وضعیت: «منتظر ویراستاری»
شریک šarik [جمع: شرکا(ء)، شریکان؛ مثنی: شریکین]
(صفت) ۱. (کسی یا چیزی) که به یکی از صورت‌های زیر با کسی یا چیزی پیوند دارد:
الف- در ویژگی یا حالتی با کسی یا چیزی دیگر همانند است ؛ هم‌شریک۴.
ق۴. همه عرب دانستند که شما انصار خدای و انصار پیغمبرید و شما برادران مایید در اسلام و شریکان مایید در دین (بلعمی۲، ۳/۳۳۸) ║ ق۵. چون همه خلق به صفت فقر و عجز با تو شریک‌اند، تا قادر نگردند ترا چگونه یاری کنند؟ و تا ایشان بی‌نیاز نگردند ترا چگونه غنی گردانند؟ (مستملی، ۳/۱۲۴۴) ║ ق۶. چون فرزندی صالح دادیم ایشان را، یکی دیگر خواستند شریک وی در صلاح (ابومحمد نجار، ۸۰) ║ ق۷. هر که کسی را بیند که نماز بد کند و او را بازندارد، در وبالْ شریک او باشد (مؤیّد خوارزمی، ۱/۴۱۹) ║ ق۸. این کلام که به صوت و حلق و زفان انسان تعلق دارد یک‌نوع است از مطلق کلام انسان، چه کلام انسان عام‌تر از آن است که آن را به صوت و حلق و زفان حوالت کنند و سایر حیوانات بلکه جمادات نیز با او در آن معنی شریک‌اند (رشیدالدین فضلالله۹، ۳۰۱) ║ رنگ او با گل است و باده شریک/ بوی او با عبیر و مشک انباز (عماد فقیه۱، ۱۷۴) ║ ق۹. مغنیسا در خواص با مارقشیشا شریکست و اختصاص به خواص دیگر دارد مثل آنکه تنقیه معده و مثانه می‌کند (محمد بن منصور، ۲۷۱) ║ ق۱۰. کسی که در حدود ذوق و مقامات و منازل با ایشان شریک نباشد سخن‌های ایشان را فهم نکند (حافظ حسین، ۲/۱۶) ║ ق۱۱. در غم و اندوه باشد یار با باران شریک/ در نشاط و کامرانی نبود از ایشان جدا (فیض کاشانی، ۲۴) ║ میرزا زین‌العابدین برادر کوچک بندگان میرزا علاءالدین محمد است و در جمیع صفات با اخوی عالی‌جاه سهیم و شریک است (نصرآبادی۱، ۱/۱۷) ║ ق۱۲. مراد از اعضاء مفرده آن است که هر جزء محسوس از آن را که بگیرند، با کل خود در اسم و حدّ و رسم در نوعیت خود شریک باشد (عقیلی خراسانی۱، ۱/۷۱) ║ ق۱۳. ملّا هادی ... ترسید که اگر این مسایل را جواب بنویسد، شما خواهید او را تکفیر کرد؛ چه او نیز با ملّاصدرا هم‌مذهب و در فساد عقیده، با او شریک است (تنکابنی، ۵۲) ║ ق۱۴. شاه عباس از او پرسید خود را چگونه می‌بینی؟ گفت در بدترین حالتی. پس فرمود باید خوش باشی که با پادشاه در یک مصیبت شریک هستی (حسن فسایی، ۱/۴۷۱) ║ ۱۳۰۸ش. ای شریک مصائب و بدبختی‌های من، ای دختر نجیب و باعصمتی که نتوانستی در برابرِ مظالم بیرون از حد و شمار این مردم صبر و استقامت به خرج داده و مرگ را به زندگانی ترجیح دادی (ربیع انصاری، ۱۶۱) ║ ۱۳۴۹ش. کنیزکی از کنیزانِ بانو هم‌راهِ او به دخمه رفته‌بود و مونسِ تنهایی و شریکِ اندوهِ او بود (مینوی۲، ۱۰۵) ║ ۱۳۷۸ش. همه فکر می‌کردند آخرش مال همدیگر می‌شویم ... بعید نبود دعوتم کرده‌بود که به‌رخم بکشد رفتنش را. شاید می‌خواست من هم تو شادی‌اش شریک باشم (کاتب، ۳۲)
ب- در انجام عملی یا کسی دیگر همکاری می‌کند یا آن را هم‌زمان با کسی دیگر انجام می‌دهد ؛ اشتراک‌کننده؛ هم‌شریک۲.
