به کدام مثلّث است (ارزانی، ۳/۷۸۵) ║ ق۱۳. بیائید و ببینید که صریر کِلک امیر در حل مشکلات و کشف معضلات و نشر بیان، چه حشری عیان می‌کند (قائم‌مقام۱، ۱۰) ║ ق۱۴. به حل و عقد و تقریر رؤس مسائل ادارات و کشف معضلات و درک مطالب و عرایض دوایر دولت و حوائج مملکت مشغول است (اعتمادالسلطنه۴، ۳۰۰) ║ ۱۳۰۸ش. در کشف حساب (چو) چند کتاب نگاشته‌اند و به طبع رسانیده‌اند در موقع نگارش فقط کتاب مرج‌البحرین تالیف سلطان بن محمد مناعی حاضر بود (سدیدالسلطنه کبابی۲، ۴۱) ║ ۱۳۳۰ش. به کشف مشکلی همّت نمودی/ دلیری کردی و جرئت نمودی (بهار، ۲/۹۹۱) ║ ۱۳۶۸ش. حافظ ... غزل را تنها پس از حلّ مشکل و بعد از کشف این معما که جام جم دل انسان است و خداوند از همان روز که این گنبد مینا را ساخت آن را در وجود انسان ودیعت نهاد نظم کرده است (زرّین‌کوب۲، ۶۳۳)
۶. (در مورد راز و هر امری که باید پنهان بماند) آشکار کردن آن بر دیگران، افشا ؛ انکشاف۱۹.
ق۵. اگر اندر تبلیغ رسالت تقصیر کنند عقوبت و قطیعت یابند، و اگر اسرار کشف کنند عقوبت و قطیعت یابند (مستملی، ۲/۸۸۸) ║ ق۶. هر سِر کی مهرگان به دل خاک درنهاد/ نوروز کشف آن همه اسرار می‌کند (ادیب صابر، ۲۹) ║ ق۷. آن سرّ با یاران خود کشف کرد و ایشان را سوگند داد تا آن سرّ را با احمد کشف نکنند (عوفی۹، ۵۰۶) ║ ق۸. چندین محنت که تاجر و پسر وزیر را معاینه شد ازآن بود که ایشان کشفِ سرّ خود کردند (نخشبی۱، ۹۹) ║ ق۹. چون جبرئیل به افشای این سِرّ مأمور نیست مرا چه زهره و یارا که توانم گفت و کشف این سِرّ توانم نمودن (معین‌الدین فراهی، ۲۳۸) ║ ق۱۰. خوش بود کز دل تا رسد حرف اناالحق بر زبان/ غیرت به جرم کشف راز آتش به منصور افکند (محتشم، ۲/۹۵۳) ║ ق۱۱. عشق ظاهر نمی‌توانم کرد/ کشف این سِر نمی‌توانم کرد (فیّاض لاهیجی، ۴۷۱) ║ ق۱۲. کشف اسرار حق مکن زین‌بیش/ با تو گویم تو دانی و دل خویش (حزین، ۷۸۲) ║ ق۱۳. میرزا علی‌نقی منشی فراهانی که نگارندۀ رسایل سرّ بود به گناه کشف اسرار و دیگر جنایت‌ها مورد سخط شهریاری آمد و جلادانش به جرّ طناب خپه کردند (لسان‌الملک سپهر، ۲/۷۰۷) ║ ق۱۴. کشف این سِرِّ مکتوم امروز به واسطۀ وقوع امری اتّفاق افتاده و شما نباید او را بدانید (طاهر میرزا۲، ۱۳۰۹) ║ ۱۳۱۶ش. عبدالله قلبش فروریخت و متوحشانه گفت: آیا به این زودی این راز کشف شد؟ (مؤتمن، ۱۳۹) ║ ۱۳۴۰ش. حق را با هر بنده سِرّی درمیان است که کشف و افشای آن به صلاح وی نیست (فروزانفر، ۱۸۸)
۷. ← رفع۲.
