وضعیت: «در حال ویراستاری»
تکثر takassor [فعل همایند: جستن، کردن، نمودن، یافتن]
(اسم) ۱. (درمورد چیزی) زیاد بودن یا زیاد شدن تعداد یا مقدار آن. افزونی. بسیاری.
ق۵. چنین گفتند هرکه را اسما بسیار بود در ذات او تکثر باید تا مستحق اسماء کثیر گردد... و این هوس است ازبهر آنکه تکثر اسما برای تاثیرات مسما بود نه ازبهر تکثر (مستملی، ۱/۳۰۸) ║ ق۶. آن سه چیز عظیم که استحقار آن واجب است و استصغار آن فریضه: ... سیم اصطناعی که در حق اجانب و احسانی که دربارۀ اقارب تمهید افتد اگرچه به زیور تکثّر متحلّی و به نور وفور متجلّی باشد آن را در پیش همّت نیارد و ادّکار و استذکارِ آن را مستنکَر دارد (محمد ملطیوی۱، ۴۰۱) ║ ق۷. اعتبار کن کِی چگونه ما با اختلاف جهات در ما، افعال ما متکثر نمی‌شود الّا به سبب تکثر ارادات ما و اغراض ما (قطب‌الدین شیرازی، ۳/۴۰) ║ ق۸. علم انساب... عبارت است از شناختن اصول و فروع اهل اقالیم عموماً و تحقیق تشعّب و تکثر سادات خصوصاً (شمس‌الدین آملی، ۲/۲۸۷) ║ ق۱۱. کلیات صُوَر مطابق کلیات باشد و جزئیاتِ صُوَر مطابقِ جزئیات و به تغییر جرئیات متغیر شود همچنان‌که به تکثرِ افراد متکثر شود (خالقداد۲، ۲/۹۱) ║ ق۱۲. قرشی... در دفع استدلال جالینوس گفته: لا نسلّم که کثرت خلط عند عمل ناکردن مسهل، به سبب استحالۀ دوا بر آن خلط بود. زیرا که احتمال دارد که سبب تکثر، تخلخل خلط بود که حرکت دوا را واجب کرده و در این صورت، کثرت زعمی است نه حقیقی (ارزانی، ۳/۱۱۳۱) ║ ق۱۳. تعدد حوضه و تکثر روضه، محاسن این باغ و عمارت را دوچندان کرده (رضاقلی خان، ۱۰/۸۱۵) ║ ۱۳۰۰ش. پرداخت در مصراع اول یعنی برگرفتن و در مصراع دوم تهی ساختن است و اگر تعدد و تکثر معنی نبود قطعا این بیت را قافیۀ صحیح نبود (وحید دستگردی: ارمغان،دورۀ دوم، ش۵و۶/۱۵۰) ║ ۱۳۴۰ش. دستگاه قضایی به‌تنهایی نمی‌تواند از انتشار فحشا و تکثر جنایات جلوگیری کند (سید رضا صدر: مکتب تشیع، / ش۶/۸۴) ║ ۱۳۷۴ش. اینجا گروه تئاتر است یا سندیکای کارگرانی که گرفتار تکثر اولادند؟ (دولت‌آبادی۲، ۳/۲۶۸)
۲. (کلام) ذات‌های بسیار داشتن ؛ باکثرت۱.
ق۵. چنین گفتند هرکه را اسما بسیار بود در ذات او تکثر باید تا مستحق اسماء کثیر گردد... و این هوس است؛ ازبهر آنکه تکثر اسما برای تاثیرات مسما بود نه ازبهر تکثر (مستملی، ۱/۳۰۸) ║ ق۶. خدای... عَزَّشأنُه، از تغیّر و تکثّر و مشاکلتِ مکان و مناسبتِ زمان منزّه است (علی بن ابی‌حفص، ۱) ║ ق۷. حق از تکثر منزّه باشد و خیرات را یکی طریق بیش نبود (خواجه نصیر۱، ۲۸۰) ║ ق۸. کمال عقل آن است که عالمی باشد منزه از تغیر و تکثر، و در وی حاصل بود صور جمیع موجودات مجرد از مایه. و چون چنین باشد؛ هریکی از این عقول عالمی باشند برابر عالم حقیقی (رسالۀ اضحویه، ۸۶) ║ ق۹. این تفکر بر سه نوع می‌باشد: نوع اول، اندیشه کردن است در حقیقت توحید، که تنزیه و تقدیس ذات حق است از تعدد و تکثر (محمد تبادکانی، ۱۱۳) ║ ق۱۱. تکثر اسمای کمالیۀ تقدیسیه و تمجیدیه به هیچ وجه مستلزم تکثری در ذات و در جهان ذات نمی‌شود. چه اسمای مقدسه به ازای حیثیات مختلفه و جهات متکثره نیست، بلکه حیثیت وجوب ذاتی ... استحقاق جمیع اسمای تمجیدیه و تقدیسیه، و جمالیه و جلالیه دارد (میر داماد۱، ۳۷) ║ ۱۳۳۵ش. در صرف وجود تکثر و دوئی معقول نیست زیرا صرف شیئی کثرت‌پذیر نیست (الهی قمشه‌ای، ۱/۹) ║ ۱۳۶۸ش. وجود... به نور می‌ماند که در مراتب ضعف و شدت خویش همان نور است... آنچه موجب تکثر یا تأخر یا معلولیت آن می‌شود فقط حدود و قیودی است که نور در عبور از مُشَبّک‌های مشکات پیدا می‌کند و لازمۀ تطور و تنزل وجود در این مراتب است (زرّین‌کوب۲، ۲۷۸)
۳. (کلام) مرکب بودن. دارای بیش از یک عنصر بودن.