ق۴. هرکه وعدۀ ابلیس را گیرد و وعدۀ خدای عزّوجلّ دست بازدارد، با ابلیس شریک گشت و بدو حق‌تر و به دوزخ اُولی‌تر (بلعمی۲، ۱/۵۷) ║ ق۵. انتهاءِ بروج را برجِ منتهی‌العشرات خوانند. و خداوندِ او شریکِ خداوند برج و درجۀ قسمت وسطی بُوَد و خداوندِ حدّ او شریک قاسم اوّل بُوَد و آن ده سال را به نام آن برج و آن درجه خوانند (قطّان مروزی، ۲۰۳) ║ ق۶. هر پادشاهی که به ظلم نایبان خود راضی باشد در آن ظلم شریک باشد، و هر کس که به معصیت همسایه راضی باشد در آن شریک باشد (بحر الفوائد، ۱۲۰) ║ ق۷. چون یعقوب نومید شد از دیدن یوسف ... کنجی اختیار کرد و با مردم نمی‌آمیخت و جز ابن یامین را پیش او ره نبودی، از جهت آن که در آزار یوسف با برادران شریک نبود (محمد تستری، ۲۲۲) ║ ق۸. اگر آن امیر، لشکری را در امثال این بی‌راهی بازخواست کرده بودی ازو این جریمه صادر نشدی. چون نکرده با او در این جرم شریک باشد (حمدالله مستوفی۲، ۳۳۵) ║ ق۹. حال معصیت از چند وجه بیرون نیست یا از خدای است یا از بنده یا از خدای و بنده ... اگر از خدای و بنده است پس او شریک بنده باشد و قوی اولیتر باشد به انصاف از بندۀ ضعیف (ابوالمحاسن جرجانی، ۱/۳۲۹) ║ ق۱۰. چون مظفر حسین میرزا درین امر با آن حضرت شریک بوده و همراه شده متابعتش ما را ضرور نیست (خواندمیر۳، ۳۰۷) ║ ق۱۱. شریکم من به خون دختر زر گر کنم توبه/ به ساقی گر نباشم دوست هستم دشمن مینا (اشرف مازندرانی، ۱۹۸) ║ به دست خود کشتن در حساب ما آن است که در کشتن آن هیچ‌کس شریک نشود (عبدالستار لاهوری، ۱۹۲) ║ ق۱۲. مردم اجامره و اوباش شریک آن قوم گشته، در خرابی مُلک دست‌اندازی می‌کردند (محمد مروی، ۱/۵۰) ║ ق۱۳. علی‌اکبر فرار کرده دو نفر که با او شریک و هم‌دست بودند گرفته با آن‌چه اسباب بود به حاجب الدّوله رد نمودند. {ش:۵۱۵} (دولت علیّه، ۱/۳۴۸) ║ ق۱۴. کسانی‌که در مجلس سهام حق حضور نداشته به تقلب داخل شده و رای داده‌اند و اشخاصی که در این امر با آنها شریک بوده‌اند از صد الی هزار تومان جریمه خواهند شد (اسناد تجاری، ۶۳) ║ ۱۳۰۹ش. باید هرکس شریک در این قضیۀ بلوا بوده یا محرک بوده یا خودش شریک در قتل بوده یا راضی بوده، او را گرفته به‌انواع مجازات‌های سخت او را مجازات کنی (نواب رضوی، ۱/۳۵۸) ║ ۱۳۵۲ش. رضاپوسیده سر دهنۀ پاچنار توت‌فروشی داشت. از دوست‌های قهوه‌خانۀ مختار و از شریک‌های خروس جنگ انداختن مختار بود (فصیح۲، ۱۶۸) ║ ۱۳۷۲ش. می‌توان سعی داشت با کسانی‌که طبعاً باید با شما در مبارزه شریک شوند درگیر نشد و به‌دامِ دشمن که تفرقه را دامن می‌زند نیفتاد (به‌آذین۱، ۲/۶۱)
ج- هم‌زمان با کسی دیگر حق مالکیت و بهره‌برداری از چیزی را در اختیار دارد یا از امتیاز آن بهره‌مند است ؛ شرک یک. ۳ (šerk)؛ شریک‌المال؛ شریک‌الملک (šarikolmolk)؛ هم‌شریک۳.
ق۵. برادر ولی است ولکن تا پدر بر جای است ورا ولایت نیست، و حافد وارث است ولکن تا ولد صلب بر جای است ورا میراث نیست، و جار شفیع است ولکن تا شریک بر جای است جار را شفعت نیست (مستملی، ۲/۸۹۷) ║ ق۶. داراب گفت من داراب ابن اردشیرم و مادر من همای است. اگر مرا ازین‌جا بیرون بری و با من به ایران آیی من ترا در مملکت با خویشتن شریک سازم. بهزاد گفت روا بُوَد (طرسوسی، ۱/۹۰) ║ ق۷. چون حق‌تعالی بر من این نعمت ارزانی داشت و این حکمت را سودمند من گردانید، من آن را افاضت کنم تا برادر مسلمان من در سود آن با من شریک باشد (مؤیّد خوارزمی، ۳/۶۷۹) ║ ق۸. چون بندگی حضرت در اجرای خیرات گذشتگان سعیی که واقف در حال حیوة همان کردی به جای آرد هرآینه در اجر و ثواب با واقف شریک باشد (ابن