ق۵. مر ایوب را علیه‌السلام پیش‌از بلا هفت پسر بود و سه دختر. و پس از آن که بلا از وی کشف کرد، آن فرزندان ازبهر وی زنده گردانید (تفسیر عشر، ۲۰۸) ║ ق۶. چرا دعا نکنی کی مَلِک‌تعالی این بلا را کشف کند (احمد طوسی، ۳۷۴) ║ ق۷. خانان با هم‌دیگر درباب کشف ضُرِّ وزیر مشاورت کردند (سیرت جلالالدین، ۱۵۴) ║ ق۸. سلطان از روی رأفت جبلی و عاطفت غریزی ... در کشف کربت و تبرید غلّت او از هرنوع اسباب انگیخت (عزیز استرآبادی، ۱۳۱) ║ ق۹. ترا به سبب غم و اندوه من خاطر ملول گشته و در کشف غموم و رفع هموم من اهتمام تمام مبذول می‌داری (معین‌الدین فراهی، ۶۳۰) ║ ق۱۳. چون چنین بگویی، کشف ضرّ و کفایت مهم تو انشاءالله خواهد شد (نوری، ۱/۲۲۰) ║ ۱۳۴۰ش. از همین قبیل است اجابت دعوات و کشف کربات الاهی نسبت‌به بندگانش (دستغیب، ۱/۷۴)
۸. پیدا کردن و یافتن چیزی یا جایی که مدتها پنهان یا ناشناخته بوده است (در قرن ۱۳ و ۱۴ انکشاف به این معنی رواج بسیاری دارد) ؛ استکشاف ۸؛ اکتشاف ۳؛ انکشاف۱۲.
ق۶. صندوقی است به فلا سفط در کتاب‌خانۀ من ... و در ضمن آن امانتی است که اگر کشف افتد، سبب فتنه‌ای بزرگ شود (معین‌الدین نیشابوری، ۱/۱۱۸) ║ ق۷. گر بترسندی از آن فقرآفرین/ گنج‌هاشان کشف گشتی در زمین (مولوی۲، ۲/۱۲۶) ║ ق۹. این حجاب آخری است و حجاب آخری مبشر است به انکشاف چه بعداز آخر حجب نباشد الا کشف وجه مراد (عبدالله قطب، ۱۰۷) ║ ق۱۱. بُوَد کافی پی کشف این نشانش/ که باشد فیض‌بخش آب دهانش (منیر لاهوری، ۱۷۵) ║ ق۱۳. قبل از آن که راس امید آفریقا را واسکودگامای پرتغالی کشف نماید جمیع خزاین و ذخایر سلاطین ایران در جزیرۀ هرمز بود (اعتمادالسلطنه۵، ۱/۳۰۸) ║ ق۱۴. اگر معدن تازه در اراضی ثابت‌الملکیه اشخاصی کشف شد مُلک همان اراضی معدن را تا دو برابر قیمت عادله جریبانه قبل از کشف به دولت خواهد فروخت (قبالهٔ تاریخ، ۶۵) ║ ۱۳۱۲ش. موجودی کشف شده که از زمان‌های باستانی تاحالا ادامه به زندگی داده و ریشش تا پَر شالش آمده و سه رج دندان صدسالگی توی آرواره‌هایش خوابیده‌است (هدایت۶، ۵۹) ║ ۱۳۳۳ش. وقتی جزیره‌ای کشف می‌کنی که مال کسی نیست مال تو است (قاضی۲، ۶۱) ║ ۱۳۶۷ش. طبق آخرین خبر، یک کشور جنوبی کشف شده که اسمش بورانی است. قرارداد نفتی هم امضا کرده‌اند (معروفی، ۲۸۳) ║ ۱۳۸۷ش. کشف و بررسی این دست‌نویس‌ها خویشاوندی و نزدیکی آنها را به یکدیگر نشان می‌دهد (لیلا عسگری: نامۀ بهارستان، ش۱۳-۱۴/۱۹۰)
۹. چیز پنهان یا پوشیده را آشکار کردن ؛ انکشاف۹.
