فرهنگ جامع زبان فارسیفرهنگستان زبان و ادب فارسی

مستقر

وضعیت: «در حال ویراستاری»
مستقر ‎mostaqer(r), - qar(r)‎ [جمع: مستقران]
(صفت) ۱. (درمورد کسی یا چیزی) که آرام و آسوده‌خاطر است.
ق۵. چو آن خمیده کمان از گوزن گیرد شاخ/ چو آن خدنگ نزار از عقاب پر دارد - همی عقاب و گوزن از نهیب تیروکمانْت/ به کوه و بیشه در آرام و مستقر دارد (مسعود سعد، ۱‏/۱۴۸‏) ║ ق۷. دل‌ها بر قبول طاعت مستقرّ و مطمئن شد (وراوینی، ۱‏/۳۲۹‏) ║ ق۹. قتاده گفت: دلی ثابت اگرچه صفت قلب تقلّب است ولیکن مراد به این دلی باشد مستقرّ که از خدای‌تعالی برنگردد در سرّاء و ضرّاء یا بیندازد گوش خود را یعنی گوش با شنیدن قرآن کند و او حاضر باشد یعنی دلش به ذکر و فکر آنچه می‌شنود مشغول باشد (ابوالمحاسن جرجانی، ۹‏/۲۰۳‏) ║ ق۱۳. جمعی از قبایل بختیاری معادل ۲۰۰۰۰ تومان منال دیوانی را که از اصفهان به طهران حمل می‌دادند، به غارت بردند و مجتازان و بازرگانان را از طرق و شوارع فارس و اصفهان زحمت بسیار کردند، تا شاهنشاه را آثار بهبودی پدیدار گشت و مردمان بر صراط مستقیم مستقرّ آمدند (لسان‌الملک سپهر، ۱‏/۵۱۱‏) ║ ق۱۴. پس آتوز چند قدمی پیش گذاشته با صدایی مستقر و مطمئن پرسید: سیاهی کیست؟ (طاهر میرزا۱، ۵۷۹) ║ ۱۳۷۹ش. او ... برای آن‌که بتواند گذشته را فراموش کند نیاز به زمان داشت. و نیاز به حضور کسی که با همۀ وجود دوستش بدارد و به او چشم‌انداز زندگی آرام و مستقری را بدهد (قاسمی، ۸۳)
۲. (درمورد قاعده، اصل، قول و جز آن) که قطعی است و به صورت امری حتمی پذیرفته شده‌است ؛ مستقره‏۱.
ق۵. هر خبری را از آنچه محمد خبر کرد و در قرآن آمد آرامگاهی بود؛ ای: همه بودنی است. صدق خبر را مستقرّ گفت زیراکه خبر در دل شنونده قرار نگیرد تا صدق آن پدید نیاید. گفته‌اند مراد از این نبأ خبر قیامت است و سوفَ تَعلمون: و زودا که بدانید (سورآبادی۱، ۱‏/۶۷۰‏) ║ محمدِ هیصم گفتی خدای‌تعالی صدق خبر را مُستقرّ خواند زیراکه خبر تا صدق آن پدید نیاید در دل سامع متردّد بود، چون صدق آن پدید آید قرار گیرد و دل در آن ساکن گردد (سورآبادی۱، ۴‏/۲۴۸۱‏) ║ ق۶. آن از خدای حقّ است و درست، یعنی تحویل قبله و این را دو معنی باشد، یکی آنکه حقّ است و از خدای صادر است، و عمل کردن بر او واجب است. و دوم آنکه ثابت و مستقرّ است، منسوخ نخواهد شدن به قبلۀ دیگر، چنان‌که بیت‌المقدس به کعبه منسوخ شد (ابوالفتوح، ۲‏/۲۲۰‏) ║ اگرچه در وضع لغت توفّی براطلاق، قبض باشد، به‌عرف مخصوص شده‌است به مرده و این عرفی مستقر است و مستمر (ابوالفتوح، ۷‏/۲۲۰‏) ║ ق۷. چون مدتی بگذرد که استیفاء آن منفعت ممکن باشد، و آن عین در دست مستأجر بوده باشد، اجره‌اش