هندوشاه۱، ۱، جزء۱/۱۸۰) ║ ق۹. حَسَن را داعیۀ آن بود که خواجه او را در وزارت به خود شریک سازد، از این عمل عار کرد و بر خواجه دل‌گران شد و به معاداة خواجه برخاست (دولتشاه، ۱۳۹) ║ ق۱۰. اگر بدیع‌الزمان میرزا مستقلاً متصدّی سلطنت می‌گشت همگی مطیع و منقاد او بودیم اما چون مظفر حسین میرزا شریک شده ما را متابعت هیچ یک ضروری نیست (روملو، ۲/۱۰۱۲) ║ ق۱۱. آدم نیک سودا شریک مال مردم است (هبله‌رودی، ۱۶) ║ ق۱۲. خلدی که بی شریک بُوَد دلنشین‌تر است/ جنّت قرین گوشۀ عزلت نمی‌شود (تأثیر، ۴۳۴) ║ ق۱۳. هرگاه تواند به‌عددِ عیال خود قربانی کند. واِلّا می‌تواند که یک قربانی برای خود و عیال خود کند. بلکه ازبرایِ مردگان خود، و هرکس خواهد تواند که در یک قربانی با دیگری شریک شود (نوری، ۱/۸۰) ║ ق۱۴. امین‌التجّار ... با چهار جهاز آتشی بزرگ شریک است که سودها و منفعت‌های بسیار قسمت امین‌التجار می‌شود (حاجی پیرزاده، ۱/۱۲۲) ║ ۱۳۰۹ش. در زمان حکومت سردار جنگ، سردار ظفر شریک حکومت بود (نواب رضوی، ۱/۴۹۳) ║ ۱۳۴۸ش. دیزی‌ها داشت سرد می‌شد و هیچ‌کس هم حاضر نبود گوشت و نخود نکوبیده را با بقیه شریک بشود، چون حتماً سر چند نفر کلاه می‌رفت (امیرشاهی۱، ۸۵) ║ ۱۳۸۷ش. مراقب باش، این اسکنر را ۵۰-۵۰ با شرکت شریک هستم. ۱۳۰ دلارش را ازجیب داده‌ام (امیرخانی، ۱۶۶)
۲. (در مورد خداوند) کسی یا چیزی که، به باور منکران توحید، همتای خداوند است ؛ شریک‌خوانده؛ شریک‌گرفته؛ هم‌شریک۱.
ق۴. ما نتوانیم که به خدای شریک گیریم با چندان نیکویی که ازاین‌گونه مهربان است با ما (بلعمی۲، ۱/۲۱۲) ║ ق۵. خداوند من وز آن شما یکی خدایست. مرو را شریک نیست. یکیش دانید، و یکی پرستید، و اندر پرستش وی، با وی شریک نیارید (تفسیر عشر، ۲۶) ║ ق۶. کلبی گفت: این درشأن زنادقه آمد که ابلیس را شریک الله ساختند در آفریدن شرّ (میبدی، ۳/۴۴۴) ║ ق۷. تو خداوندی هستی که عالَم و عالَمیان را بدید کردی و از نیست به هست آوردی و ترا شریک و مانند نیست و زن و فرزند نیست (شهاب الاخبار۱، ۳۰۱) ║ کبیره‌ها چهار است: خدای را شریک گرفتن، و مادر و پدر را بیفرمانی کردن، و کشتن نفس، و سوگند دروغ (مؤیّد خوارزمی، ۴/۲۹) ║ ق۸. چگونه ترسم از آن‌چه شما آن را شریک و انباز حق کرده‌اید، آن چیزی است که از او نه نفع باشد و نه ضرر شما را. اولی آنکه از حق بترسید (ابوسعید شیعی، ۴۳۳) ║ ق۹. چون مشرک خدای تعالی جلّ‌وعلا را شریک گوید آسمان خواهد که بشکافد و بر وی فرود آید (معین‌الدین فراهی، ۴۳۶) ║ ق۱۰. خالقت ایزد تو مخلوقی ولی از فوق و تحت/ چون شریک اوست شبهت ممتنع مثلت محال (محتشم، ۱/۳۲۴) ║ ق۱۱. غیر از تو چو کس نیست چه گویم ز شریکت/ توحید همین بس که ببندیم دهان را (فیّاض لاهیجی، ۴) ║ ق۱۳. چون خلق به‌جهتِ خداوند فرزند قائل شدند، نصف ثمر درخت‌ها برطرف شد، و چون با خدا شریک قرار دادند، درخت‌ها خار برآوردند (نوری، ۱/۲۱) ║ ق۱۴. اگر به ذات الهی بُدی، ندید و شریک/ ندیدمی به‌جز از مرتضی(ع) شریک و ندید (ادیب‌الممالک، ۲/۱۴۶) ║ ۱۳۰۹ش. عقیدۀ من این است که خداوند عالم در ذات و صفات و افعال و عبادت شریک ندارد. وزیر ندارد (نواب رضوی، ۱/۲۴۷) ║ ۱۳۴۸ش. با تو هیچ‌چیز انباز نیست، تو یگانه‌ای، بی‌شریکی، بی‌نظیری، همه توئی، من نیز نیستم (شریعتی، ۵۱۲)
۳. (معمولاً با حرف اضافهٔ در) (چند کس یا چیز) که از نظر پیوند با امری یا چیزی، به یکی از صورت‌های زیر، رابطه‌ای متقابل با هم دارند:
الف- ویژگی یا حالتی یکسان در آنها وجود دارد یا در موقعیتی مشابه قرار دارند و از این جهت همانند هم هستند ؛ شریک‌شدار؛ مشترک ۱ الف(moštarek, -rak).
