وضعیت: «در حال تأیید»
منکشف monkašaf, monkašef [جمع: منکشفات]
یک. (صفت) ۱. ← آشکاریک. ۱.
ق۵. هرکه بر معصیت مُصر باشد، دل وی تاریک بوَد؛ حق وی را چگونه منکشف شود؟ (غزالی۱، ۲/۳۳) ║ ق۶. طالعت را همه شرف باشد/ حال تو بر تو منکشف باشد (سنایی۲، ۷۰۲) ║ ق۷. بسیار باشد که بطلان آنچه به جهل اعتقاد کرده‌است او را منکشف شود در حال سکرات مرگ، چه حال مرگ برداشتن پرده است (مؤیّد خوارزمی، ۴/۲۹۹) ║ ق۸. اقسام حکمت نظری و عملی در حیاطت ضبط و ربط آورد و اصناف علوم ظاهر و باطن بر او واضح و منکشف شد (عزیز استرآبادی، ۶۴) ║ ق۹. در این مرتبه این معنی بر سالک منکشف گردد که هیچ فعل در صور مظاهر ظاهر نمی‌شود الّا از قادر مختار (کاشفی۲، ۳۴۱) ║ ق۱۰. بر ضمیر امیر کشورگیر منکشف و هویدا بود که امیر حسین در این ملایمت غیر مکر و خدیعت غرضی ندارد (خواندمیر۱، ۳/۴۰۸) ║ ق۱۱. چون این مقدمه به جامع علوم ظاهر و باطن شیخ شهاب‌الدین سهروردی منکشف شد عراقی را به حضور خود طلبید و اعتراض نمود (فخرالزمانی، ۲۸) ║ ق۱۲. بر عالمیان منکشف شود که ایران چگونه ایران، و ممالک چه قسم ویران بود، که آن حضرت به معماری عزم متین آن ویرانی را درست کردند (مهدی استرآبادی۲، ۴) ║ ق۱۳. چند منزل به سبب عدم زبان‌دانی، عذر مهمان‌دار مذکور بر من منکشف نشد (میرزا ابوطالب، ۳۷۱) ║ ق۱۴. یک قسمت عمدۀ تاریخ ما به همّت ارباب فضل و هنر اروپا از همین آثار منکشف و مدوّن گردیده‌است (قبالهٔ تاریخ، ۴۰۱) ║ ۱۳۳۵ش. بسیاری از مردم پس از مرگ خویشان و دوستان را در عالم خواب دیده و اموری بر آنها منکشف گردیده و قابل هیچ انکار نیست (الهی قمشه‌ای، ۱/۳۱۸)
۲. ← آشکاریک. ۳.
ق۶. چون آفتاب یقین از حجاب شبهت و نقاب ریبت منکشف شود ... حسرت و ندامت دستگیر فلاح و پایمرد نجاح نبود (ظهیری، ۸۵) ║ ق۷. ملکوت آسمان برای وی منکشف گردانید، و او در منزلتی فرودآمد که نزدیک بود که نفْس وی تلف شود از انوار و قرب آن منزلت به خدای تعالی (مؤیّد خوارزمی، ۳/۵۳۹) ║ ق۸. بعد از آن هرگز رسول صلی الله علیه و علی آله و سلّم را هیچ از عورت منکشف ندیدند (ابرقوهی، ۱/۲۰۸) ║ ق۹. اشخاصی که بر وی منکشف می‌شوند ملائکه کرامند که تفتیش او می‌نمایند از برای نبوت (میرخواند، ۲/۹۱) ║ ق۱۱. اگر آن‌چنان مجوف نور بود که نتوان شناخت ... پس چون او را باغبان اعتقاد کرد و صورت باغبان چگونه بر او منکشف گشت (عبدالستار لاهوری، ۳۷) ║ ق۱۲. منکشف و برهنه نمودن دست و پا و انداختن آنها و حرقت باطن آنها بدون آنکه حرارتی در ملمس و ظاهر جلد باشد، دلالت بر کرب عظیم می‌نماید (عقیلی خراسانی۱، ۲/۱۴۴۳) ║ ق۱۳. الاغ شروع به دویدن کرد و لگد می‌انداخت ... و من همچنان به عورت منکشف درمیان مردم می‌غلطیدم (نورالدین جزایری، ۱/۲۳۳) ║ ق۱۴. معلوم شد که از مساعی اصلیۀ آن حادثه و سوء قصدی که فرق فاسده نسبت به دین و دولت داشته و با شواهد خطوط خودشان که حاضر است و منکشف شده، هنوز اطلاع تام ندارید و استحضارات شما عیناً از طرق دسایس خارجه و منافقین داخله است (دهخدا۳، ۲۰۸) ║ ۱۳۷۶ش. معمولاً مراد از تجربۀ دینی، تجربه‌ای است که ازطریق آن خدا ... امر قدسی خود را بر شخص صاحب تجربه منکشف می‌کند (کیان، ش۳۶/۱۸)
۳. ← آشکاریک. ۲.