مستقر شود، و اگرچه او بدان منتفع نشده باشد. و چون مالک جهت انتفاع معین کند، مستأجر از آن درنگذرد (مختصر نافع، ۱۹۷) ║ تا چو سی کودک تواتُر این خبر/ متّفق گویند یابد مستقر (مولوی۲، ۲‏/۸۷‏) ║ ق۸. آن خراج به‌نامِ تو رسمی مستمرّ و اقطاعی مستقرّ باشد (عزیز استرآبادی، ۴۴۳) ║ ق۹. این آیت ناسخ است بلاخلاف و رافع حکم آیت اوّل، و این حکم ما ثابت و مستقرّ است و هرکه امروز از دو کافر روی بگرداند او فاسق و مستحقّ ذمّ و عقاب باشد پس صبر کنید ای مؤمنان که خدای‌تعالی با صابران است به معنی نصرت یعنی با آنانکه بر ثبات جهاد و محنت آن صبر کنند (ابوالمحاسن جرجانی، ۴‏/۱۶‏) ║ ق۱۰. واجبِ اوّل بر امام یا سلطان آن است که حفظِ دین نماید بر اصول آن که مستقر و معیّن شده (خنجی۲، ۸۸) ║ ق۱۱. از امرای عظام قزلباش حاکمی به استقلال بر ایشان گماشته لوای استیلای او را در آن دیار برافراشت و همه ساله باج و خراج مقرر به خزانۀ عامره می‌رسانیدند. و در ایام میمنت‌فرجام جهان‌داری شاه دین‌پناه، شاه طهماسب انارالله‌برهانه بیشتر از پیشتر این قاعده مستقر بود تا زمان خجسته اوان پادشاه سکندراساس شاه عباس (محمود افوشته‌ای، ۵۴۸) ║ ق۱۳. در زکات مال ... شرط است در پنج اوّل، گذشتن سال؛ و متحقّق می‌شود به دخول ماه دوازدهم؛ و وجوب بر آن مستقرّ نمی‌شود و متزلزل است؛ بنا بر احتمال قوی؛ و احوط، استقرار و عدم تزلزل است. و ماه دوازدهم از سال اوّل محسوب است؛ نه از سال دوم (محمدابراهیم کلباسی، ۲۵۵) ║ ق۱۴. جایز است از برای صاحب زمین اینکه تخمین نماید زرع را، و به جمع زارع نماید، و او اختیار دارد که قبول کند یا رد کند. پس اگر قبول کند، مستقر شدن و لازم شدن آن موقوف است بر سلامتی و تلف نشدن آن. پس اگر تلف شود زرع به آفت آسمانی یا زمینی، چیزی لازم نیست بر عامل (ابوالقاسم یزدی، ۱‏/۲۷۷‏) ║ این اختصاصات و تحقیقات برای ربیع‌زاده و شرکاء مادامی مستقر است که تمام شرکاء تبعه داخله باشند. هرگاه به نحوی از اتباع خارجه در این شرکت دخالت پیدا کند از آن تاریخ به بعد این اختصاصات از شرکاء سلب خواهد شد (اسناد تجاری، ۸۰) ║ ۱۳۱۳ش. مادۀ ۸۶۸ـ مالکیت ورثه نسبت به ترکه متوفی مستقر نمی‌شود مگر پس از اداء حقوق و دیونی که به ترکه میت تعلق گرفته (قانون مدنی، ۱۵۶) ║ ۱۳۶۸ش. نپذیرفتن پیشنهادی مثل پیشنهاد شما به‌حکم اصول مقبول و مستقر آیا مرجّح نیست بر پذیرفتن آن ازروی ناچاری؟ (نجفی۱، ۲‏/۷۳۱‏) ║ ۱۳۷۶ش. این امر نه‌تنها مفهوم مستقر هویت روحانیت را جرح می‌کند بلکه توانایی سازمان روحانیت را برای پیش‌برد منافع مشترک صنفی آن نیز ضعیف می‌کند (کیان، ش۳۷‏/۲۴‏)
۳. (درمورد جایی) که امن و مطمئن است.
