وضعیت: «تأییدشده»
ابطال ebtâl [<عربی>]
(اسم) ۱. (درمورد عقیده، نظر، ادعا یا حکم دینی، علمی و مانند آنها) بی‌اعتبار دانستن و رد کردن آن، معمولاً با آوردن دلیل، نظر یا حکمی دیگر.
ق۵. آن کس که منکر گشت مر کرامات اولیا را چنین دعوی کردند که اندر تجویز کرامات ابطال نبوت است (مستملی، ۳/۹۶۹) ║ ق۶. آنها که می‌کوشند در ابطال آیات ما، گمان برند که بجهند از عقوبات ما (ابوحفص نسفی، ۲/۶۳۷) ║ ق۷. آنچه در این کتاب تحریر می‌افتد ... از حکمای متقدم و متأخر بازگفته می‌آید بی‌آنکه در تحقیق حق و ابطال باطل شروعی رود (خواجه نصیر۱، ۴۳) ║ ق۸. آنچه مبوّب شده و آن چهل حکایت است ... اول: در فنون کمالات و علوم پادشاه ... پانزدهم: در دفع قبالات نامشروع نوشتن و ابطال حجت‌های کهنه (رشیدالدین فضلالله۱۳، ۲/۱۳۲۹) ║ ق۹. مولانا وجیه به انواع توجیه در ابطالِ احکامِ رمل و نجوم سخنان گفت و به آیات قرآنی و حدیث نبوی استشهاد نمود (اسفزاری، ۱/۴۴۷) ║ ق۱۰. اما حساب، ... آن مقدار که بعضی از علما گویند که جهت رد و ابطال از تعلم آن گزیر نیست ... در کتب علمای کلام مذکور است (خنجی۲، ۹۸) ║ ق۱۱. منطق نظمم، ز اشکال قریحت نوبه‌نو / حجت ابطال طرز باستان آورده‌ام (شفائی، ۹۳) ║ ق۱۲. این کیفیات فقطْ باعث اتمام فعل‌وانفعال مذکور نمی‌توانند شد، به‌علتی که در ابطال قول اول از امام مذکور شد (ارزانی، ۱/۲۵) ║ ق۱۳. پس آن جناب کفی از آب برداشت و به هوا داد و فرمود که: همین در ابطال این براهین کافی است؛ یعنی وجود آب، دالّ است که این براهین، شبهات و مغالطاتی باشند (تنکابنی، ۳۳۰) ║ ۱۳۴۰ش. نظیر آن [گناهکار] کسی است که در برابر هر حقی کبرش مانع پذیرفتن آن گردد و سعی در ابطال آن کند مانند کسی‌که در مقام مناظره کلمۀ حقی می‌شنود ولی کبرش مانع قبول کردنش می‌شود (دستغیب، ۲/۱۶۳) ║ ۱۳۷۷ش. من این نظریه را به‌عنوان یک قانون مطلق یا حتی فرضیه‌ای که قابلِ اثبات یا ابطال باشد مطرح نمی‌کنم (دریابندری۴، ۵۵)
۲. از بین بردن.
ق۶. این چنان باشد که زن در عدّت شود. چون مرد خواهد که رجعت کند، گوید مرا حیض سیم رسید و عدّت به‌سر آمد، و قصد وی بدان ابطال حق مرد باشد از رجعت (میبدی، ۱/۶۱۰) ║ ق۷. پس هر درد که هست از سببی است، پس داروی آن دفع و ابطال آن سبب است (مؤیدالدین خوارزمی، ۴/۸۲) ║ ق۸. در ابطال آثار پدران از خیرات و عمارات ... کوشند (رشیدالدین فضلالله۸، ۱/۲۰۷) ║ ق۹. حلقه‌ها و طلسم‌هاست که اینجا کرده‌اند جهتِ هلاک آن‌کس که قصد ویرانی این حصار کند و در ابطال آن کوشد (اسفزاری، ۱/۹۹) ║ ق۱۱. کمر اقلال و ابطال رتبۀ آن عدیم‌الهمال بر میان عداوت و خصومت استوار ساختند (محمود افوشته‌ای، ۱۵۴) ║ ق۱۲. تأثیر سم به امور مذکوره به مضادت و قهر و غلبه و افساد و ابطال و افنای حرارت غریزیه و قُوی و ارواح و رطوبات است (عقیلی خراسانی، ۱۰) ║ ق۱۳. چون این منشور قضادستور به سفیر کبیر رسید، حسب‌الامر به ابطال صحیفة غیر معتبره پرداخته، وزراء دُوَل خارجة مقیم اسلامبول را مستحضر ساخت (خورموجی، ۱۹۶) ║ ق۱۴. همین که غیر او کسی باشد، او تواند شهادت نداد. و اگر غیری نباشد، و بترسد رسیدن ضرری به ابطال حقی؛ واجب می‌شود بر او اداء شهادت (ابوالقاسم یزدی، ۴/۱۸۲۶)
۳. (درمورد دستور، قرارداد، قانون، اسناد رسمی، اوراق بهادار و مانند آنها) فسخ، لغو یا از درجۀ اعتبار ساقط کردن.