ق۵. خلیل علیه‌السلام جبریل را گفت ... تو خلقی و من خلق و هر دو به عجز خلقت شریک‌ایم. اگر تو مرا بتوانی رهانیدن من خود خویشتن را بتوانمی رهانیدن، و اگر تو اسیر خدایی من نیز هم اسیر وی‌ام (مستملی، ۲/۸۲۳) ║ ق۶. مهتران و کهتران بوند آن روز در عذاب شریکان (ابوحفص نسفی، ۲/۸۴۰) ║ ق۷. دانی که مار و موش شریکند در فساد/ وز یاد هر دو کام و زبان را بشاعت است (کمال‌الدین اصفهانی، ۶۵۷) ║ ق۸. در عمل شریک بودیم ولیکن شما به عمل مجرّد از ایمان تنهای خویش را در فتنه داشتید و همواره مترّبض و مترّصد نکبت دین اسلام و مسلمانان بودید (عزالدین کاشانی، ۲۸۶) ║ ق۹. تجنیس خطی ... به دو طریق می‌باشد؛ اول آن که چند چیز را در عقبِ یکدیگر ذکر کنند و در امری شریک سازند ... دوم آنکه به طریق مذکور نباشد و کلامی باشد تمام (محمود حسینی، ۱۰۸) ║ ق۱۰. چون تمام مردم در این بلا شریک باشند راضی‌اند که چند اسب در نواحی شهرها بسته شود و در میان یکدیگر توحید نموده و قیمت آن را با سایر اخراجات آن باقی و وظیفه و مرسوم جمعی که نگاه‌داشت اسبان کنند هرساله چیزی بدهند و از این بلیّت خلاص باشند (شاه قلی، ۳۹۶) ║ ق۱۱. در گونه شراب و خون شریکند ولی/ این رنگ دهد به دست و آن جان به دماغ (طالب آملی، ۹۵۱) ║ ق۱۲. در جرب مثانه گاه رطوبتی سیلان نماید و گاه قلیل خونابی. و بالجمله چرک خالص مخصوص به قرحه است. و در سایر علامات، قرحه و جرب مثانه با هم شریک‌اند (عقیلی خراسانی۱، ۲/۱۳۶۶) ║ ق۱۳. چیزهایی که برای انسانی ندیده یقین حاصل می‌شود چند چیز است ... سوم تواتر معنوی است، به این نحو که در مسأله‌ای، چند خبر واحد آمده باشد که این اخبار در لفظ مختلف باشند، ولیکن همۀ آن اخبار در اثبات یک امر شریک باشند (تنکابنی، ۶۲۵) ║ ق۱۴. چگونه است که ولی تواند که طلاق دهد زن مجنون را، و نتواند که طلاق دهد زن طفل را؟ و حال آنکه هر دو شریکند در حجر (ابوالقاسم یزدی، ۲/۷۵۲) ║ ۱۳۰۹ش. اگر مال سواری یا مال کار دارید، بیش‌از طاقت و خارج از رحم و مروت آنها را زیر بار نکشید. در حیوانیت ما و ایشان هر دو شریکیم (نواب رضوی، ۱/۶) ║ ۱۳۳۵ش. همه اقسام بدیهی در این که از فکر و استدلال بی‌نیازند شریکند ولیکن بعضی که صرف تصور اطراف قضیه کافی در حکم آنهاست آن را اولیات خوانند (الهی قمشه‌ای، ۱/۹۸) ║ ۱۳۵۷ش. دو نوع دوستی وجود دارد که جوهرش از دوستی‌های دیگر بیشتر و پایدارتر است ... دیگری دوستی‌های دورۀ جنگ یعنی دوستی سربازان جوانی که در میدان جنگ با هم آشنا و دوست شده ... و در مصائب جنگ شریک بوده و مددکار و پشت و پناه یکدیگر بوده‌اند (جمالزاده۹، ۱۳) ║ ۱۳۷۴ش. نمی‌دانست که پیش‌از رسیدن داور به ژنو، منوچهر از لوزان و ایران از لندن راه افتاده‌اند. آنها می‌آمدند تا در غمِ پدر شریک شوند (بهنود۱، ۲۶۳)
ب- عملی را به همراهی و همکاری هم انجام می‌دهند یا به صورت هم‌زمان در آن مؤثر هستند ؛ مشترک ۱ ج(moštarek, -rak).