ق۶. فرق است میان ذات و صفات و اسما. اگر سِرّ قِدم منکشف شود، تو ازین تفاوت بیرون آیی (روزبهان۱، ۴۵۳) ║ ق۷. به زودی حق تعالی ریای او منکشف گرداند و منزلت او در دل مادر و پدر نیز ساقط شود (مؤیّد خوارزمی، ۳/۶۹۴) ║ ق۸. ابیاتی که در این غزل است هر کلمه‌ای اشارت است به اسراری که ایشان را منکشف شده‌است (سپهسالار، ۵۱) ║ ق۹. بعد از چهل روز زنده شده به عالم کون و فساد رجوع خواهم نمود تا احوال عالم روحانی و اسرار آن‌جهانی را که از اهل دنیا محتجب و مستور است بر شما منکشف و آشکارا کنم (میرخواند، ۵/۲۰۸) ║ ق۱۰. هنوز نونهال اقبالش در بوستان جمال از بدو صغر به سرحدّ کبر سر نکشیده بود که بر آن حضرت امور غریبه منکشف می‌گشت (امینی هروی، ۱۴) ║ ق۱۱. گرنه از خلوت شود اسرار حکمت منکشف/ چون می نارس چرا در خُم فلاطون می‌رود؟ (صائب، ۳/۱۲۹۴) ║ ق۱۲. امیر نامدار در حیرت افتاده گفت: باید رفت تا این سِرّ منکشف گردد (محمد مروی، ۱/۱۵) ║ ق۱۳. خسروا! بنده حدیثی به اجازت گویم:/ گرچه بر رأی تو خود راز جهان منکشف است (قائم‌مقام۲، ۱۴) ║ ۱۳۳۰ش. سَر ز سِرّ عدو درآوردن/ رازشان جمله منکشف کردن (بهار، ۲/۸۹۷)
۴. (حالت یا موقعیتی ناخوشایند) که از بین رفته و نابود شده است.
ق۶. پیوسته ملوک روزگار چنان بوده‌اند که با شعشعۀ انوار فضل ایشان، ظلمات جهل منکشف و با رای روشن ایشان نیّر اعظم منکسف بوده است (محمود اصفهانی، ۷۶) ║ ق۸. بنی‌اسرائیل به سلامت عبور کردند، فرعون و تبع او بر عقبِ ایشان در دریا آمدند به هر دوازده راه. و آن وقت طلوع صبح بود و تاریکی منکشف شده (رشیدالدین فضل‌الله۱۱، ۶۲) ║ ق۹. چون مدتی در موافقت حق به مخالفت ضد حق مشغول باشد من حیثُ لایشعر حق جبلت او شود بعد از آنکه مزاحمت ضد منکشف شد آن موافقت در او باقی باشد (عبدالله قطب، ۱۳۲)
۵. (پرده و مانند آن) که از میان برداشته شده یا کنار زده شده است.
ق۷. هر که پرده از دل او منکشف شد و به نور هدایت روشن گشت، او در نفس خود متبوع و مقلَّد بوَد، پس نباید که غیری را تقلید کند (مؤیّد خوارزمی، ۱/۱۸۱) ║ ق۸. به وجود چهل صباح که صاحب خلوت به اخلاص برآورد حجب چهل‌گانه مرتفع و منکشف گردد (عزالدین کاشانی، ۱۶۲) ║ ق۹. در نشاۀ اخرویه که غطاء جهل منکشف شود ... عمل به آن مقتضیات منهی‌ٌ عنه نیست و موجب ناخشنودی خدای عزوجل نه، چه منافی تفرید نیست (عبدالله قطب، ۵۲) ║ ق۱۰. این طایفه هرچند عزیز الوجود و شریف الحال باشند، هنوز حجاب وجود خلقیت از نظر ایشان به‌کلّی منکشف نشده باشد (حافظ حسین، ۱/۲۰۹) ║ ق۱۲. بگداز جسم ممتحن، در کورۀ رنج و محن/ تا وارَهم از ما و من، کن منکشف اَستارها (لامع، ۱۳۸)
۶. (کسی) که در جنگ مغلوب شده و فرار کرده‌است {متکشف خطای چاپی است هم به قرینه پانویس متن فارسی و هم به قرینۀ ضبط متن عربی. مقایسه شود با تفکیک شمارۀ ۶ مدخل انکشاف که تایید دیگری است بر این اصلاح قیاسی}.
ق۷. دشمن بر مردمان حمله کرد و ایشان منکشف {تصحیح قیاسی؛ متن: متکشف} شدند و بازگشتند، او بر جای خود ایستاده بود و جنگ می‌کرد تا بارها منکشف شدند (مؤیّد خوارزمی، ۴/۷۱۶)
۷. (جایی یا چیزی سابقاً ناشناخته و پنهان) که شناسایی و پیدا شده است ؛ منکشفه۱.
ق۱۳. در جزیرۀ نول کالدونی متعلق به انگلیس معادن طلای خیلی بامکنت منکشف شد (اعتمادالسلطنه۵، ۲/۱۳۰۵) ║ اول انکشاف استرالیا به‌توسط هلاندی‌ها شد در هزار و ششصدوشش مسیحی مطابق هزار‌و‌پانزده هجری که طرف غربی تنگۀ تورس را منکشف ساختند (ایران۱، ۲/۱۲۴۴) ║ ق۱۴. دو معدن ذغال‌سنگ و یک معدن سنگ ملوّن، که برای ازاره‌ی عمارت و ظروف کمال امتیاز را دارد، منکشف و مفتوح نمودند (افضل‌الملک، ۲۴۶)
دو. (قید) به صورتی واضح و آشکار (؟) (این شاهد را می‌توان نادیده گرفت. به ویژه از آن جهت که ممکن است بشود به صورتی غیر از قید هم معنی کرد، اگرچه گویا قید ترجیح دارد {مقایسه شود با مدخل مشترک که باز همین بیدل یک بار آن را در معنی قیدی استفاده کرده است}).
ق۱۲. طرب تا یکی دَه شود منکشف/ همین جام و میناست صفر و الف (بیدل، ۳/۶۹۷)