ق۶. می‌فرماییم ... بی موجبی قوی بر نقض عقد سجّلات و ابطال احکام حکّام اقدام ننماید (بهاءالدین بغدادی، ۶۹) ║ ق۷. مصلحت آن است کی ... غبار این داهیه به باران ابطال این نکاح فرونشانی (فرائد السلوک، ۲۵۶) ║ ق۸. شیکتورنویان چون به‌غایت زردوست است در ابطال چاو می‌کوشد (رشیدالدین فضلالله۱۳، ۲/۱۱۹۷) ║ ق۹. عبدالمناف ... از قتل ابوالنجری که در ابطال عهدنامۀ قریش که در عداوت بنی‌هاشم نوشته بود ... نهی فرمود (میرخواند، ۲/۲۴۷) ║ ق۱۰. اگر مصالحه کند ایشان را مدتی، بعدازآن ابطال صلح را انفع داند، باید که اِخبار کند ایشان را به نقض عهد (خنجی۲، ۴۵۲) ║ ق۱۴. مأمورین راه‌آهن برای ملاحظۀ ابطال بلیت مکرر آمدند (امین‌الدوله، ۷۴) ║ ۱۳۵۶ش. می‌گفت در سفر گذشته ... از رئیس کاروانی شکایت کرده‌اند، عوض عزل و ابطال حمله‌داریش امسال دو برابر حاجی راه انداخته‌است (شهری۳، ۸۶) ║ ۱۳۹۰ش. رسیدگی درمورد ابطال مصوبات دولتی نیاز به تقدیم دادخواست ندارد (کورش استوار سنگری: مطالعات حقوقی، ش۴/۱۸)
۴. از بین رفتن.
ق۶. من در مکارم او بدگمان گشتم ... چه سوابق تربیت خویش و سوالف خدمت مرا بیهوده در معرضِ تضییع و حیّز ابطال آورد به تهمتی حقیر (نصرالله منشی، ۳۲۸) ║ ق۷. موجب سوم شبهت را آن است که به‌سببِ محَلِّل معصیتی پیوندد در قرینه‌ها، یا در لواحق ... و آن معصیت‌هایی باشد که فساد عقد و ابطال سبب محَلَّل اقتضا نکند (مؤید خوارزمی، ۲/۲۴۰) ║ ق۹. همت او مصروف اتمام نظام و زینتی باشد که وهم او آن را اندیشد و اختراع کند و اتمام آن موجب ابطال نظام و زینت الهی است (عبدالله قطب، ۳۵۹) ║ ق۱۲. حبة‌الخضرا ... اکثار آن باعث جوشش دهان و ابطال شهوت طعام؛ مصلح آن گلاب و رب ریباس (عقیلی خراسانی، ۳۳۱) ║ ق۱۳. فصول اربعه هیچ‌یک مانع و دافع و اسباب ابطال فیض و تقاضای یکدیگر نمی‌شوند و انواع محصولات دشتی و درختی تربیت می‌شود و به کمال می‌رسد (ضرابّی، ۱۱۰) ║ ق۱۴. اگر شنیده نشود چنین ادعائی، منجر نشود به ابطال دم مرد معصوم‌الدمی با امکان اثبات دعوای آن (ابوالقاسم یزدی، ۴/۱۷۴۳)
۵. (درمورد چیزی، امری یا مقصودی) بی‌اثر کردن آن تا به نتیجه یا هدف مورد نظر نرسد.