ق۵. به‌سوی خورابه رایت کشید/ که بد خانه‌ای مستقر و مقر (عنصری۱، ۳۳۱) ║ ق۶. ای شده درگاه تو پیروجوان را مستقر/ زیر چرخ پیر با دولت جوانی چون تو نیست (وطواط۱، ۵۴۰)
۴. (در مورد کسی یا چیزی) که در جایی یا در موقعیتی قرار گرفته‌است و در آن شرایط، معمولاً از وضعیتی پایدار برخوردار است.
ق۶. چون مرد خود را به‌سمتِ مؤمنی آشکارا کرد ... شرط آن است که ... در قبضۀ قبض ساکن و مستقر باشد (سمعانی، ۲۹) ║ مستقر آنست که وی را آفریدند، و در دنیا آمد، و دنیا او را آرامگاه است ... و مستودع آنست که در علم خدا است که خواهد بود و او را خواهد آفرید (میبدی، ۳‏/۴۳۴‏) ║ ق۷. چون بر حنفی مذهب بر نکاح بی‌ولی اعتراض نکند بدانچه آن را حق می‌داند، باید که بر معتزلی هم اعتراض نکند در گفتن آنکه «حق‌تعالی دیده نشود» ... و بر مجسمی بر قول او که «حق‌تعالی جسم است، و او را صورت است، و بر عرش مستقر است» ... زیرا که این جماعت را نیز اِجتهاد ایشان بدین قول‌ها ادا کرده‌است، و ایشان می‌پندارند که این حق است (مؤیّد خوارزمی، ۲‏/۷۰۶‏) ║ ق۸. مؤلف این ترکیب و مصنف این ترتیب، رشیدالطبیب ... خواست که تاریخ فرقۀ رفیقان و طایفۀ داعیان اسمعیلیّه و ملاحده که امّتی‌اند علی‌حده، و مدّتی مدید و عهدی بعید بر سریر دولت و تخت مملکت مستقرّ و متمکّن بودند ... آنچه زمان مساعدت نماید و روزگار مسامحت کند، بر فتراک جامع‌التواریخ بندد (رشیدالدین فضل​الله۱۲، ۱) ║ و فضیلت ملکۀ مستقر بود در نفس جهت اشراق نور دل بر آن وجهی که هیچ‌وقت از آن محجوب نشود و فعل جمیل ازو در وقت خویش و محل خویش طبعاً بی‌رویّت و تفکّر و تطبّع و تکلّف، صادر شود (عبدالرزاق کاشانی، ۲۶۶) ║ ق۹. همه از وصمت عناد مصون/ مستقر در مقام لایَعصُون (جامی۳، ۱‏/۲۳۸‏) ║ ق۱۰. القصه شیخ صدرالدین بعد از ارتحال والد مرضی الافعالش، بر قالیچۀ ارشاد مستقر گردید (قاضی میر احمد۱، ۱‏/۲۳‏) ║ ق۱۱. در عقبی ملحوظ اثر اعطاف نامتناهی گردیده، بر مسند باتمکین «متکئین فیها علی‌الارایک» متکی و مستقر خواهد بود (محمود افوشته‌ای، ۴۴۱) ║ ق۱۲. فصد صافن و حجامت ساقین، در آن هنگام به کار می‌آید که مادّه در اوّل صعود باشد و هنوز صعود نیافته بالتّمام. و در آخر صعود، فصد قیفال باید کرد. امّا هرگاه مادّه در سر مستقر گردد و صعود منقطع شود، اولی فصد عروق جبهه و حجامت بر نقره است (عقیلی خراسانی۱، ۲‏/۱۲۳۴‏) ║ ق۱۳. پادشاه می‌گفت: به جیقۀ شاه قسم که این‌ها همه از بلندی طالع من است. من در این‌جا در تختِ شاهی مستقر، از همه‌جا‌ بی‌خبر، این پدرسوختگان از شرق‌وغرب و جنوب‌وشمال با پیش‌کش و هدایا به‌ پای‌بوسم می‌دوند و دستوریِ جنگ‌وجدال با یک‌دیگر از من می‌خواهند (میرزا حبیب۱، ۷۰۴) ║ ق۱۴. اظهار داشت که نائینی برای تحکیم موقع خودش که در عدلیه مستقر بماند قبول عضویت کمیسیون را بدواً نموده و دیروز که عقبش رفتند که بیاید گفته بود... که باید تصمیم رفتن [به] تطبیق حوالجات را به‌هم بزنی و در عدلیه بمانی (محمد کمره‌ای، ۱‏/۳۴۵‏) ║ ۱۳۲۰ش. آقای حکیم‌الدوله در صندلی ریاست مستقر و بعد از بیان تشکر از حسن ظن آقایان وکلا امر به انتخاب یک نفر نایب رئیس فرمودند (اسناد اصناف، ۱‏/۴۱۰‏) ║ ۱۳۴۸ش. بر جملۀ این محسنات، عینکی را باید افزود که به‌مدد مقادیری سیم و طناب، به لالۀ گوش پیوسته و هم‌چون سوارکاری ناشی بر زین دماغ آن بزرگ‌وار مستقر گشته‌است (داوود، ۳۸) ║ ۱۳۶۰ش. خمسه‌خمسه ... روی جیپ مستقر می‌شود و تحرک زیادی دارد. با هر شلیک پنج گلوله رها می‌کند که پنج هدف را می‌کوبد (محمود۴، ۹۸) ║ ۱۳۸۲ش. آژانس معاملات مسکن و حق‌العمل‌کاری زابلی، مؤسسه‌ای بود با ده واحد تجاری و بیست خط تلفن. مدیراجرایی آقای گودرزی ... بعد ... واسطه‌ها و مستخدم‌ها، در هر طبقه و نیم‌طبقه مستقر بودند (محمدعلی۲، ۲۷۵)
۵. (درمورد کسی) که در جایی ساکن است یا برای مدتی اقامت دارد.
ق۶. چون سرشت همه رعنایی و برساختگی است/ مذهب خانه خدا دار تو چون مستقران (سنایی۱، ۴۴۰) ║ ق۷. حسن صبّاح اخزاه‌اللّه، چون بر الموت مستقّر و مستقلّ گشت، داعیان به اطراف و اکناف فرستاد (جوینی، ۳‏/۱۹۵‏) ║ ماهی بریان ز آسیب خضِر/ زنده شد در بحر گشت او مستقِر (مولوی۲، ۳‏/۴۲۲‏) ║ ق۸. در بدایت که نفس هنوز مستقرّ طبیعت راسخ بود، همواره خواهد که روح و قلب را از عالم علوی به مستقرّ خود که مرکز سفلی است کشد، و پیوسته خود را به زینتی دیگر بر نظر انسان جلوه می‌دهد، و شیطان به دلاّلگی در میان ایستاده، جمال مزخرف او را تزیین میکند (عزالدین کاشانی، ۸۴) ║ ق۹. باد به فرخنده‌مَقَر مستَقِرْ/ عند مَلیکٍ صَمَدٍ مُقتَدِرْ (جامی۳، ۱‏/۴۸۵‏) ║ ق۱۲. مرغ روحش تا ز تن پرواز کرد/ گشت در فردوس اعلی مستقر (تأثیر، ۱۰۱) ║ ق۱۳. به کردستان رفته رضاقلی‌خان را مأخوذ و روانۀ تهران داشت و خود به ولایت کردستان مستقر شد (اعتمادالسلطنه۵، ۱‏/۹۴۹‏) ║ ق۱۴. ما شویم اندر بساط نازونعمت مستقر/ حور بهر ما به باغ خلد زیور می‌کند (نسیم شمال، ۱‏/۱۳‏) ║ ۱۳۱۲ش. این دو قبیله ... بغل‌دست هم‌دیگر هرکدام تکه زمینی را از یخۀ خودشان پایین انداختند و مستقر گردیدند و تشکیل عائله و خانوار دادند تا بعدها نسلشان به‌رسمِ یادگار بمانَد (هدایت۶، ۱۳۷) ║ ۱۳۳۸ش. لوتر در خانۀ او مستقر گردید و مورد استقبال محبّت‌آمیز و شرافت‌مندانۀ کامی قرار گرفت (قاضی۱، ۱‏/۳۶۸‏) ║ ۱۳۵۰ش. پدرم دوباره می‌رود زیر بار قرض، و برای برادرم، روی همان یک وجب زمینی که پدرش در استانی‌کوتز برایش ارث گذاشته خانه‌ایی می‌سازد. هنوز سقفش را نزده‌اند که ئیون و زنش می‌روند و تو خانۀ نوساز که هنوز نه در دارد نه پنجره مستقر می‌شوند (شاملو۳، ۵۸۹) ║ ۱۳۷۱ش. قرار شد که مهین بانو را... پیش خواهرش بگذارند تا مسعود «د» در پاریس مستقر شود؛ خانه بگیرد و کار پیدا کند؛ سروسامانی به زندگی‌اش بدهد و بعد، سر فرصت با خیال راحت و قلبی شاد، به دنبال مادرش بفرستد (ترقّی۱، ۱۷۹)
۶. (درمورد شرایط یا وضعیت چیزی یا امری) که ثابت و پابرجا است ؛ مستقره‏۲.