ق۶. اگر کسی ... از سرما ترسد که سَر را کشف کند، آن‌وقت روا بود به‌مقدار یک انگشت مسح بر سر دهد (نهایه، ۱/۲۱) ║ ق۷. سبحات وجه خود ایشان را کشف کرد تا به آتش محبت او بسوختند (مؤیّد خوارزمی، ۴/۵۰۷) ║ ق۹. دوزخ را برای گمراهان کشف کنند و به صحرا آرند تا عذاب و اهوال او مشاهده کنند (ابوالمحاسن جرجانی، ۷/۸۶) ║ ق۱۱. اکثر علمای زنان گفته‌اند که سترِ عورتِ پیش، واجب نیست بلکه کشف آن واجب است (آقا جمال، ۱۸) ║ ق۱۲. کشف بدن در هوای معتدل باعث ترویح و تفریح تمام می‌شود (ارزانی، ۱/۱۸۸) ║ ق۱۳. کسی که بسیار شوخی کند به منزلۀ کسی است که مواضع مستورۀ بدن را کشف نموده و عورت را ظاهر ساخته باشد (نورالدین جزایری، ۱/۱۲۳) ║ ق۱۴. بند زیرجامه را گشوده و کشف نموده و گفت: اینک بیست‌وشش سال است از عمر من می‌گذرد و هنوز به حالت اصلی برقرار است (مراغه‌ای، ۵۳۲)
۱۰. ← استکشاف۱.
ق۶. من از این معنی کشف می‌کردم و به فضلاء جهان که سابقۀ معرفتی افتاده بود می‌نوشتم و از حقیقت آن می‌پرسیدم (ابوحامد کرمانی، ۷۴) ║ ق۷. دکجک سلاح‌دار را سلطان از خلاط به خوارزم فرستاده بود تا از اخبار تاتار کشف کند (سیرت جلالالدین، ۲۴۴) ║ ق۸. شما را چه افتاد که از باد هوا برهم رفتید و پیش‌از کشف حال و تحقیق قضیه روی به انهزام آوردید (عزیز استرآبادی، ۵۰۵) ║ ق۹. بعد از زمانی که از آن استغراق رجوع یافت مریدان به کشف آن واقعه قدم در بساط انبساط نهادند (سراج شیرازی، ۱۸۶) ║ ق۱۰. اگر فاسقی را بیند که در شیب دامن او چیزی هست، جایز نیست او را که کشف کند (خنجی۲، ۱۸۸) ║ ق۱۳. مجلس کشف و استنطاقی هم منعقد نشده که با دلیل و برهان معلوم شود که خائن و خادم کدام است (امیرنظام گروسی، ۴۲۰)
۱۱. ← انکشاف۴.
ق۶. ظهور و کشف ذرات به وجود طلوع آفتاب باشد اگر طلوع آفتاب نباشد وجود ذرات نتوان دید و معدوم نماید (عین القضات۱، ۲۵۶)
۱۲. (ادبیات) (اصطلاح عروض) حذف هجای آخر مفعولاتُ و تبدیل آن به مفعولا که به جای آن مفعولن قرار می‌دهند.
ق۷. کشف، اسقاط تاء مفعولاتُ باشد، مفعولن به‌جایِ آن بنهند و مفعولن چون از مفعولاتُ منشعب باشد آن را مکشوف خوانند. و بعضی عروضیان این زحاف را کسف گویند (شمس قیس، ۵۱) ║ ق۹. بعضی این را کشف خوانده‌اند به شینِ منقوطه. اما منقول از شیخ اهل صناعت حاتمی رحمه الله به سینِ غیرمنقوطه است (محمود حسینی، ۷۳)
۱۳. ← انکشاف۱.
ق۱۲. برخی گویند در ترکیب این چهار حرف «عروض» معنی ظهور و کشف است و بنا برآنکه به این علم ظاهر می‌شود وزن صحیح و غیرصحیح، از این جهت مسمّی به این اسم گردید (شیرعلی لودی، ۷۷)
۱۴. پی بردن به مساله‌ای علمی که غالباً نتیجۀ تجربه و آزمایش یا نبوغ و استعداد انسانی دانشمند است ؛ استکشاف ۹؛ اکتشاف ۵؛ انکشاف۱۴.