ق۵. اختصاص هریکی از این فاعلان جسمی - که اندر منفعلات جزوی با فاعل نخستین شریکانند - به فعلی که آن فعل متعلق است به‌حرکت قسری که آن را همی طبیعی گویند، دلیل است بر انفعال ایشان به‌جملگی (ناصر خسرو۶، ۱۲۰) ║ ق۶. هلاک فرزندان مادر و پدران‌اند. اگر ایشان بگذارند تا به دنیا و شهوت حریص شوند و هرچه خواهند بکنند خون ایشان به گردن مادران و پدران است. و بدبخت شوند، و مادر و پدر و معلّم در آن شریک (بحر الفوائد، ۲۲۰) ║ ق۷. حکایت کنند از زیاد بن الأنعم الافریقی که گفت من و ابی‌جعفر المنصور، دوّم خلیفه از بنی‌العبّاس، پیش از خلافت ایشان طالب علم و شریک بودیم (ابن اسفندیار۱، ۱/۵۲) ║ ق۸. اگر سبب بعث کالبدها آن است که مردم خود کالبد است یا نفس و کالبد هر دو شریکند در کارهای نیک و بد. و چون چنین باشد واجب باشد که وی را بعث کنند پس لازم باشد که وی را ثواب و عقاب باشد چنانکه در شرع محمد صلی‌الله‌علیه‌وآله بیان کرده‌اند و اگر نه که ثواب و عقاب روحانی است بعث کالبد را چه فایده؟ (رسالۀ اضحویه، ۳۲) ║ ق۹. پس چون آیۀ عظیمۀ مذکوره دلالت بر آن کرد و حاکم بر آن شد که قاتل را فقط و تنها قصاص کنند آن جماعت کثیر غیر شریک حیات یافتند و قصاص سبب حیات ایشان شد (شجاع، ۳۶۰) ║ ق۱۱. منعم‌خان خان خانان و محمدقاسم‌خان میر بحر به‌تقریب این که در اغوای و افساد ادهم‌خان شریک بودند ... راه فرار پیش گرفتند (بداؤنی، ۲/۳۷) ║ ق۱۲. در شکست ما زمین و آسمان باشد شریک/ خرد سازد دانه را با سنگ زیرین آسیا (نجیب کاشانی، ۹۲) ║ ق۱۳. جمیع اقارب او که در آزار رعایا شریک او بودند، معزول و مقتول گردیدند (ابوالحسن قزوینی، ۵۳) ║ ق۱۴. ترکیب کار عبارت از این است که چند نفر برای انجام کار با هم متفق شوند و همه یک عمل را صورت دهند و در آن عمل واحد شریک باشند (فروغی۲، ۶۹) ║ ۱۳۲۰ش. بپوش چشم زِ پندار و عُجب کاین دو شریک/ بر آن سرند که تا فرصتی تباه کنند (اعتصامی، ۲۷۵) ║ ۱۳۵۰ش. چند نفر هم‌دست و شریک باهم دست‌ِ بالا را برای مفت‌باز می‌خوانند. مفت‌باز هم بی توجه به اوضاع و احوال با گفتن کلمۀ «جایی» آنان را در بازی شرکت می‌دهد (جهان‌شاه، ۹۷) ║ ۱۳۷۲ش. ره‌بری جبهه ناگزیر باید به‌طورِ دستجمعی باشد تا همۀ احزاب و جمعیت‌های عضو جبهه با حقوقی برابر در تصمیم‌گیری‌ها شریک، و درنتیجه متعهد به اجرای آن باشند (به‌آذین۱، ۲/۴۸)
ج- حق مالکیت یا امکان استفاده از چیزی را هم‌زمان در اختیار دارند یا از امتیاز مقامی بهره‌مند هستند ؛ مشترک ۱ ب(moštarek, -rak).
ق۵. چیزی که آن کم از جناح بعوضه‌ای باشد با چندین نصیب شریکان، نصیب یک تن چه مایه باشد تا بدان افتخار باید کرد (مستملی، ۱/۱۲۸) ║ ق۶. اگر امام در دارالحرب شود و لشکر بپراکند از جوانب، بعضی از ایشان غنیمت آرد، همۀ لشکر که با امام باشند و امام در آن غنیمت شریک باشند (بحر الفوائد، ۳۹) ║ ق۷. اگر بر خیر عادت فرموده شود و تعلیم داده آید، نشو او بر آن باشد و در دنیا و آخرت نیک‌بخت شود و مادر و پدر و معلم و مؤدِّب در ثواب او شریک باشند (مؤیّد خوارزمی، ۳/۱۵۰) ║ ق۸. مستوفی و بیتکچی چون در آن قسمات مکرّر و دزدیده‌ها شریک می‌بودند، می‌نوشتند که بر فلان موضع چندین باقی است و گواهی معمّا می‌دادند (رشیدالدین فضلالله۱۳، ۲/۱۴۱۹) ║ ق۹. اگر به‌حسبِ ظاهر اسم پادشاهی بر یک کس باشد، اما از رویِ حقیقت تمام فرزندان و خویشان در مُلک و مال شریک باشند (شرفالدین یزدی، ۱/۹۲) ║ ق۱۰. اگر به خلاف این معنی دو کس یا بیشتر در یک شهر و یک کشور در ادای شهریاری و رعیت‌پروری خواهند که شریک باشند هرآینه ... فسوق عناد به اطراف بلاد تابد (خواندمیر۳، ۳۰۵) ║ ق۱۱. به ظاهر شریکند در مالِ هم/ به باطن حسد برده بر حالِ هم (قدسی، ۹۱۴) ║ ق۱۲. آن جوان از میان ما غایب شده‌است و از او اسپی در میان مانده، مایان همه کس شریک هستیم (حاتم‌نامه۲، ۳۷۶) ║ ق۱۳. بعد از شوهر، مالکْ مقدّم است بر غیر مالک. و اگر متعدّد باشند شریک خواهند بود در ولایت (محمدابراهیم کلباسی، ۱۱۶) ║ ق۱۴. در ممالک متمدنه غالب باغات و تماشاخانه‌ها و هر چیز عالی و عمارت معتبره مال دولت است که عین ملّت است عموم خلق در تماشا و گردش و فایدۀ آن شریکند (سیّاح۱، ۴۴) ║ ۱۳۰۹ش. همۀ مردم در تمام عایدات و مخارجات شریک باشند و ابداً در فکر ازدیاد مملکت و وسعت دولت خود نیستند (نواب رضوی، ۲/۸۱۴) ║ ۱۳۴۹ش. گفتم: ها بله، گویا من و شما شریکِ یک غرفه هستیم. و او جواب داد: من این را خوشبختی غیرِمنتظر باید محسوب بدارم (مینوی۲، ۱۰) ║ ۱۳۵۷ش. گفت‌وگویش هست که وقتی شریک‌ها موتور مکینه‌شان را به کار بیندازند، آب کاریز باز هم کم‌تر خواهد شد. می‌گویند که موتور آب‌های زیر زمینهای اطراف را می‌مکد (دولتآبادی۳، ۳۰۸)
۴. (چند شخص و طرف حقیقی، و در دورۀ معاصر گاه حقوقی) که فعالیتی را با همکاری هم و با هدفی تجاری و اقتصادی انجام می‌دهند.