ق۶. کارِ مُلک با او چنان منتظم و مستقر که تو گویی ورایِ این هرگز خود انتظام و استقرار نبُوَد (عین القضات۲، ۲‏/۴۱۳‏) ║ ق۷. هرحالی از آن احوال مادام‌که درصدد تحول و تبدل است و وقتی روی می‌نماید و وقتی پوشیده می‌شود، او را حال گویند، و چون ثابت و مستقر و ملکه گردد، مقام باشد (قطب‌الدین شیرازی۲، ۲۳۹) ║ ق۸. چون سلیمان باد بر باد صبا حُکمت روان/ چون مسیحا باد قصر زرنگارت مستقر (خواجو، ۶۱) ║ ق۹. جملۀ امرای ایران‌زمین مانند برزین و خراد درظلِّ رایت فتح او منتظم‌اند و ملوک اطراف و سلاطین آفاق بر منهاج چاکری و عبودیت مستقیم و مستقر (میرخواند، ۱‏/۵۶۴‏) ║ ق۱۰. جبال شامخی که چون کوه بلند الوند مستقر و متمکن بود «کالعهن‌المنفوش» به باد رفت و چون به بابر میرزا پیوست او را نیز اصلاً و نسلاً برانداخت (روملو، ۲‏/۷۲۲‏) ║ ق۱۲. سبب نزد اطبّاء چیزی است که مقدّم باشد بالذّات و موجب حالتی از احوال بدن انسان گردد؛ خواه ثبوتی صحّی باشد به سبب تحقّق و وجود شرایط آن که آن را ثابت و مستقر دارد (عقیلی خراسانی۱، ۱‏/۳۹۱‏) ║ ق۱۳. نشتر خودخواهی و فساد را از جل‌بندی تزویر درآورده به آن مادهٔ مستعد چنان رسانید که تا صادق خان را گوشمالی ندهی و تنبیه معقولی نکنی حکومت تو در این ولایت مستقر و ممکن خواهد بود (جهانگیر میرزا، ۲۷۴) ║ ق۱۴. مصنف ره فرموده است که: و ثابت نمی‌شود خیار فسخ با فراموشی که زود بر طرف گردد، و نه با بیهوشی که عارض می‌شود با غلبۀ مرة، یعنی: صفراء. و این است و جز این نیست که: خیار ثابت می‌شود با جنونی که مستقر و ثابت باشد (ابوالقاسم یزدی، ۲‏/۵۶۲‏) ║ ۱۳۰۷ش. جنگ اخلاقی بین مسلمانان خصوصاً طلّاب شروع گردید، قلیلی که ایمانشان مستقر و راسخ بود درقبالِ این خرمقدّسین (آقا نجفی، ۵۸۰) ║ ۱۳۳۳ش. عسابا ... گفت: متبارک باد نام یهوه. جرأت می‌کنم و به پادشاه می‌گویم: برای این‌که شناخته نشود ... کلاهش را بردارد و خود یکی از سپاهیان را برسر گذارد تا عدالت خداوند در زمین مستقر بماند (مدرّسی۲، ۴۸) ║ ۱۳۴۸ش. بهار به‌خلافِ دهخدا غرب‌زده است و بینش سیاسی و اجتماعی مستقری ندارد (آل‌احمد۵، ۱‏/۱۶۵‏) ║ ۱۳۷۰ش. این رقم در آن هنگام به نظرش افزایشی بزرگ بود، هرچند بعداً که الگوی دقیق اندیشۀ توانگر را در خود مستقر کرد، این رقم به‌ نظرش طبیعی و عادی بود (خوشدل، ۴)
۷. (درمورد کسی) که به سبب توانایی و قابلیت‌های خود، از موقعیت و جایگاهی مطمئن برخوردار است.