ق۶. هیچ در فساد دین شما و ابطال کار شما سستی نکنند (میبدی، ۲/۲۵۵) ║ ق۷. بستن دهانِ بدگویان و ابطال کید ایشان ... افزون است بلکه اضعاف این است (مولوی۴، ۷۱) ║ ق۸. فرصتی روی نموده که منطاش به دست برقوق گرفتار شود و یلبوغا مانع و عائق آمده و در ابطال آن سعی نموده و آن فرصت فُوت شده (عزیز استرآبادی، ۳۶۳) ║ ق۹. خواستند تا به مکر و حیله ابطال آن امر مقدّر نمایند، هر عمل که به تقدیر می‌رسانیدند تمهید مقدّماتِ ... آن خواب معتبر بود (معین‌الدین فراهی، ۲۶۲) ║ ق۱۰. همچنین فلفل سیاه و افیون، جهت تسکین وجع و ابطال حدّت سموم و استبقاء قوّت دواء و تنویم (کمال‌الدین شیرازی، ۳۱۴) ║ ق۱۳. این طایفه ... ادعای باران بارانیدن و ابطال سِحر و جادو ... می‌نمایند (میرزا حبیب۲، ۱۹۹) ║ ۱۳۱۲ش. وکیل‌مدافع شان‌ماتیو با زحمت کمی به ابطال این نطق موفق شد ومدلل ساخت که هیئت منصفه یک بیگناه در پیشگاه خود دارد (مستعان، ۱/۱۳۷) ║ ۱۳۴۰ش. بعضی‌از فقها جواز ابطال سِحر را به سِحر، منحصر به‌صورت ضرورت دانسته‌اند، یعنی اگر از راه دیگری بشود آن سحر را باطل کرد همان واجب است و نباید گرد سحر رفت (دستغیب، ۲/۱۰۷) ║ ۱۳۶۷ش. واجب شدن قتال و امر به دفاع از مجتمع صالح اسلامی به منظور ابطال و خنثی کردن نقشه دشمن نیز قولی است پسندیده (محمدباقر موسوی: ترجمه تفسیر المیزان، ۱۸/۳۶۱) ║ ۱۳۷۱ش. نوشتن هیجده «ح» در شب پنج‌شنبه وسط ماه و گفتن «یا باری و یا زکی» و با خود داشتن موجب ابطال سِحر می‌گردید (شهری۱، ۴/۵۲۸)
۶. نابود کردن و کشتن.
ق۶. جماعتی اشرار ... در ابطال حیوانی و اغتیال مسلمانی به قصد و عمد سعی پیوندند (بهاءالدین بغدادی، ۲۶) ║ ق۷. عبداللّه علی ... در ابطال خدمتکاران بنی‌امیه سعی می‌نمود (عوفی۳، ۲۶۲) ║ ق۸. همگی اوقات و جملگی ساعات او بر اهراق دما و ابطال نفوس ... و اسر اولاد مسلمانان مصروف و مستغرق است (عزیز استرآبادی، ۴۵۷) ║ ق۹. ابطال اَبطال و افنا و استیصال آن ظلمۀ جهّال بروجهی دست داد که سکّان و قطّان بلاد و دیار از آفت مخالفت آن سگان ایمن و مطمئن گشتند (اسفزاری، ۱/۳۵۳) ║ ق۱۲. فرماندهان بَراز مبارزان را بِراز مَبارز شمرده در اِبطال اَبطال کوشیدند (مهدی استرآبادی، ۱۴۷)
۷. (درمورد امری) از بین رفتن اثر آن.
ق۱۰. طلب نجات از عذاب آخرت در معنی تحصیل حاصل می‌شود بر این تقدیر و همچنین منجر می‌شود به ابطال جمیع عبادات (خنجی۱، ۴۹) ║ ۱۳۷۱ش. چون زمین میدان غصب و به‌زور و عنف از مردم گرفته شده ... نشستن گردوغبار آن به لباس سبب ابطال نماز می‌شود (شهری۱، ۱/۱۳۰)
ابطال شدن (شدن: گردیدن)
۱. (درمورد قانون، دستور، اسناد رسمی و مانند آنها) فسخ، لغو یا از درجۀ اعتبار ساقط شدن آن.
ق۱۳. به‌واسطۀ قانون اساسی اصول استبداد ابطال و الغا شده و اعلان قاعدۀ مشروطیت نام نامی اعلیحضرت پادشاهی را ... غبطه‌بخشای ممالک و بلدان داشت (اختر، ۱/۴۰۲) ║ ق۱۴. هرگاه تاجری ورشکسته شد و امرش منتهی به قرارداد ارفاقی گردید و ثانیاً بدون اینکه قرارداد مزبور ابطال یا فسخ شود ورشکست شد مقررات ماده قبل در ورشکستگی ثانوی لازم‌الاجراست (اسناد تجاری، ۴۷۵) ║ ۱۳۵۰ش. کلیۀ قروض ایران به روسیۀ تزاری ابطال ... گردید (آرین‌پور۱، ۲/۲۰۵) ║ ۱۳۸۲ش. احیاناً صندوقی باطل می‌شود... یا حوزه‌ای ابطال می‌شود، حتماً با هماهنگی مسئولان امنیتی و انتظامی باشد (ایران۳، ش۲۷۵۴/۳)
۲. ازبین رفتن.