ق۱۳. اول مسافر فرنگی که ثابت کرد بحر خزر مفروز است و به هیچ دریائی راه ندارد مارکوپلو معاصر هلاگوخان بود. او از قرار تقریر اعراب که تمام دورۀ این دریا را سیر کرده بودند این مسئله را کشف کرد (اعتمادالسلطنه۵، ۱/۲۸۰) ║ ق۱۴. در اکتشافات و اختراعات غالباً یک نفر یک مطلب کشف می‌کند و یک نفر دیگر سررشته را که از کشف آن مطلب به‌دست آمده می‌گیرد و از آن نتیجه حاصل می‌کند (فروغی۲، ۷۷) ║ ۱۳۱۲ش. زیبا ... گویی کشف غریبی کرده‌باشد، فریاد زد فاطمه سلطان بیا، بیا ببین آشیخ ... مثل مهدی آقا باکره است (حجازی۲، ۴۰) ║ ۱۳۶۸ش. شروع به خواندن کتاب فلسفه‌ام می‌کردم، از اول تا آخر. مصمّم به کشف قوانین تازه‌ای بودم که همۀ مفاهیم سابق را زیرورو کند (نجفی۱، ۱/۴۹۵) ║ ۱۳۸۲ش. می‌گویند ارشمیدس در حمام بود که قانون تعیین وزن مخصوص اجسام را کشف کرد (جعفری، ۱/۳۱۳)
۱۵. به ویژگی‌ها و کاربردهای ماده یا پدیده‌ای طبیعی پی بردن و از آن استفاده کردن ؛ استکشاف۵.
ق۱۴. انسان ... از به کار بردن سنگ تجاوز نموده فلزات را به مصرف رسانیده بعد از آن حیوانات را اهلی کرده و غله و حبوبات کشف نموده و قس‌علیهذا (فروغی۲، ۱۲۹) ║ ۱۳۱۲ش. پیش‌آمد قابلِ‌ذکری که در زندگی مهاجرتی آدم‌میمون‌ها رخ داد کشف آتش بود (هدایت۶، ۱۲۸) ║ ۱۳۵۲ش. از کشف آتش و آهن و مس گرفته تا فرستادن آدمی به کرۀ ماه همه مولود اندیشه و ادراک اوست (یغما، ش ۲۹۵/۱۸) ║ ۱۳۷۹ش. از روزی که ملت‌های اروپایی با قهوه آشنا شده‌اند تا امروز دربارۀ این نوشیدنی جر و بحث بی‌پایانی ... جریان داشته‌است برسرِ این‌که چه قومی قهوه را زودتر کشف کرد (دریابندری۱، ۱/۴۴۴)
۱۶. (گاه به طنز) دستاورد مهم علمی که نتیجۀ نبوغ و دانش فراوان است ؛ اکتشاف ۴؛ انکشاف۱۳.
ق۱۴. ایرانیان تجددپیما در سوسیالزم یک کشف تازه‌یی را موفق گشته و پارتی به اسم سوسیالیست - کانسرواتور ... تشکیل نموده‌اند (رسولزاده: مرامنامه‌ها، ۷۴) ║ ۱۳۲۰ش. با فراستی که ابداً در خود سراغ نداشتم دریافتم که دو حرف اول اسم محمود و بلقیس است و از این کشفِ عظیم ... به‌حدی مسرور شدم که صفحۀ گیتی دفعةً در نظرم رنگ و جلوۀ دیگری گرفت (جمالزاده۲، ۹۲) ║ ۱۳۷۹ش. همراهی پلو با خورش کشف اصلی آش‌پز ایرانی است (دریابندری۱، ۱/۷۱)
۱۷. (در مورد جرم و هر عملی که خلاف قانون یا عرف است) از روی قراین یا از طریق مشاهده، متوجه آن عمل غیرقانونی یا غیراخلاقی شدن.