ق۶. رحمت خدای بر مردی باد که نفس خود را حساب کند و گوید ای نفس دانی که فلان روز چه گناه کردی و خدای ستر بر تو نگاه داشت و فلان روز چه کردی. هم‌چنان که شریک حساب شریک خود کند (بحر الفوائد، ۱۸) ║ ق۷. رعایت کنم همسرایه را و اگرچه جُور کند، و بذل کنم وصل آن را که صولت کند، و بار شریک بکشم و اگرچه آشکارا کند تخلیط را (مقامات حریری، ۲۴) ║ ق۸. پیش از آنک به حضرت خواجۀ ما قدّس الله روحه مشرّف گردم، با یکی از اهل بخارا شریک شدم و به جهت تجارت به طرف کش رفتیم (صلاح بخاری، ۱۷۱) ║ ق۱۰. ما جمعی سوداگرانیم با هم شریک، و بضاعت ما بالتمام از جواهر و نفایس اقمشه در آن کِشتی کوچک است که گذاشته‌ایم (حافظ حسین، ۲/۵۲۲) ║ ق۱۱. شریک اگر خوب می‌بود خدا قبول می‌کرد (هبله‌رودی، ۹۹) ║ ق۱۲. دو شریک بودند که تاجر پادشاه فرنگ بودند. یکی از آن دو نفر داخل کاروان‌سرا شده، در حجرۀ خود کثرتی دید. گفت: مظنّه شریک ما امروز مشتری خوبی به‌دست آورده (حسین کرد۱، ۴۰۱) ║ ق۱۳. رسیدن برات همان و مفلس‌نامه بیرون آوردن شریک تاجر همان. به هزار زحمت که ذکرش موجب تطویل است مبلغ پانصد تومان عاید من شد (عباس میرزا، ۵۴) ║ ق۱۴. هرچند نفر شریک است باید به عدۀ آنها شرکت‌نامه نوشته شود (اسناد تجاری، ۵۱) ║ ۱۳۲۱ش. برای سردارسپه لازم بود که شرِّ این شریک را در این امام‌زاده‌ای که باهم ساخته‌بودند، زودتر از سر خودش بکَند که کسی نباشد که دست شکسته‌ای زیر سر او داشته‌باشد (عبداللّه مستوفی، ۳/۲۶۹) ║ ۱۳۴۸ش. توی کوچۀ دلبخواه، بعد از چهارراه، دست چپ دو دهنه بقّالی آقا رضا و میرزا اسداله تفرشی بود که برادر بودند و شریک (کاظمیه، ۱۳) ║ ۱۳۸۲ش. پیش‌نهاد کردم تمام بدهی‌های آقای مروج را ... شخصاً بپردازم و در مقابل آقای مروج فروشگاه خود را به من واگذار کند و با من شریک باشد (جعفری، ۲/۸۶۲)
۵. (کسی یا چیزی) که دوست و یار کسی یا ملازم و همراه چیزی دیگر است.
ق۶. هزاران جان شریک موی جعدم/ چو برقی بازمی‌دوزد به رعدم (عطّار۶ (؟)، ۶۱) ║ ق۷. گفته‌اند که فرزند در هفت ماه سپرْغم تو است، و در هفت سال خدمتگار تو، پس از آن اِما دشمن تو باشد و اِما شریک تو باشد (مؤیّد خوارزمی، ۲/۴۶۷) ║ ق۱۰. اگر الحمد لله گوید یا سبحان الله و مقصود او صید کردن بنام خدای تعالی باشد حلال است ... اگر نام پیغمبر را صلی الله علیه و سلّم شریک سازد با نام خدای‌تعالی حلال نباشد (سعدالدین هروی، ۵) ║ ق۱۱. دو تن را چون به هم سودای جانی‌ست/ توانایی شریک ناتوانی‌ست (زلالی، ۶۰۴) ║ ۱۳۱۵ش. گذشته و آینده، دور و نزدیک، با زندگی احساساتی من شریک و توأم شده‌بود (هدایت۱، ۲۶)
۶. پیش از اسمی که «ال» دارد می‌آید و صفت مرکبی می‌سازد که نشان می‌دهد کسی از نظر بهره‌مندی از مالکیت چیزی و امتیاز مقامی یا انجام کاری یکسان، با کسی دیگر پیوند دارد.
