اتصاف

وضعیت: «تأییدشده»
اتصاف ‎ettesâf‎ [<عربی>]
(اسم) ۱. (معمولاً با حرف اضافۀ به) موصوف شدن یا موصوف بودن به ویژگی یا صفتی خاص.
ق۶. وجوب اتصاف موضوع به محمول در یک مقدمه ثابت است و در مقدمۀ دیگر ثابت نیست (فخر رازی، ۲۵۰) ║ ق۷. اتصاف چیزی به امکان عدم چیزی دیگر، که میان ایشان ملاقات نبود، چون سواد و بیاض مثلاً، صحیح نبود؛ اما با فرض ملاقات، این اتصاف صحیح بود (خواجه نصیر۱، ۵۴) ║ ق۸. از اسماء و صفات الهی آنچه به تو رسیده‌است ... شریعت بر تخلق و اتصاف بدان تحریض فرموده تا با خود تصور نکنی که معنی آن همان است که تو فهم کرده‌ای (عزالدین کاشانی، ۲۵) ║ ق۹. پس از آنکه به سن تمیز رسید، از اتصاف به کثرت محامد، او را شیبةالحمد خواندند (میرخواند، ۲‏/۹‏) ║ ق۱۰. عمل امام در شرع، بنا بر اتصاف او به وصف امامت یا با مسلمانان است یا با کافران (خنجی۲، ۷۵) ║ ق۱۱. در ... تقویم قوایم تخت ابهت و شهریاری که ... کنایت است از اتصاف به صفت لوازم حدس و فراست تا به حدی به‌جد دارد که نخل وجود سلاطین متکبر از بیم بأس و سطوتش چون برگ بید و عرعر از حبوب باد و صرصر لرزان است (محمود افوشته‌ای، ۲۸۳) ║ ق۱۲. دلیل نیست عدم را به اتصاف وجود / تبسم ار نگشاید دهان تنگ تو را (تأثیر، ۲۵۶) ║ ق۱۴. حکما گفته‌اند ادب عبارت است از صفت حسن معاشرت یا اظهار اتصاف بدان (میرزا حبیب۲، ۱۷۴) ║ ۱۳۱۴ش. وحدت مذکور یا در شکل موجوداتی که ازنظر اتصاف به وحدت شریکند دخیل است، یعنی علت و مقوّم آن‌ها است یا دخیل نبوده و بر آن‌ها عارض شده‌است (ابوالقاسم رضوان کاشانی: ارمغان، ش۱۶۷‏/۱۸۱‏) ║ ۱۳۳۷ش. فتوت یعنی اتصاف به صفات حمیده و تخلق به اخلاق پسندیده (پرتو بیضائی، ۱۲) ║ ۱۳۹۱ش. عُروض محمول بر موضوع و اتصاف موضوع به محمول به‌نحو معقول سه گونه متصور است (غلامحسین ابراهیمی دینانی: رشد آموزش معارف اسلامی، ش۸۵‏/۴۷‏)
۲. به دنبال اسم می‌آید و صفت مرکب می‌سازد به معنای دارای ویژگی آن اسم.
ق۹. خلوتخانۀ زفاف سعادت‌اتصاف ... محل اجتماع نیرین سپهر سلطنت و برج مقارنۀ سعدین آسمان ابهت و جلالت گشتند (شرف​الدین یزدی، ۱‏/۴۳۹‏) ║ ق۱۰. کیفیت اوصاف این عرصۀ دوزخ‌اتصاف بر ضمیر منیر حضرت اعلی ... ظاهر بود (امینی هروی، ۲۶۳) ║ ق۱۱. به ضرب حسام خاراشکاف و مرصام برق‌اتصاف ... بسیاری را به خاک‌وخون انداختند (محمود افوشته‌ای، ۱۷۴) ║ ق۱۲. نواب فلک‌اتصاف جهانبانی ... به سرعت هرچه‌تمام‌تر وارد ارض فیض‌بنیان گردید (محمد مروی، ۲‏/۵۷۱‏) ║ ق۱۳. در شب زفاف سعادت‌اتصاف حضرت ظل‌الله معدلت‌پناه از نیاوران به نگارستان تشریف‌فرما شد (رضاقلی خان، ۱۰‏/۲۸۹‏) ║ ق۱۴. حکام بااحتشام حال و استقبال سوادکوه، به الطاف خاطر مهراتصاف ملوکانه مفتخر و متناهی[اند] (اسناد تجاری، ۳۷۴)
اتصاف دادن
(با حرف اضافۀ به) (درمورد کسی) نسبت دادن ویژگی یا صفتی خاص به او.
ق۱۲. ابوالبرکات را به رکت رأی اتصاف دهد (مهدی استرآبادی، ۸۵)
اتصاف داشتن
↑ اتصاف‏۱.
ق۹. زمام اختیار به قبضۀ اقتدار محمدبیک که به قدمت خدمت اتصاف داشت ... داده بود (ابوبکر طهرانی، ۳۱۳) ║ ق۱۰. بعضی از ... سلاطین ... در اطراف جهان به نفاذ فرمان اتصاف داشته‌اند و رایات استیلا و استقلال افراشته‌اند (خواندمیر۱، ۱‏/۱۰‏) ║ ق۱۱. امیر محمد مظفر ... به غایت سفاهت و درشت‌گویی و قساوت قلب و قلت رحم اتصاف داشت (مفید بافقی، ۱‏/۱۰۰‏) ║ ق۱۲. چرخ به انصاف اتصاف ندارد / ساقی دوران شراب صاف ندارد (تأثیر، ۵۵۳)
اتصاف یافتن
(معمولاً با حرف اضافۀ به) دارای ویژگی یا صفتی خاص شدن.
ق۹. ذات همایون به حلیۀ صحت و زیور عافیت اتصاف یافت (عبدالرزاق سمرقندی، ۲‏/۵۶۵‏) ║ چون از نکایت ما شکایت نماید، دل‌های خاص‌وعام از اعمال و افعال ما به تنفر و تبرم اتصاف یابد (میرخواند، ۵‏/۲۹۴‏) ║ ق۱۲. شخصِ فاکره و فاکرۀ شخص، هرگاه به‌قدر استعداد ماده و مادۀ استعداد هنر کمال و کمالِ هنر و گوهر سرشت و سرشت گوهر خرج کند ... نزد کناره‌گَردانِ کوی انصاف به رکاکت اتصاف یابد (مهدی استرآبادی، ۱۱۲)