ق۱۴. در صحبت دوستانه به یکدیگر تسلّی می‌دادیم که انشاءالله در افتتاح مجلس مقدس کشف تقلبات این اشخاص می‌شود (اسناد تجاری، ۲۴) ║ ۱۳۰۸ش. هیچ‌کس حتی تا امروز هم جز من و چند نفر دیگر ... کشف نکرد که ربایندۀ شماها چه کسی می‌باشد، پلیس هم نتوانست عمه باجی را پیدا کند (ربیع انصاری، ۲۱۳) ║ ۱۳۴۹ش. امروز می‌خواهم از مأموری که جنایت مرا کشف کرد انتقام بگیرم (پزشکزاد۱، ۲۹۳) ║ ۱۳۷۸ش؟. چنانچه ضمن تحقیق، قاضی دادگاه جرم دیگری را کشف نماید که به جرم اول مربوط نیست در صورتی که شعبۀ دادگاه منحصربه‌فرد باشد به آن جرم نیز رسیدگی می‌نماید (آئین کیفری، ۵۲)
۱۸. ← اختراع۱۱.
ق۱۴. در مسئلۀ تولید ثروت به‌واسطهٔ ترقیات صنایع و مخصوصاً کشف و اختراع ماشین‌ها و ترقی وسایل حمل‌ونقل و مسافرت کیفیات مختلفهٔ بسیار دست داده (فروغی۲، ۱۰) ║ ۱۳۰۵ش. مادرش به این امید که شاید فرنگی‌ها دوائی برای جوان شدن پیره‌زنان کشف کرده‌اند ... با علاقه چگونگی را می‌پرسید (مشفق۲، ۸۷) ║ ۱۳۴۳ش. در بوق‌وکرنای مدارس و رادیو و انتشاراتمان همان اباطیل غربیان را سال‌هاست تکرار می‌کنیم که: رنسانس، و کشف قطب‌نما، و فتح آمریکا، و گذر از دماغۀ امیدنیک و ... (آل‌احمد۱۱، ۵۸) ║ ۱۳۶۸ش. بشر سنگ آسیابو از روی همین عمل جویدن و حرکت آرواره‌ها کشف کرده (مدرّسی۱، ۱۵۱)
۱۹. چیزی که بعد از آن که مدتها ناشناخته یا پنهان بوده، پیدا شده‌است ؛ اکتشاف۶.
۱۳۳۳ش. در انجمن بین‌المللی نجوم سر و صدای زیادی دربارۀ کشف خود به راه انداخته بود (قاضی۲، ۲۲) ║ ۱۳۸۰ش. حبیب رضایی از مهم‌ترین کشف‌های بیژن بی‌رنگ ... در مجموعۀ خانۀ سبز است (فیلم، ش۲۷۴/۴۶)
۲۰. پدیده یا ماده‌ای طبیعی که انسان به خواص و کاربردهای آن پی برده و از آن استفاده می‌کند.
۱۳۴۴ش. پیدایش آتش روی زمین اولین کشف تصادفی ولی مهم‌ترین کشف بشر خواهد بود و تا قیام قیامت هیچ کشفی و اختراعی با آن مقابله نخواهد کرد (یحیی مهدوی، بورس، دورۀ اول، ش۹/۲۰)
دو. (صفت) ۱. ← آشکاریک. ۲.
ق۶. راز عقول و مشکل ارواح کشف اوست/ اسرار علم مطلقش ازبر نکوتر است (خاقانی۱، ۷۵) ║ ق۷. تا برسرکوی عشق تو منزل ماست/ سرّ دو جهان به‌جمله کشف دل ماست (نجم دایه، ۳۱۵) ║ ق۸. برِ صاحب‌دلان کشف است آن حال/ زبان عقل در اوصاف آن لال (عماد فقیه، ۳۴۴) ║ ق۱۰. پیشِ رأی روشنش اسرار انجم کشف بود/ معضلات مُلک را تدبیر او آسان گشود (خواندمیر۲، ۴۰۰) ║ ق۱۲. ولی این رمز مفهوم هوس نیست/ به‌غیراز عشق کشف هیچ‌کس نیست (بیدل، ۳/۴۸۲)
۲. ← آشکاریک. ۱.