ق۱۴. حیف که شغل و عمل و شأن و شرف به وراثت متروک و ابطال شده (طاهر میرزا۲، ۸۲۹)
۳. (در مورد عقیده، نظر، ادعا یا حکم دینی، علمی و مانند آنها) رد شدن اعتبار یا صحت آن با دلیل، نظر، حکم یا ادعایی دیگر.
۱۳۱۶ش. در مواردی که در ثبت املاک اشتباهی شده‌است ... به یکی از طرق ذیل تصحیح و ابطال می‌شود (حسن امامی: مجموعه حقوقی، ش۴۶/۵) ║ ۱۳۹۲ش. با توجه به این نتیجه می‌توان گفت که فرضیۀ صفر ابطال می‌شود و فرضیۀ یک تأیید می‌شود (حاجی‌زادۀ میمندی ـ اسکندری‌فرد: مسائل اجتماعی ایران، ش۸/۴۹)
ابطال فرمودن
۱. ↑ ابطال۵.
ق۷. آن پادشاه ... مکتوبات و مفاوضات سوی ارکان دولت روان کرد تا ابطال قصد پدر و سعایت او در حق پسر بفرماید (جرفادقانی، ۴۶۷)
۲. ↑ ابطال۱.
ق۸. هر آنچه در دین مکروه و بدعت بود جمله را ابطال و ازالت فرمود (رشیدالدین فضلالله۱۳، ۱/۳۰) ║ ق۱۰. از مذهب علیّه علویّۀ امامیه از ایشان امّهات مسایل را سایل گشته، آنچه طبع اهل خلاف به آن مایل شده بود به اوضح دلایل ابطال فرمود (امینی هروی، ۱۷۳)
۳. ↑ ابطال۳.
ق۸. کلام و کلام قدیم بر دست خاتم‌النبیین ... فرستاده و ابطال و نَسخ دیگر اوامر و نواهی فرموده (رشیدالدین فضلالله۸، ۱/۴۱۰)
ابطال کردن
۱. ↑ ابطال۵.
ق۶. جنّ و انس متلبّد شدند و مجتمع بر او تا ابطالِ کار او کنند و اِطفاء نور او کنند (ابوالفتوح، ۱۹/۴۵۴) ║ ۱۳۷۱ش. اینک چند نمونه از کارهای عوام که با آن امور دلخواه را گذرانده، گشایشات و بستگی‌ها و حل‌وعقد‌ها ... پیوست‌ها و ابطال‌ها ... می‌کردند د (شهری۱، ۴/۵۱۷)
۲. ↑ ابطال۱.
ق۷. ابطال نبوت موسی کردید بدین سخن که گفتید (محمد رازی، ۱/۱۷۰) ║ ق۸. چون ما در این کتاب ابطال تناسخ خواهیم کرد معلوم شود که مذهب این جماعت باطل است (رسالۀ اضحویه، ۲۵) ║ ق۹. سخن ایشان بر آن می‌گردد که روح را حُجبی چند است که آن جمله که قطع کرد آنگاه عین خدا می‌شود ... و علماء کلام ... ابطال «اتحادالاثنین» جهت رد این طایفه کرده‌اند (عبدالله قطب، ۴۶۲) ║ ق۱۲. نیست این تفویض تفویضی که علما آن را ابطال کرده‌اند (نورالدین جزایری، ۲۷۵) ║ ق۱۴. کدام اسلام؟ ... آن اسلامی که با هیچ‌یک از ادیان روی زمین طرف واقع نمی‌شود و هیچ‌یک را رد و ابطال نمی‌کند (آقاخان کرمانی، ۱۲۲) ║ ۱۳۵۳ش. آنها از رویِ عناد و لجاج آن بشارات را ابطال و انکار می‌کنند، و کتب مقدسۀ خود را تحریف و تبدیل و یا تأویل به رأی می‌نمایند (زرّین‌کوب، ۹۱) ║ ۱۳۷۶ش. در گسترۀ کنش اجتماعی نیز این جنبش تلاش می‌کند مشروعیت بنیادهایِ نظری سلطۀ دینی و سیاسی را ابطال کند (محمد مهدی خلجی: کیان، ش۳۶/۴۴)
۳. ↑ ابطال۲.
