وضعیت: «در حال ویراستاری»
سحرخیز saharxiz [جمع: سحرخیزان]
(صفت) ۱. (در مورد کسی یا جانوری) که صبح خیلی زود از خواب بیدار شود ؛ سحرگه خیز.
ق۶. صراحی همچو مرغان سحرخیز/ ز مخلب کرده در مجلس شکرریز (عطّار۶ (؟)، ۲۴۰) ║ ق۷. دگر رغبت کجا ماند کسی را سوی هشیاری/ چو بیند دست در آغوش مستان سحرخیزت (سعدی۳، ۴۶۴) ║ ق۸. صبوحی کرده مستان سحرخیز/ نواگر گشته مرغان شباویز (خواجو۲، ۱۵) ║ ق۹. گر زآنکه شبی یکدم از ناله بیاسایم/ از نعره به جان آرند مرغان سحرخیزم (آذری، ۲۵۰) ║ ق۱۰. سحرخیزان به گل چیدن دویدند/ به یکدم صدهزاران گل بچیدند (اهلی، ۵۷۵) ║ ق۱۱. ز بوی سنبلش صبح سحرخیز/ به‌گاه عطرریزی یاسمن‌بیز (طالب آملی، ۱۸۹) ║ ق۱۲. لاله و گُل به رهت ساغر غم‌ریزانند/ سر و شمشاد به کویت ز سحرخیزانند (میرنجات، ۴۱۵) ║ ق۱۳. ز حلقوم شب‌آویز ارغنون بر ارغوان خواهی/ ز مرغان سحرخیز انجمن [پُر] نسترن بینی (قائم‌مقام۲، ۱۳۷) ║ ق۱۴. می‌باش به عمر خود سحرخیز/ وز خواب سحر‌گهان بپرهیز (ایرج میرزا، ۱۳۶) ║ ۱۳۱۶ش. اسد... متبسمانه گفت: فکر می‌کردم کسی زودتر از من از خواب بیدار نشده‌است. حالا می‌بینم شما از من سحرخیزترید (مؤتمن، ۸۰۴) ║ ۱۳۲۷ش. شب اوّل که در آن‌جا به‌سر بردم، ساعت پنج صبح به صدای اوّلین گاز اتوبوسی که آدم‌های سحرخیز را به‌سرِ کارشان می‌بُرد ازخواب پریدم (آل‌احمد۱۰، ۱۱۱) ║ ۱۳۴۹ش. مش قاسم سحرخیز بود از همان موقعِ بیدار شدن به آب دادنِ گل‌ها و رسیدگی به کارِ باغ مشغول می‌شد (پزشکزاد۱، ۱۳) ║ ۱۳۷۰ش. اتوبوس‌ها به حرکت درآمده‌اند. کارگرانِ سحرخیز راه افتاده‌اند. رشید یک‌باره می‌ایستد و زیرلبی می‌گوید: محمدخلیل! محمدخلیل! (شیرزادی، ۱۲۱) ║ ۱۳۷۷ش. ایلی‌نیچ‌نا... گفت: ... تو خیلی سحرخیزی (شاملو۱، ۴/۱۷۶۶)
۲. (در مورد کسی) که در زمان سحر بیدار شود و به عبادت خداوند و خواندن نماز و دعا مشغول شود.
ق۶. گر همی پیر سحرخیز به نِی بُرّد تب/ نی بجویید و سوی پیر گرایید همه (خاقانی۱، ۴۰۷) ║ ق۷. سحرخیز و خوش‌خوان و بی‌حرص و ذاکر/ سخی‌طبع و دل‌دار و بی‌خواب و کم خور (فرید احول، ۸۶) ║ ق۸. به خدا که جرعه‌ای ده تو به حافظ سحرخیز/ که دعای صبح‌گاهی اثری کند شما را (حافظ، ۱/۲۸) ║ رقیب آزارها فرمود و جای آشتی نگْذاشت/ مگر آه سحرخیزان سوی گردون نخواهد شد (حافظ، ۱/۳۳۸) ║ ق۹. سحرخیزان زنند از صدق همچون صبح صادق دم/ در آن دم همچو من گویند حمد حیّ داور را (بدر شیروانی، ۱۷۷) ║ ق۱۰. شمعی که قبل‌از این مجلس‌افروز بزم می‌خوران بود اکنون به شب‌زنده‌داری معبد سحرخیزان قیام می‌نماید (اسناد شاه طهماسب، ۴۳۳) ║ ق۱۱. سحرخیزان راه کعبهٔ دل/ چنین بر ناقه می‌بندند محمل (زلالی، ۵۶۲) ║ ق۱۲. اگر همّت زِ من می‌خواست دل‌های سحرخیزان/ دَم گرمی به کار آه بی‌تأثیر می‌کردم (حزین، ۳۴۷) ║ ق۱۳. ابوالفتح‌خان... تقوی‌پیشه... و مجتهد و سحرخیز و شب‌زنده‌دار بود (رستم الحکما، ۲۴۷) ║ ق۱۴. نالۀ بیوه‌زنان را زپی نان یاد آر/ آه پیران سحرخیز فراموش مکن (ایرج میرزا، ۱۹۵) ║ ۱۳۱۶ش. تاوقتی‌که نسیمِ سحر شاخِ درختان را به جنبش می‌آورد و خروس دعایِ صبحِ خویش را چون مناجاتِ سحرخیزان می‌خواند، این رامش‌گرانِ رنگین‌جامه برفرازِ نارونِ کهن انجمن می‌کردند (نفیسی۲، ۲۱۲) ║ ۱۳۴۶ش. این‌طوری شد که این آخری‌ها تصمیم گرفتم هر سه چهار روز یک بار بروم حمام. و صبح‌ها خیلی زود هم. حتی پیش از سحرخیزترین غسل‌کنندگان. و لیف و صابونی. و لذت آب گرم (آل‌احمد۱۵، ۱۶۰)