ق۱۳. بعد از دفعِ فتنه و فساد، میر محمدحسین برزانی وزیر اعظم و تو امیرالامرا و شریک‌الامرِ نوّابِ همایونِ ما خواهید بود (رستم الحکما، ۱۳۹) ║ ملک‌التجّار را که شریک‌الدولۀ من بود که کشته است و سه کرور جواهرش را که برده است؟ (نقیب‌الممالک، ۱۸۲) ║ ق۱۴. راضی نمی‌شدم که معرفت و بصیرت من دربابِ قوانین شغلی که بدان مشغولم از رفقا و اشخاصی که ... با من شریک‌العمل بودند کم‌تر باشد (تربیت، ۳/۲۱۰۵) ║ ۱۳۵۶ش. عبدالرضاخان یزدی که خود را شریک‌الحکومۀ سیف‌الملوک میرزا پسر ظلّ السلطان در یزد می‌دانست، موقع را مناسب دانسته با شمشیر و قرآن و کفن به استقبال آمد و مورد عفو قرار گرفت (باستانی پاریزی، ۲۶)
شریک جرم
کسی که فرد مجرم و گناه‌کاری را در انجام عملی مجرمانه و غیرقانونی همراهی می‌کند.
ق۱۴. چرا گذاشتی چنین ناجوان‌مردی را درحضورِ تو بکنند و چرا مانع نشدی؟ پس تو نیز شریکِ جرم آنها بوده‌ای (طاهر میرزا۲، ۳۲۲) ║ ۱۳۰۸ش. سیم‌های تلفن را در هوا می‌شمردم و از زیادی آنها خوش‌وقت می‌شدم، آنها را شریک جرم و وسیلۀ بدبختی بشر می‌دیدم (حجازی۱، ۳۱) ║ ۱۳۴۹ش. شما از حالا در حالِ توقیف هستید، به‌عنوانِ شریکِ جرم، ولی برگردیم به مجرمِ اصلی (پزشکزاد۱، ۹۶) ║ ۱۳۶۲ش. تحقیق و بررسی طولانی او تمام مسائل، حتی خصوصی‌ترین آنها را برایش آشکار کرده است. به همین جهت او خودش را به‌صورتِ یک شریک جرم یا یک خیانت‌کار مجسم می‌کند (کلانتریان، ۴۱۸) ║ ۱۳۸۲ش. این چند نفر به تحریک جعفری رائین را کتک زده و باعث مرگش شده‌اند و لذا همۀ آنها شریک جرمند و مجرم اصلی خود جعفری است (جعفری، ۲/۱۰۵۸)
شریک دزد و رفیق قافله (رفیق: هم‌دم، یار)
کسی که با دو رویی و نفاق می‌کوشد با دو کس یا امر، که ضد یکدیگر هستند، همراهی کند تا از مزایای هر دو سوی قضیه بهره‌مند شود ؛ رفیق دزد و شریک قافله؛ رفیق قافله و شریک دزد.
ق۱۳. قادر را که شریک دزد و رفیق قافله است دیگر تا مکه معظمه ندیدم (فرهاد میرزا، ۲۶۷) ║ ق۱۴. به غمزه چشمش زد راه دل سپرد به زلف/ شریک دزد نظر کن، رفیق قافله بین (عارف، ۱۷۷) ║ ۱۳۰۹ش. این فسادها زیر سر شماست. اگر شماها نیکخواه دولت بودید خودتان و دولت و ملت راحت بودید، شماها هستید که شریک دزدید و رفیق قافله (نواب رضوی، ۱/۵۱۸) ║ ۱۳۲۱ش. پشت سر ما تماشاچیان، یعنی مأمورین آگاهی، مشغولِ انجام‌وظیفه بودند، همان کوروکچل‌هایی که شریکِ دزد و رفیقِ قافله بودند (علوی۱، ۱۸۱) ║ ۱۳۴۳ش. یار باهم لیک یار دَه دِله/ چون شریک دزد و یار قافله (روحانی، ۱۴۱) ║ ۱۳۶۰ش. مگو که ازچه شد فلان گندله/ شریک دزد و هم‌دم قافله (حالت۱، ۴۷۴) ║ ۱۳۷۷ش. حرکت آرام دوربین بر فوج تیراندازان ناگهان ظاهرشونده بر بالای برج‌وبارو، و فریاد آن شریکِ دزد و رفیقِ قافله که گویی به دوربین می‌چسبد و فریاد می‌زند: اسبش فرار کرد، پایان‌بندی درخشانی برای فیلم می‌سازد (فیلم، ش۲۲۵/۱۱۹)
شریک دزد و هم‌دم قافله
⇅ شریک دزد و رفیق قافله.
شریک دزد و یار قافله
⇅ شریک دزد و رفیق قافله.
شریک زندگانی
⇅ شریک زندگی.
شریک زندگی (زندگی: زندگانی)
کسی که فرد زندگی زناشویی خود را با او به سر می‌برد؛ همسر ؛ شریک عمر۲.