ق۵. قیام و وجود حساب به یکی است که او علّت عدد است، و معدود به عدد معدود است، و معدود این عالم است که جوهری متجزّی است، و معنی تجزی تکثّر است (ناصر خسرو۵، ۱۴۶) ║ ق۶. باید که فعل وی بی واسطه یکی بوَد زیراکه مقتضی دو چیز را در ذات دو چیز بباید تا به یک چیز از ذات یک چیز او فعل کند و به دیگری در ذات وی ترکیب و تکثّر لازم آید (سهروردی، ۹۵) ║ ق۱۱. کثرت من‌بعدالذات که عبارت است از: تکثر سلوب لازمه و اضافات عارضه (میر داماد۱، ۳۷) ║ ۱۳۱۹ش. آدم معنوی که نفس ناطقه است از اعالی سماء صرافت وحدت ذاتی خود به ادانی ارض تکثر و تعدد و قوای جسمانی... تنزل نماید (جلال‌الدین دوانی:ارمغان، /دورۀ۲۱/ ش۸و۹/۴۴۰) ║ ۱۳۳۵ش. پس لازمۀ وجود صرف بذاته کثرت نیست بنابراین اگر وجود صرف دو فرد یا بیشتر شود به علت تکثر محتاج است یعنی اگر دو واجب موجود باشد هر دو محتاج به غیرند و محتاج واجب‌الوجود نیست (الهی قمشه‌ای، ۱/۲۳۱)
۴. طلب چیزی بیش از حد نیاز یا حد معمول. افزون‌خواهی.
ق۵. چون او {بنده} را مقام حضور و مشاهدت دادند کثرت صحبت حق یافت، از همه کثیران او کثیرتر است، چه تکثر جوید؟ (مستملی، ۳/۱۳۱۸) ║ ق۶. اسکندر... خزاین جهان احتجان نمود و از غایت تکثر و توفر در زمین نهان کرد تا عاقبت او را زر در خود گرفت (محمد ملطیوی۱، ۲۲۰)
۵. مال‌اندوزی. جمع کردن ثروت.
ق۵. ابوحفص... هر روزی به دیناری کار کردی به درویشان دادی، پس نان از درها خواستی و روزه گشادی و اگر کسب تکثر را بودی صدقه ندادی (مستملی، ۳/۱۱۸۲) ║ به کسب مشغول گردد تستر را نه تکثر را، تا خلل خویش از خلق پنهان دارد (مستملی، ۳/۱۱۸۲)
۶. (درمورد سخن) تکرار و یادآوری آن.
ق۵. ای پسر هشیار باش و قدر و قیمت نژاد خود بشناس وز کم‌بودگان مباش؛ هرچند من نشان خوبی و روزبهی اندر تو همی بینم این گفتار بر شرط تکثر واجب دیدم (عنصرالمعالی، ۵)
۷. تفاخر یا خودنمایی کردن به‌سبب داشتن مقام بالا یا ثروت و پیروان زیاد.
ق۶. او مهتر را مثابت آن بود کی اکارم‌الناس به پیوند او تکثر جویند و اعیان و احرار به قرابت و مواصلت او افتخار کنند و رغبت نمایند (میهنی، ۱۰۳) ║ ق۷. مَلک اترار... سر در چنبر طاعت‌داری نمی‌آورد و خُیلای تکبر و خیال تکثر از دماغ بیرون نمی‌کرد (جوینی، ۲/۸۰) ║ هرکه از او عزت طلبد، عاقبتِ او مذلت است، و هرکه بدو تکثر نماید، حاصل او حسرت (مؤیّد خوارزمی، ۳/۴۱۷)
۸. از هم جدا و متفاوت بودن. دوگانگی و تفرق.
ق۷. ازرویِ لغت خود انصاف مشتق از نَصَفَ بود یعنی مُنْصِف متنازعْ‌فیه را با صاحب خود مناصفه کند، و تنصیف از لواحق تکثر باشد و محبت از اسباب اتحاد (خواجه نصیر۱، ۲۵۹) ║ در شهور سنۀ عشرین و ستمایة، تکثری در دواعی خوانندگان و توقّری در رَغَبات مستمعان ظاهر شد، و خیار هر طایفه‌ای و بهینگان هر طبقه‌ای، از ائمه و مشایخ و اصحاب قلم و ارباب سیف و تجار و بازاریان، در آن رغبت نمودند (مؤیّد خوارزمی، ۱/۹)
۹. عقاید و اندیشه‌های گوناگون داشتن.
۱۳۷۸ش. با نوعی تقلیل‌گرایی مواجه هستیم، تقلیل یک بحث اجتماعی به یک موضوع شخصی و موضع‌گیری فردی، و تقلیل تکثر موجود در سبْک زندگی ایرانیان یا سبْک‌های مختلف زندگی آنان... که همۀ افراد باید ازهرجهت عیناً مانند هم لباس بپوشند... گریه کنند و... آدم‌هایی ماشینی که از دل دستگاه‌های یکسان‌سازی کسانی مانند آقای تنظیم‌کنندۀ کیفرخواست گذشته باشند (عبدالله نوری، ۲۰۷) ║ ۱۳۸۰ش. روح قانون اساسی ما موافق تکثر است و ما هم وظیفه داریم همان را مبنایِ کار قرار دهیم (خاتمی، ۴۳)