ابنیه

وضعیت: «تأییدشده»
ابنیه ‎abniye‎ [جمع: ابنیه‌ها؛ جمعِ بنا(ء)؛ <از عربی ابنیّة>]
(اسم) ۱. ساختمان‌ها.
ق۶. این رفع اقتدار است نه رفع ابنیه از بهر آنکه در شرع دیوار مسجد بلند کردن و بالا دادن مکروه است (میبدی، ۶‏/۵۳۷‏) ║ ق۷. در وقتی که ابنیۀ حوالی مدرسۀ مرقد وضع می‌کردند، بنایی چند مختصر که یهود و تراکمه و دیگر فقرا در منازل و اماکن ملوک ساخته بودند احتیاج می‌افتاد (تاریخ شاهی، ۱۶) ║ ق۸. بر کنارِ دریا شهری است نام آن فنیسیّه و اکثر ابنیۀ آن را از دریا برآورده‌اند (رشیدالدین فضل​الله۵، ۵۱) ║ ق۹. گبران ... آتش در عمارت و ابنیۀ شهر زده مجموع را بسوختند (میرخواند، ۶‏/۲۹۲‏) ║ ق۱۰. مجموع آن ابنیه از سنگ و خشت تراشیده ترتیب یافته‌ بود (خواندمیر۱، ۴‏/۶۴۳‏) ║ ق۱۱. بازار و حمام و ترپولیه و غیر آن ساختند و امرا هرکدام قصور و مناظر و ابنیۀ عالی به اتمام رسانیدند (بداؤنی، ۲‏/۷۶‏) ║ ق۱۳. مقبرۀ امامزاده ... گنبد مخروطی بزرگی دارد که از ابنیۀ قدیم است (ناصرالدین شاه۴، ۲۳۴) ║ بنای این خانه ازجمله ابنیۀ عالیه است، به‌حدی‌که باد پارچۀ حریر از پشت‌بام آن برداشت (نورالدین جزایری، ۱‏/۸‏) ║ ق۱۴. در سه‌چهار سال قبل در این پارک عمومی یک اکسپوزیسیونی درست کرده متاع آورده ‌بودند، حالا بعضی‌ از آن ابنیه‌های اکسپوزیسیون باقی است (ناصرالدین شاه۳، ۳‏/۲۰‏) ║ ۱۳۰۱ش. روزگاری این خانه هم جلال و ظرافتی داشته و اکنون در اثر ناسازگاری دوران که نه ‌تنها به مردمان بلکه به ابنیه هم رحم ندارد به چنین وضعی افتاده‌است (مشفق۱، ۲۱۵) ║ ۱۳۳۳ش. تقریباً تمام ابنیه و عمارات این نقطة ایران با گِل خام ساخته شده‌است (مینوی۱، ۳۱۲) ║ ۱۳۵۳ش. تمام چیزها ... یا آثاری که در ... ابنیه‌های دورۀ امویان مشهور است، از همین سرزمین‌های شرق ... روییده‌است (رضا مایل، ۱۰۴) ║ ۱۳۷۱ش. از اثرات ذاتی جمع‌آوری مال حرام می‌دانستند که صاحب خود را تکلیف به ساختن ابنیة بلند و عظیم می‌سازد (شهری۱، ۴‏/۲۸‏)
۲. (ادبیات) ساخت‌های کلمه در عربی، مانند صورت‌های مختلف صرف فعل و اوزان مختلف اسامی.
ق۶. خماسی را چهار بناست: اول فَعْلَلَل چون سفرجل، دوم فَعْلَلِل چون جَحْمَرش ... این است ابنیۀ اسماء (فخر رازی، ۱۹۹) ║ ق۷. علم ابنیه، یعنی علم تصریف، و آن علم باشد به اصولی کی به آن بشناسند احوال ابنیۀ کَلِم کی اِعراب نباشد (قطب‌الدین شیرازی، ۱‏/۹۶‏) ║ ق۸. فهرست آن [کتب‌خانه] مشتمل بر سه مجلد بزرگ حجم از مصنفات در اسرار تفاسیر و غرائب احادیث و از مؤلفات نحوی و لغوی و مرکبات تصریف ابنیه (حسین آوی، ۶۳) ║ مراد ایشان به ابنیه، ابنیۀ صَیغ کلمات عرب است، و احوال کلمه از‌ جهة ابنیۀ اصل کلمه است به‌اعتبار حروف و حرکات ‌و سکنات و هیئات آنچه عارض او شود (شمس‌الدین آملی، ۱‏/۴۰‏)
۳. (ادبیات) در عروض، ارکان و افاعیل.
ق۷. ابنیۀ عروضی بر دو سبب و دو وتد و دو فاصله تمهید یافت و مساوات در تقسیم و تنوع آن پدید آمد (شمس قیس، ۳۲)
ابنیۀ فنّی
(مهندسی عمران) سازه‌های مورد نیاز برای ایجاد مسیر هموار و ایمن در راه یا راه‌آهن مانند پل، تونل و دیوارهای حفاظتی و حائل.
ترکیبات دیگر: وزارت ابنیه؛ وزیر ابنیه