ق۶. جناب مجد مجلس سامی، امیر حکیم، امام عالم ... مدقّق مبرهن مستقر ... به ... مراعات چهار رئیس جسمانی و حفظ سه پادشاه روحانی، دو مردمۀ چشم آفرینش و تک‌دانۀ عقد روزگار باد (خاقانی۲، ۴۳) ║ ق۱۰. او چون باوجودِ بدایت حال و حداثت سن مستمر و مستقر باشد، حضرت ما که اطلاع و وقوف بر محمدت وفاق و وخامت خاتمت خلاف و نفاق یافته‌ایم به چه تأویل از شارع مخالصت و مصالحت جانب مضایقه و مناقشه شود؟ (روملو، ۱‏/۵۷۳‏) ║ ۱۳۴۳ش. این البته نرخ آدم مستقری است مثل او وگرنه تازه‌کارها نرخ‌های خیلی ارزان‌تر دارند (آل‌احمد۸، ۷۶)
۸. (درمورد زمان و مکان) که از پیش تعیین و مقرر شده است.
ق۸. آن نور برسبیلِ ودیعت از جبینِ آدم علیه‌السّلام به‌وسیلتِ الطیّبین‌والطیّبات و الطّاهرین‌والطّاهرات نسل‌برنسل می‌آمد تا به مقام مستقر رسید و از قوت به فعل انجامید ... و اکنون ذکر جمعی که در آن واسطه بودند و قبائلی که از آن منشعب شد به ایجاز یاد کرده می‌شود (حمدالله مستوفی۲، ۱۲۹) ║ ق۱۳. عقل ستاده پشت در عشق به گاه مستقر/ نوبت سلطنت زند بر طبقات بام دل (صفای اصفهانی، ۲۳۵)
۹. (درمورد کسی) که به شغل یا مقامی منصوب شده است.
ق۱۳. نواب اردشیر میرزا، در ایّام حیات پدر خجسته‌سیر مدتی در ولایت گروس به حکمرانی مستقرّ و مقرّر بود (خاوری، ۲‏/۱۰۶۶‏) ║ ق۱۴. به‌موجب اصل ۴۵ قانون اساسی مجلس سنا مرکب خواهد بود از شصت عضو که سی نفر آنها از طرف قرین‌الشرف اعلی‌حضرت اقدس همایونی مستقر و سی نفر دیگر ازطرف ملت انتخاب می‌شوند (منصورالسلطنه، ۲۸۹) ║ ۱۳۵۴ش. او این مطلب را بهتر از هر سیاست‌مدار دیگری درک کرده‌ بود ولی معتقد نبود که فرماندهان عوض شوند و به جای افسران روسی، افسران انگلیسی در رأس قوای نظامی ایران مستقر شوند (دشتی، ۵۶) ║ ۱۳۷۴ش. این حادثه به‌طور جدّی از طرفداری جناح‌های حاکم در امریکا از دولت مصدق کاست و کار را به‌دست برادران دالس سپرد که یکی در وزارت خارجه و یکی در سیا مستقر شد (بهنود۱، ۴۰۳)
۱۰. (درمورد نیروهای نظامی) که در جایی اقامت کرده باشند یا با آرایشی ویژه در مناطق عملیاتی قرار گرفته باشند.