ق۷. آنچ گفتندم ز بد از صد یکی‌ست/ بر من این کشف است ار کس را شکی‌ست (مولوی۲، ۳/۱۴۷) ║ ق۱۴. میرزا ابوالقاسم خان گفت که آقا میرزا طاهر از فرقهٔ سوسیالیست دمکرات ما است مطلب باید کشف باشد (محمد کمره‌ای، ۱/۷۰۲)
به کشف رساندن
احتمالاً مدخل کردنش ضروری نباشد و بشود حذفش کرد ؛ ↑ کشفیک. ۱.
ق۶. خلاصۀ همّت در مدّت عمر آن بوده‌است که در تفسیر قرآن تصنیفی کنم و مقاصد و اغراض آن را به کشف رسانم (معین‌الدین نیشابوری، ۱/۵)
دامن کسی را کشف نمودن
با همسر او زنا کردن و بی‌آبرو کردن او (مقایسه شود با کشف عورت کسی کردنکه به همین معنی است و باز تنها کاربرد آن در ترجمه کتاب مقدس دیده می‌شود. متن انگلیسی عبارت حاضر بر اساس نسخۀ کینگ جیمز این است:
Cursed be he that lieth with his father's wife; because he uncovereth his father's skirt).
ق۱۳. لعنت بر کسی‌که با زنِ پدرِ خود بخوابد چون‌که دامنِ پدرِ خود را کشف نموده‌است (فاضل همدانی۱، ۳۸۱)
دور کشف
اصطلاح خاص اسماعیلیه است به معنای دوره‌ای که در آن امام در جامعه حضور دارد و تعالیم خود را آشکارا تبلیغ می‌کند (در مقابل دور ستر). تنها در کشف المحجوب سجستانی شاهد دارد و شاید بتوان از متون اسماعیلی دیگر هم شواهدی اضافه کرد. در مدخل دورهیچ‌کدام از این دو مدخل نشده است. لازم است مدخل بشود؟.
ق۴. مثال نفوس کی در دور ستر باشند چون مثال بیماری‌ای بُوَد سخت کی در تن دارند و مثال دور کشف چون درستی کی اومید دارند کی از بیماری جدا شوند (سجستانی، ۸۲) ║ این نشان مهدی بُوَد و آن فایده‌ها و علم‌ها و حکمت‌های او کی راه‌نمای است مردمان را به مهدی و خداوند دور کشف (سجستانی، ۸۳)
کشف العوره
۱. به صورت عریان و برهنه و طوری که بخش‌های پنهان بدن، و گاه آلت تناسلی، آشکار شده و در معرض دید باشد (شاهد اول در متن کتاب به همین صورت با تای گرد آمده است اما اعتمادی به ضبط آن نیست و از این رو احتمالا نیازی نیست "کشف العورة" مدخل شود).
ق۱۳. در شب ثالث لازم است که کشف العورة به کازرون مراجعت کنم (رضاقلی میرزا، ۱۴۸) ║ ق۱۴. کلاه و کفش را هم تسلیم کرد. باز ولش نکردند. تا پیراهن و زیرجامه را کند. کشف العوره ایستاد. فراشان خجالت کشیدند (اعتمادالسلطنه۱، ۹۲۱) ║ ۱۳۴۳ش. شد دکلته‌پوش آن عصمت‌نقاب/ گشت کشف العوره در کشف حجاب (روحانی، ۱۴۵)
۲. ← کشف عورت.
۱۳۴۳ش. نه حیا از بندگان دارند و نه شرم از خدا/ زآن همه افراط و تفریطی که شد در کارها/ منتهی آخر به کشف العوره شد کشف حجاب (روحانی، ۲۴۰)
کشف حجاب
← کشف حجاب.