ق۷. چون لذّت پادشاه در سماع دو شَطر داشت و من ... یک شَطر از آن باطل گردانیدم، اگر تو ... آن شَطر دیگر را ابطال کنی، جنایت تو بر نفْس خویش بزرگ‌تر از جنایت من باشد (دهستانی، ۲/۹۳۶) ║ ق۱۴. حکام و قضات ما باید ... به حقانیت حکم بدهند ... نه اینکه ... حقوق زیردستان را دانسته‌وفهمیده ابطال کنند (مراغهای، ۱۸۴)
۴. ↑ ابطال۶.
ق۷. زهر را ... چون طبیب و ... دوستان با تو گفتند خاصیت آن را، چون بخوری آن را ندانی که بی‌جان شوی؟ و ... آن ابطال کردن خود را ، مضاف به تو دارد هیچ خللی نباشد در اکرام الله (بهاء ولد، ۱/۹۳) ║ ق۸. خلق مشرق و مغرب بر ولایت عهد هارون گواهند و با او بعد از امیرالمؤمنین بیعت کرده‌اند و سوگند خورده، ابطال ایشان چگونه توان کرد؟ (هندوشاه نخجوانی، ۱۴۴)
۵. ↑ ابطال۳.
ق۱۰. قاضی هرگاه که قضا کند بر غائب ... خصم رجوع کند به قاضی دیگر و ابطال کند آن قاضی (دوم قضای قاضی اول را) صحیح نیست ابطال او (خنجی۲، ۱۵۷) ║ ق۱۳. ریاست اردوی همایون دوم به ... حضرت فضلی‌پاشا ... توجیه فرموده شده‌است، نظارت حربیه این دفعه الغا و ابطال کرده شد (اختر، ۱/۵) ║ ق۱۴. پارلمانت چنین حکم را مجرا و ممضی نمی‌کند و الغا و ابطال خواهد کرد (طاهر میرزا۱، ۹۳۳) ║ ۱۳۱۵ش. این دو حکمِ متناقض پذیرفتنی نیست و هردو را می‌توان ابطال کرد (فروغی، ۲/۲۵۹) ║ ۱۳۸۳ش. این صلاحیت بسیار مهم به این معنا نیست که شورای نگهبان در هر مجموعه قانون خلافی دید، قوانین مصوب گذشته را ابطال کند (امیر ناصر کاتوزیان: مجلۀ دانشکده حقوق و علوم سیاسی، ش۶۶/۳۳۸)
ابطال نمودن
۱. ↑ ابطال۱.
ق۱۰. رخش ... فکرتش ... از حیز کون‌وفساد ابطال مسئله خرق و التیام اجرام فلکی نموده (واصفی، ۲/۲۵) ║ ق۱۳. شنیدم فرقه‌ئی از سنخ جهّال / نمودندی وجود علم ابطال (صفای اصفهانی، ۲۹۷) ║ ۱۳۲۵ش. این دسته عموماً در مقام رد دو دستۀ اول برآمده ... عقاید فاسده و باطلۀ آنان را رد و ابطال نمودند (زین‌الدین کیایی‌نژاد: جلوه، ش۱۷/۲۷۹) ║ ۱۳۶۶ش. قاضی نوری‌الله شوشتری به نقد و نقض کتاب روزبهان پرداخته و آراء و نظریات او را در کتاب احقاق‌الحق ابطال نمود (محمدرضا انصاری: تحقیقات اسلامی، ش۵و۶/۱۹۲)
۲. ↑ ابطال۳.
ق۱۳. آخوند ملاعبدالکریم مرحوم حکایت داشته که در زمانی، حاجی سید تقی قزوینی، عقدی واقع ساخته بود ... و من ابطال عقد سید نمودم (تنکابنی، ۱۱۷) ║ ق۱۴. انتظار عموم ... این است که مجلس مقدس آن تحمیلات غیرقانونی را ... لغو و ابطال نماید (اسناد تجاری، ۳۹۹)
۳. ↑ ابطال۶.
ق۱۴. شهرتی از قدیم در میان بود که من می‌خواهم او را ابطال و زایل نمایم (طاهر میرزا۲، ۷۸۴)
ابطال یافتن
⇅ ابطال شدن۱.
ق۱۰. پایزه‌هایی که پیش‌از‌آن در تصرف شاهزادگان و خواتین و امرا می‌بود به‌تمام ابطال یافت (خواندمیر۱، ۳/۱۸۴)