۱۳۰۱ش. خانمِ عزیزم، این شخص که ملاحظه فرمودید آقا، رئیس، و بالاخره از شما که شریکِ زندگانیِ آتیۀ من هستید چه پنهان، همه‌کارۀ من است (مشفق۱، ۶۳) ║ ۱۳۱۶ش. همانا به‌یاد آوردن این بدبختی‌های متوالی و بالاتر از همه خاطرۀ مرگ یگانه شریک زندگیش او را تا این حد منقلب و دگرگون ساخته‌بود (مؤتمن، ۷۷۰) ║ ۱۳۳۰ش. هست این زن شریک زندگی‌ام/ بنده‌اش مفتخر به بندگی‌ام (بهار، ۲/۸۷۰) ║ ۱۳۶۲ش. من هرگز نتوانستم یک شریک زندگی دائمی یا نسبتاً دائمی برای خودم دست‌وپا کنم (کلانتریان، ۴۳۵) ║ ۱۳۸۷ش. چه‌طور می‌شود از این چند جمله به این نتیجه رسید که آدمی‌زاد شریکِ زندگی‌اش را پیدا کرده‌است؟ (امیرخانی، ۷۴)
شریک عمر
۱. چیزی که در تمام طول عمر یا بخش بزرگی از آن همراه انسان است.
ق۱۰. در این امر دو کرامت ظاهر است، یکی صحت بی‌مداوا و دیگر عود ناکردنِ بواسیر هم ازجمله کراماتِ جلیّه است، چه مرضِ بواسیر شریک عمر می‌باشد (دوغلات، ۲۴۶) ║ ۱۳۲۱ش. در آن وقت عقلشان نمی‌رسید که ممکن است یک لحاف با عوض کردن ملافه شریک عمر انسان شود (عبدالله مستوفی، ۱/۱۷۸)
۲. شریک زندگی.
۱۳۰۵ش. نوازشهای عفت به او می‌فهمانید که خاطرۀ محبوبه از میان رفته دیگر نباید موجباتِ غم‌وغصۀ شریکِ کنونیِ عمرش را فراهم سازد (مشفق۲، ۳۶۱)
شریک عنان
۱. (مجاز) کسی که قرین و همراه کسی دیگر است یا دوستی بسیار صمیمانه‌ای با او دارد.
ق۶. از خان به خانه نقل کرد. اتفاق نیکو او را دوستی بود که در مکتب با هم شریک عنان {تصحیح قیاسی؛ متن: شریکی عنان} بودند (محمود اصفهانی، ۷۰) ║ اسب مدایح تو مرا در مجال نظم/ جز با کمال فخر، شریک عنان نداشت (وطواط۱، ۱۱۴)
۲. (مجاز) کسی یا چیزی که از نظر داشتن ویژگی یا حالتی همانند کسی یا چیزی دیگر است.
ق۷. سپهر مایۀ سرعت به رشوه می‌دهدش/ که گاهِ عزمِ تو با او شود شریک عنان (کمال‌الدین اصفهانی، ۷۹) ║ ق۱۰. بطریق رومی به میدان درآمد، و بر مرکبی سوار بود که با باد شریک عنان بود و عمود گران در دست داشت. چون به میان میدان رسید مبارز طلبید (ابومسلم‌نامه، ۴/۱۳۲)
شریک غالب
کسی که در انجام عملی از دیگران ماهرتر است یا نسبت به دیگران بهره و حق بیشتری از چیزی دارد ؛ شریک مهتر.
ق۱۰. حکیمی است که رای قویمش صورت حکمت را به مثابۀ هیولاست و علیمی است که نظر صائبش در جمیع احوال به منزلۀ علّت اولی... و با این حالات در وادی خوشنویسی و قلم نستعلیق شریک غالب خوشنویسان است (خلاصة الاشعار و زبدة الافکار (بخش کاشان)، ۱۱۱) ║ ق۱۱. شریک غالب دردم جهانی را که از اشکم/ به هرجا حلقۀ ماتم بُوَد گرداب می‌گردد (اشرف مازندرانی، ۲۴۱) ║ ق۱۲. توهم می‌رفت که از جانب شط‌العرب و بیشه‌های کنار آن در هنگام نیم‌شب غوغای اهل آن ولایت که در شناوری برادر مهتر غوک و در بیشه‌گردی شریک غالب خوک می‌باشند قلیل آذوقه‌ای به محصورین خواهند رسانید (نامی اصفهانی، ۲۰۴) ║ ق۱۳. قطب‌الدّین علّامه شیرازی که از اعاظم تلامذۀ خواجه بود، با آن جماعت مشارکت می‌نمود، بلکه شریک غالب بود (تنکابنی، ۴۹۰)
شریک گرمابه و گلستان
رفیق (حجره و) گرمابه و گلستان.
۱۳۳۴ش. به او میرزادۀ عشقی می‌گفتند؛ زیرا که پدرش از سادات همدان بود، گویا در همدان به گروه مهاجرین پیوسته‌بود و شریکِ گرمابه و گلستان ایشان شده‌بود (نفیسی۱، ۱۳۳)
شریک مهتر
شریک غالب.
ق۹. اکنون شریک مهتر دیوان بنده اوست/ زیراکه بیشتر سخنِ خود نوشته است (آذری، ۲۹۳)
ترکیبات: در خون کسی شریک بودن؛ رفیق دزد و شریک قافله؛ رفیق قافله و شریک دزد