کشف عورت
آشکار کردن اندام‌های تناسلی یا بخشی از بدن که نمایش آن به دیگران، از نظر شرع یا عرف ناروا و ناپسندیده است ؛ کشف العوره۲.
ق۵. نماز با کشف عورت روا نباشد (مستملی، ۱/۱۳۰) ║ ق۶. این آیت دلیل است که کشف عورت از عهد آدم باز قبیح است، و اظهار آن معصیت (میبدی، ۳/۵۷۹) ║ ق۷. واجب و سنت است که مسافر از ابریق و مسواک و شانه خالی نباشد تا ترک نماز و کشف عورت و ترک سنت مؤکده‌اش لازم نیاید (قطب‌الدین شیرازی۲، ۲۷۶) ║ ق۸. چون صوفی را بی رکوه و بی کوزه بینی بدان که عازمِ ترکِ صلوة و کشف عورت است (باخرزی، ۲/۱۶۰) ║ ق۹. بعد از کشف عورت عمرو امیرالمؤمنین علی با او گفت که ... برو که تو آزادکردۀ عورت خودی (میرخواند، ۲/۸۵۳) ║ ق۱۰. دامن برداشت و کشف عورت کرد، و گفت اینک من چهل ساله‌ام و هنوز اغفلم، یعنی ختنه‌ناکرده (فخرالدین صفی، ۳۲۲) ║ ق۱۱. دربابِ نوره کشیدن، اولاً باید که همگی حلقه زنند و کشف عورت نموده، نوره بکشند و اختلاط نمایند (آقا جمال، ۱۸) ║ ق۱۲. کشفِ عورت چرا کنم من هم/ پیش مرد غریب نامَحرم (تأثیر، ۱۸۸) ║ ق۱۳. اگر به حسب اتفاق کشف عورت من بشود چرا موجب شرم و تشویش بوده باشد؟ (میرزا ابوطالب، ۲۷۲) ║ ق۱۴. حاجی خان از لنگ امیر گرفته می‌کشد، امیر از شرم کشف عورت می‌نشیند و می‌گوید: بیا آنچه مأموری بکن (سیّاح۱، ۴۶۸) ║ ۱۳۴۳ش. چه‌بسا دیده‌اند کز یک باد/ کشف عورت ز این‌وآن کرده (روحانی، ۱۸۹)
کشف عورت کسی کردن
با زن او هم‌بستر شدن و زنا کردن (در ترجمۀ کتاب مقدس، ص ۲۲۰ و ۲۲۱، بیش از ده بار به این معنی آمده و همه ترجمۀ nakedness uncover است. در فرهنگ کتاب مقدس این تعبیر را به معنی زنا آورده‌اند. مقایسه شود با دامن کسی را کشف کردن که معنایی نزدیک به همین را در صورتی متفاوت آورده است. به هر روی هر دو تعبیر تنها در همین منبع به کار رفته و شاید نیازی به مدخل کردن آنها نباشد).
ق۱۳. کشفِ عورتِ برادرِ پدرِ خود مکن یعنی با زنِ وی نزدیکی منما چون‌که زن‌عمویِ توست (فاضل همدانی۱، ۲۲۱)
کشف کرامات
پیشنهاد حذف: نیازی به مدخل کردن نیست. ظاهراً "و" از خط افتاده و اگر هم فرضا این طور نباشد باید گفت این یکی دو نفر غلط به کار برده‌اند.
ق۱۰. با چندین خارق عادات و کشف کرامات ... به صحت و بِلاتشویش در فراغ شدن از نماز استخاره جان به جان‌آفرین سپردند (محمد بن دوست‌محمد، ۳۸۳) ║ ق۱۳. علماء راشدین و عرفا و اولیای کاملین که ... در حیات و ممات مصدر انوار و کشف کرامات بوده و هستند (ضرّابی، ۴۳۵)
کشف و شهود
← کشف‌وشهود.
کشف و کرامات
← کشف‌وکرامات.
کشف و کرامت
← کشف‌وکرامت.