ق۱۴. شاهزاده برادری به نام آقا حسام داشت که او نیز بر حسب صباحت منظر جلب به اردوی نظامی ... که در محوطهٔ قصر قاجار مستقر گشته بود شده بود (ممتحن‌الدوله، ۲۶۸) ║ ۱۳۲۱ش. سرتیپ شیبانی هم به‌مجرد رسیدن به تبریز به جانب خط ساوجبلاغ رفت که عدۀ خود را در مواقع لازمه مستقر نماید، تا در موقع مناسب، حمله به جانب کردها عملی شود (عبداللّه مستوفی، ۳‏/۳۷۱‏) ║ ۱۳۵۵ش. روز سی‌ام تیر، از بامداد، رفت‌وآمد و شوروتکاپویی در خیابان‌های شهر درگرفت. همه‌جا، سرباز و پلیس با آرایش جنگی مستقر گشته‌ بود (به‌آذین۱، ۱‏/۱۲۸‏) ║ ۱۳۸۲ش. ستاد عملیاتی ما مدتی است در خاک دشمن است. در یک مدرسۀ روستایی مستقریم (محمدعلی۲، ۳۶۴)
۱۱. (درمورد تشکیلاتی نظام‌مند مانند حکومت، نظامی سیاسی، نهادی دولتی و مانند آن) که در موقعیت کنونی برپا و برقرار است و پایه و اساس آن شکل گرفته‌است.
ق۱۴. ایران یکی از ممالک متمدنه و مترقیه عالم می‌شد لکن بدبختی ایران بود که آن بزرگمهر پس از اینکه در اندک زمان با حسن تدبیر و کفایت، اغتشاشات را رفع و مملکت را امن و سلطنت را مستقر گردانید، بسیاری از بدعت‌ها و تعدیات را برداشت (سیّاح۱، ۴۶۷) ║ ۱۳۳۱ش. انقلاب گیلان بار دیگر مستقر شده می‌توانست سازمان درستی به خود بدهد، در مردم ریشه بدواند و پیروزمندانه از همه‌ جانب گسترده شود. این کار آغاز شد و باوجود مانع فراوان تا اندازه‌ای پیش رفت (به‌آذین۲، ۱۵۲) ║ ۱۳۵۷ش. هرگونه طغیان بر مبانی نظام مستقر طغیان بر مبانی دینی هم محسوب می‌شد (شهدادی۱، ۴۱) ║ ۱۳۸۰ش. بقا یا فنا، رشد یا رکود آن، تابعی از حدود توسعه‌یافتگی قدرت سیاسی و وضعیّت دولت مستقر می‌شود (خانیکی، ۲۲)
۱۲. (درمورد چیزی) که برپاشده و برای استفاده یا شروع به کار آماده است (قابل ادغام در تفکیک ۴).
۱۳۵۰ش. پشت ایستگاه یک ادارۀ خدمات پشت جبهه مستقر کرده‌اند. وسایل آشپزخانه و تنورهای نانوایی با قطار وارد می‌شود. آن‌ها را کنار انبارها ردیف می‌کنند (شاملو۳، ۲۶۷) ║ این‌جا سیرک بزرگ مستقر شده. طرف چپ‌وراستش هم شعبده‌بازها و سیرک‌های دیگری که کوچک‌ترند بساطشان را پهن کرده‌اند (شاملو۳، ۵۳۳) ║ ۱۳۵۵ش. شهر در چنگ حکومت نظامی است ... در دهنۀ بازار تانک مستقر کرده‌اند. همه‌جا سرباز تفنگ به‌دست، بیشتر لر و بلوچ که به‌شتاب از شهرهای دور آورده‌اند (به‌آذین۱، ۱‏/۱۳۴‏) ║ ۱۳۶۳ش. خاله‌ام ... زمستان‌ها همان‌جا کرسی خود را مستقر می‌کرد؛ و باز ناگزیر بود که گوشۀ پنجره را باز بگذارد (ندوشن، ۱‏/۱۹۰‏)
ترکیبات: حیات مستقر

معنی مستقر | فرهنگ جامع زبان فارسی