مساقات

وضعیت: «در دست علوم انسانی»
مساقات ‎mosâqât‎ [فعل همایند: کردن]
(اسم) ۱. حقوق، فقه.
ق۶. هرگاه که خداوند درخت خرما و جز از آن، مساقات کند با غیری، و ذکر آن‌چه به مساقی رسد از قسمت بنکند؛ آن مساقات باطل بود (نهایه، ۲‏/۴۴۹‏) ║ ق۷. مساقات باطل نشود به مرگ یکی از هردو متعاقد بر اشبه الا آن‌گاه که تعیین عامل شرط کرده باشد. و مساقات درست باشد بر هر اصل درختی بررسته که آن را ثمره‌یی باشد که بدان منتفع شوند به ابقاء آن اصل (مختصر نافع، ۱۹۲) ║ ق۸. فصل سوم، در وظایف این عمال از عمارات و تحصیل ارتفاعات و عقود اجارات و مساقات و معاملات و ترتیب فدانات و حبوب طیور و علف دواب و وظایف رؤسا و اجرت عمال و ترتیب خزانه و انبار و غیرهما که متولی بر چه وجه کند و نصیحتی که بدیشان کرده (رشیدالدین فضل‌الله۱۷، ۱۲۲) ║ ق۱۲. آری برای معاندان این دولت، بزم‌آرای فلک تا بساط نشاط درچیده، برچیده و تا چراغ خوش‌دلی درگرفته، برگرفته، بعدماکه قِلاع به همت خداداد استرداد شد، رعایا و اهالی را که در مساق این احوال بنابر ضیق ذرع و سِعة مشاقّ ترک زرع و مساقات و به‌علت تغلّب رومیه جلآء اوطان و وثاقات کرده‌ بودند (مهدی استرآبادی، ۳۶۷) ║ ق۱۳. زکاتِ... نُه چیز واجب است... شرط است در چهار اخیر، آن‌که مالک آن‌ها را پیش‌از وقت وجوب، مالک شده باشد. چه به زراعت یا غرس یا مساقات،‌ و چه به بیع یا صلح یا هبه یا مِهر یا نحو آن‌ها (نوری، ۳‏/۴۱‏) ║ ق۱۴. اگر شرط کند صاحب درخت چیزی از این‌ها را بر عامل، صحیح است بعد از آنکه معلوم باشد. و اگر شرط کند عامل بر صاحب درخت عمل‌هایی را که بر او لازم است، یعنی: همۀ آن‌ها؛ باطل است مساقات، زیرا که حصه بردن را مستحق نمی‌شود مگر به عمل (ابوالقاسم یزدی، ۱‏/۲۷۹‏) ║ ۱۳۲۱ش. قرار مال‌الاجاره و مزارعه و مساقات و اجیر کردن عمله برای کار زراعت در اوّل پاییز بسته می‌شود.(پ) (عبدالله مستوفی، ۱‏/۱۱۱‏) ║ ۱۳۵۳ش. مزارعه و مساقات دو نوع شرکت است، شبیه مضاربه (مطهری۱، ۳۲۲)
۲. پر کردن جام و نوشاندن آن به کسی.
ق۷. چو ازین هوش برستی، به مساقات و به مستی/ دهدت صد هش دیگر کرم باده‌فروشت (مولوی۱، ۱‏/۲۳۶‏) ║ ق۸. اصحاب شمس‌المعالی دل بر مقارعت و مماضعت قوم قرار دادند و از بام تا شام در مقاسات لباس بأس و مساقات جام حِمام بودند و دو ماه متواتر در ممارست آن روزگار گذاشتند (رشیدالدین فضل‌الله۱، ۱۰۲)